Información Turistica Apartamento Verde

of 180 /180

Click here to load reader

Embed Size (px)

description

 

Transcript of Información Turistica Apartamento Verde

  • INFORMACIN TURSTICAAPARTAMENTOVERDE Hemos intentado hacer una recopilacin de informacin turstica del entorno del tico Azul. Nuestra tarea ha sido seleccionar lo que nos ha parecido ms interesante en funcin de la distancia al tico . Toda la informacin la hemos obtenido de la siguiente pgina www.turgalicia.es . Hay mucha informacin que slo est disponible en Gallego. Para aquellos que nos seis gallego-parlantes, os recomendamos que dejis la pereza a un lado, dado de que el Gallego no es una lengua complicada y si de gran belleza.Si os percatis de que alguna informacin es errnea o est desactualizada , por favor comentrnoslo para poder ir corrigindola. Si por otro lado descubrs algo que no esta en la gua y que os gustara compartir con los siguientes inquilinos, os agradeceramos que tambin nos lo hicierais saber.Nos hacemos leernos ms , que como veris ms adelante hay mucha informacin.Paciencia y a disfrutar de la lectura , dado que ella os har ms agradable la estancia durante vuestras vacaciones.

    Laia y AlejandroAPARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • A MARIAGALICIA AL NATURAL

    BOSQUESCENTROS HISTRICOSEMPRESAS TURISMO ACTIVOFAROS Y PLAYASFIESTAS , FERIAS Y ROMERASPATRIMONIO OCULTOPLAYASSANTUARIOS MGICOSSENDEROSTURISMO MARINERONDICEHacer click en los diferentes temasy directamente saltaris a los mismos.

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • GALICIA

    Turgalicia - Direccin Xeral de Turismo

    Juan Lpez Bedoya, Carlos Alberto Patio Romars

    Miguel ngel lvarez Alperi, Xurxo Lobato, Margen

    Fotografa (Alberto Surez, Tino Viz), Carlos Rodrguez,

    Jos Vzquez Caruncho e Arquivo Turgalicia

    Publicaciones Cartogrficas

    Equipo, Agencia de Publicidad

    Alfer

    ZZ-xxxx-2008

    Edita:

    Textos:

    Fotografas:

    Mapa:

    Deseo e Maquetacin:

    Impresin:

    D.L.

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • 1Introducin 3

    Historia 9

    Patrimonio e lugares de interse turstico 17

    Museos 33

    Espazos naturales 39

    Ras e praias 51

    Relacin de praias con Bandeira Azul 2007 57

    Rutas 59

    Artesana 71

    Relacin de artesns 73

    Festas 75

    Gastronoma 81

    Festas gastronmicas 83

    Hoteles e Pensins 84

    Turismo rural 86

    Apartamentos tursticos e campings 87

    Direccins de interse 88

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • Introducin

    omo ocorre con moitas bisbarras naturais ou histricas, nonexisten lmites fixos para circunscribir un espazo de comple-xas e intricadas relacins naturais e sociais como AMaria.Nesta gua a bisbarra aparece como un territorio compostopor 16 municipios, que ocupa todo o norte da provincia deLugo: Alfoz, Barreiros, Burela, Cervo, Foz, Lourenz, Mondo-edo, Ourol, A Pontenova, Ribadeo, Riotorto, Trabada, O Va-

    ladouro, O Vicedo, Viveiro e Xove, cun total de 1462 km2 e 76 856 habitantesen 2005. Unha elevada diversidade interna, enlazada con notables fluxos fsicos,humanos e econmicos fundamenta o seu grande atractivo turstico. Existeunha caracterstica dualidade interna, das "Marias" ben diferenciadas, tantoa nivel fsico coma humano e econmico: a costeira e a de interior. A costamixta, de ras e tramos nos que se suceden espectaculares acantilados e ense-adas areentas, est conec-tada coas serras litoraismediante vales de certa im-portancia que permitiron odesenvolvemento flore-cente de actividades agro-pecuarias e protoindustriais,ademais de acoller unha ri-queza natural e paisaxsticaque chega aos nosos dasmis ou menos transfor-mada polo ser humano. Asserras litorais, a pesar deque non presentan un porte de alta montaa, atesouran modelados e paisaxesque parece que responden a altitudes maiores, con vales de orixe glaciar e ex-tensas turbeiras derivadas doutras pocas climticas.

