Gramática do idioma galego de M. Lugrís Freire

Click here to load reader

  • date post

    14-Mar-2016
  • Category

    Documents

  • view

    242
  • download

    7

Embed Size (px)

description

Limiar do libro: Manuel Lugrís na súa gramática de 1931 propugna un ideal lingüístico que, sen deixar de estar alicerzado na lingua popular, avance un paso no proceso de urbanización da lingua. Parece evidente que nun modelo así non poden ter cabida o que el mesmo cualifica en diversas pasaxes da súa obra como «barbarismos», «ruralismos de mal gusto» ou «dialectalismos» inaceptables. A gramática de Lugrís supón unha ruptura coa práctica tradicional de considerar a gramática do español como norma subsidiaria para o galego. Ernesto González Seoane, USC

Transcript of Gramática do idioma galego de M. Lugrís Freire

  • Lugrs Freire, ManuelGramtica do idioma galego / por M. Lugrs Freire ;[limiar, Ernesto Gonzlez Seoane]. ed. facs. Santiago de Compostela : Consello da CulturaGalega, 2006. 12, VIII, 198 p. ; 21 cmReprod. facs. da ed.: Gramtica do idioma galego /por M. Lugrs Freire. 2 edicin correxida e aumen-tada. A Corua: Imprenta Moret, 1931.D.L. VG-436-2006 . ISBN 84-96530-14-01. Lingua galega-gramtica. I. Gonzlez Seoane,Ernesto. II. Consello da Cultura Galega.

    EDITA:

    Consello da Cultura GalegaPazo de Raxoi, 2 andarPraza do Obradoiro s/n15705 Santiago de CompostelaTel. 981 957202 Fax 981 [email protected]

    REALIZACIN:

    Tktika Comunicacin

    Depsito legal: VG-436-2006ISBN 84-96530-14-0

  • NDICE

    PresentacinAlfonso Zulueta de Haz ...................................................................... 7

    LimiarErnesto Gonzlez Seoane .................................................................... 9

    FacsmileGramtica do idioma galego por M. Lugrs Freire .................... 13

    cinco

  • PRESENTACIN

    O Consello e as letras galegas

    O Consello da Cultura Galega, un ano mis, quere adherirse celebracin do Da das Letras Galegas coa publicacin do facsmi-le da obra Gramtica do idioma galego, de Manuel Lugrs Freire,persoeiro conmemorado nesta ocasin.

    sumamente importante que, desde as mis diversas perspecti-vas culturais, se faga memoria da persoa escollida e do seu legadoporque necesitamos lembrar as figuras que deixaron fortes pegadasna nosa historia e que deben servir de exemplo neste tempo noso.

    O Consello da Cultura Galega, que ten como norma funda-mental a defensa e a promocin da cultura galega e, xa que logo, adefensa e a promocin dese importante signo distintivo que anosa lingua, mantn desde a sa creacin o principio de colabora-cin nesta importante efemride.

    Confiamos en que este facsmile resulte unha singular contribu-cin e agradecemos a Ernesto Gonzlez Seoane, decano daFacultade de Filoloxa da USC, a sa colaboracin, as como aoInstituto da Lingua Galega, sa directora, Rosario lvarezBlanco, e a Antn Santamarina a posta a disposicin do orixinal doautor a quen este ano dedicamos o Da das Letras Galegas.

    Alfonso Zulueta de HazPresidente do Consello da Cultura Galega

    sete

  • LIMIAR

    A nota con que en febreiro de 1922 A Nosa Terra daba conta daentrada no prelo da gramtica de Lugrs sinala acertadamente queunha obra destas caractersticas se via botando de menos enGalicia desde haba xa moito tempo. En efecto, se exceptuamos oCompendio de gramtica galega de Carr, publicado en 1919, habamis de cinco dcadas que non se publicaba ningunha gramticagalega.

    De acordo coas informacins que nos proporciona o voceiro dasIrmandades, a gramtica de Lugrs constituu un xito de vendassen precedentes, de xeito que se esgotou ao pouco de sar do prelo.Estas afirmacins parece corroboralas o feito de que en 1931, coin-cidindo significativamente co proceso de discusin do Estatuto, aobra coecese unha segunda edicin, circunstancia esta pouco fre-cuente na historia da lingstica galega. Sexa como for, o que seme-lla fra de toda dbida que a obra gozou en todo momento doapoio institucional das Irmandades, que, a travs do seu rgano deprensa, dirixe tanto ao autor coma obra afervoadas palabras deadmiracin e gratitude e exhorta os seus lectores a adquirila. As etodo, houbo tamn algns sectores da intelectualidade galeguistaque a recibiron sen grande entusiasmo ou mesmo con aberta hos-tilidade, sobre todo por causa do ton imperativo que en ocasinsadopta o autor ou tamn por discrepancias no tocante ao trata-mento de certos fenmenos lingsticos.