    C3

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • A Maria constituu sempre unharea emprendedora desde o puntode vista das actividades econmicas.Explotacins mineiras, transforma-cin de materias primas, ferraras,industria txtil ou establecementosde transformacin relacionados comundo do mar, fixeron destas terrasun referente industrioso galego eespaol, fundamentado na vida dassas principais vilas e centros depoder. A bisbarra serviu sempre deponte entre a cornixa Cantbrica e aGalicia occidental, e iso permitiulle

    aproveitar os dous mercados e asposibilidades de progreso que ambasas das ofreceron de xeito desigual.Derivada desta localizacin existenimportantes vas de comunicacinentre as que destacan a estrada N-634, Santiago-Irn, que enlaza Gali-cia co resto do continente pola costacantbrica; a N-640, Lugo-Castro-pol, que une a capital provincial coleste da bisbarra; a comarcal-nacio-nal 642, a chamada Estrada daCosta, que de Ferrol a Barreiros per-corre a costa norte galega e o ferro-

    4

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • carril costeiro de va estreita Fe-rrol-Bilbao, con 25 estacins eapeadeiros ao longo da costa dabisbarra, que tamn constiteunha arteria principal de chegadae sada para A Maria. Vinculado aesta lia de ferrocarril, non pode-mos deixar de mencionar a posibi-lidade de acceder a esta rea dacosta galega por medio da ofertade viaxe que supn o tren Trans-cantbrico. Un produto turstico deFEVE que nos ofrece a posibilidadede coecermos, nun tren perfecta-

    mente acondicionado, o litoral domar Cantbrico coas sas encanta-doras paisaxes de praias e acantila-dos, as sas vilas e cidades.A dinmica poboacional deste te-

    rritorio estivo sempre moi condicio-nada pola emigracin. A tradicionalsangra demogrfica da emigracina Amrica, a Europa, s principais ci-dades espaolas e s sete cidadesgalegas supuxo perdas forzosas deefectivos que envelleceron a pobo-acin e que anda continuando seven parcialmente compensadas

    5

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • polos retornos. Na actualidade,anda que perde peso no conxuntorexional, A Maria constite un re-ferente demogrfico positivo para aprovincia lucense. Fronte ao saldonegativo de conxunto, agravado nosmunicipios do interior, aumenta apoboacin na costa e, especial-mente, algns dos principais ncleosreitores comarcais como Ribadeo,Foz e Burela. A xerarqua urbana vnmarcada pola inexistencia dun n-cleo dominante, e a articulacin doterritorio queda repartida en variasvilas con especializacins econmi-cas diferenciadas. Os principais n-cleos administrativos son Viveiro,Ribadeo e Mondoedo, pero tamnFoz e Burela atesouran importantesactividades terciarias e de promo-cin empresarial. Burela o maiorncleo urbano, con mis de 8755habitantes en 2006, terceira vilaprovincial que mantn importantesactividades pesqueiras -principalporto pesqueiro do norte de Galicia-

    e do terciario sanitario que rexe abisbarra co Hospital da Costa Lu-cense. Pero atendendo realidadeurbanstica, a aglomeracin da ra deViveiro, a cabeza demogrfica daMaria, entre Celeiro, Covas e a pro-pia cidade viveirense suman 12 315habitantes en 2006. Trtase do prin-cipal centro terciario e de concen-tracin empresarial do territorio.Ribadeo a terceira localidade encanto poboacin, con 5971 habi-tantes, e mantn unha importanciaterciaria destacada no leste comar-cal, baseada tanto na sa estratxicaposicin de ponte con Asturiascoma no seu porto e na sa tradi-cin turstica estival. Esta serie vnseguida pola vila de Foz que, coassas 4711 persoas, ten unha espe-cializacin turstica e mantn recur-sos comerciais e do terciarioespecializado ademais de ser o prin-cipal centro de empresas de cons-trucin da bisbarra. Pola sa parte,Mondoedo, outrora ncleo princi-