    En contraste coa acollida maioritariamente favorable que a obrativo no seu tempo, a historiografa lingstica galega mis recentenon lle dispensou un tratamento particularmente benvolo. Enxeral, as crticas salientan a escasa orixinalidade da obra, que se pre-senta como unha especie de traducin-resumo da gramtica deSaco que, por parte, pouco ou nada achega ao modelo. Desde estepunto de vista, a contribucin de Lugrs ao coecemento dasestruturas gramaticais do galego sera mis ben modesta, candonon irrelevante.

    Estas afirmacins, anda sendo correctas e dificilmente rebati-bles, encerran unha certa inxustiza na medida en que, ao colocareno foco exclusivamente sobre o contido descritivo da obra, non

    nove

  • toman en consideracin outros aspectos que, de seren tidos enconta, permitiran formular unha valoracin mis equilibrada. Defeito, na mia opinin, a gramtica s cobra sentido se se analiza luz da funcin para a que foi concibida e do substrato ideolxi-co que a inspira.

    Lugrs non era evidentemente un gramtico 'profesional' sennun vello soldado da santa e nobre causa que concibe a sa obracomo unha manifestacin do seu compromiso cvico-patritico ecomo un instrumento ao servizo do ideario das Irmandades daFala. Xa desde a sa constitucin, as Irmandades vian levando acabo unha intensa campaa de impugnacin da literatura tardo-rrenacentista, marcadamente caracterizada polo cultivo dunhatemtica de ambientacin rural e folclrica e por unha sobrerre-presentacin dos estilos mis informais e conversacionais. Lugrs,que partilla esta opinin, non comparte o descritivismo de Saco eaposta decididamente por imprimirlle sa obra unha orientacinprescritiva. En consecuencia, na sa gramtica propugna un ideallingstico que, sen deixar de estar alicerzado na lingua popular,avance un paso no proceso de urbanizacin da lingua. Parece evi-dente que nun modelo as non poden ter cabida o que el mesmocualifica en diversas pasaxes da sa obra como barbarismos,ruralismos de mal gusto ou dialectalismos inaceptables. Poroutra banda, de acordo con esta concepcin o principio de autori-dade, que en Saco resida na lingua popular, trasldase en Lugrs lingua literaria e dunha maneira particular lingua dos autoresconsagrados, entre os que ocupan un lugar de privilexio Pondal eCurros, os mis citados ao longo da obra.

    Outro aspecto que singulariza a obra de Lugrs e que, por outraparte, a conecta co pensamento das Irmandades a circia vontadede superar a dependencia do espaol. Esta vocacin manifstase enprimeiro lugar no feito de que a gramtica estea escrita en galego.Non se pode dicir que a de Lugrs sexa a primeira obra destascaractersticas en adoptar o galego, pois s tres anos antes Carrpublicara o xa citado Compendio de gramtica galega. En calqueracaso, esta obra non pasa de ser un sinxelo e breve opsculo demoita menos entidade que o traballo de Lugrs. Por outra banda,e anda que tampouco constite unha novidade, responde tamn intencin de liberarse da dependencia do espaol a adopcin

    dez

  • dunha perspectiva purista, que conduce a condenar todos aqueleselementos etiquetados, acertadamente ou non, como castelanis-mos. O que xa non tan habitual que a defensa dun modelopurista vaia acompaada de advertencias contra os excesos diferen-cialistas que desde haba xa algn tempo proliferaran no galegoescrito. De por parte, a gramtica de Lugrs supn unha rupturacoa prctica tradicional de considerar a gramtica do espaol comonorma subsidiaria para o galego. Deste xeito, naquelas pasaxes dagramtica en que Lugrs ten que resumir ou obviar contidos, ev-tanse as referencias proximidade estrutural entre galego e espa-ol, que atopabamos en Saco e noutros gramticos do XIX, e quese trocan en apelacins s semellanzas de todal-as linguas hispni-cas modernas ou, mis en xeral, de todas as falas neo-latinas.Esta mesma vontade de manter as distancias con respecto ao cas-teln evidnciase na omisin, sen dbida deliberada, de calquerareferencia a textos gramaticais espaois no breve apartado biblio-grfico que remata a obra. Cmpre recoecer que esta indepen-dencia mis aparente que real, pois claro que Lugrs manexouobras como a gramtica da Real Academia Espaola. En calqueracaso, a ausencia de referencias resulta ben reveladora acerca dospresupostos ideolxicos do autor.

    Por ltimo, Lugrs reivindica para o galego o dereito a moderni-zar o seu vocabulario botando man dos recursos que fornece oprstamo culto. Esta pretensin entronca co programa moderniza-dor das Irmandades, que va na incorporacin deste tipo de vocesun elemento imprescindible para que o galego puidese ampliar oseu abano funcional.

    En definitiva, poida que a gramtica de Lugrs non supoa uncontributo relevante descricin do galego popular do seu tempo.Pero resultara inxusto considerar isto unha eiva, porque segura-mente esta nunca foi a sa pretensin. Pola contra, penso que estaobra debe ser vista, antes que nada, como a proposta dun modelopara o galego culto e literario.

    Ernesto Gonzlez SeoaneUSC

    once