    6

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • pal da Maria, contaba en 2005 con2084 habitantes e concentra os seusvalores econmicos no terciario ad-ministrativo. Superando a Mondo-edo queda por citar San Cibrao,con 2183 residentes, no municipiode Cervo e sen peso administrativo,pero que creceu ao amparo deAlcoa, a grande empresa de trans-formacin do aluminio.Fra deste gran centro industrial e

    dos ncleos citados, a economa daMaria diverxe entre as terras interio-res e a costa. O interior, en lias xe-rais, vive tanto da producin forestalcoma das actividades agropecuarias eas conseguintes industrias de pri-meira transformacin; nos ltimosanos alcanzou bastante peso o sectorservizos, representado principalmentepor servizos bsicos administrativos ecomerciais. O litoral, a partir das acti-vidades pesqueiras e agrcolas, diver-sificou a economa cara a un sector

    industrial diverso e de pequenas oumedianas empresas e, sobre todo,cara a un sector terciario de servizosbsicos e semiespecializados no queten vital importancia a adaptacin sactuais esixencias tursticas.

    7

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • historia humana da Maria arranca coa chegada dosprimeiros poboadores na poca prehistrica. Salpicadospolo seu territorio aparecen numerosos vestixios dundenso poboamento do que dan testemuo necrpoles,meglitos, castros, petrglifos, torques, arcas e algunhacitania. O paso dos romanos, anda que non deixougrandes pegadas paisaxsticas, marcou cambios comar-

    cais con proxeccin posterior, como a construcin da calzada que por Mon-doedo una Lugo e Asturias, ou as explotacins aurferas do Masma e asfundicins de ferro de Marzn. Na idade antiga a costa a que toma un re-levo econmico fundamentado nas actividades portuarias, no cal destacouo porto de Foz, polo que saan gran parte das materias primas comarcais eentraban produtos demandados polos nativos. na idade media cando

    a fundacin dos principaisncleos de poboacin em-peza a vertebrar e darlleimportancia ao territoriomariao. Mondoedo aprincipios do sculo XII eRibadeo e Viveiro, a finaisda mesma centuria, con-vertronse en pequenascidades rexedoras dassas respectivas terras. Vi-veiro foi declarada vila dereguengo polo seu interese econmico ao desenvolverse unha burguesaincipiente, e isto posibilitou que se liberase do xugo eclesistico impostopor Mondoedo. Pero a creacin do bispado primeiro, e a provincia despois,

    Historia

    A9

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • acabaron por lle outorgar unpoder definitivo a esta ltima vilasobre o conxunto comarcal. O do-minio da igrexa, prolongado desdeque o bispado de Bretoa se con-vertese en diocese en San Martiode Mondoedo -Foz- cara ao ano866, cando foi parar al Sabarico,o bispo de Dumio (Portugal), fu-xindo das invasins rabes, influumesmo no episodio mis soado domedievo comarcal. Este foi a exe-cucin do nobre Pardo de Cela,

    consumada polo bispo Fadriquecando impediu que a esposa che-gase co indulto dos Reis Catlicos.Coa concesin a Mondoedo

    dunha das sete antigas provinciasgalegas, este poder non fixo misque se incrementar pola influenciaque a cidade tivo nas Xuntas doReino de Galicia durante a idademoderna. Desde este momento eata finais do sculo XIX destacanoutros feitos que, alleos ao poderrelixioso, dinamizaron a vida co-marcal. O principal foi a creacindunha burguesa incipiente, detinguiduras ilustradas, que se foiasentando nos principais ncleose nalgns lugares estratxicos. To-maron importancia a industriacosteira da salgadura que desta-cou no Vicedo e en San Cibrao; asferraras, no interior da bisbarra;os teares de Chavn, como exem-plo da incipiente industria vivei-rense; e, como estrela das

    10

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • iniciativas empresariais, a RealFbrica de Sargadelos, en Cervo,que combinou a fundicin doferro para ferraxes e municinscoa fabricacin de louza e ladri-llo. O fundador Raimundo Ibeze a sa obra foron o smbolo in-dustrial de Galicia durante moitotempo. Pero tampouco se podeesquecer a crecente importanciados portos mariaos no reforza-mento do trfico de cabotaxeentre o Cantbrico e a costa ga-lega, nin tampouco a actividadeque estes desenvolveron de cara vertebracin de toda a bisba-rra e ao intercambio de materiasprimas e produtos elaboradosrelacionados co peixe, coa ma-deira e mais co ferro. Destexeito sobresaron Viveiro, SanCibrao e, sobre todo, Ribadeo,vila que se desenvolveu baixo oimpulso da obra de RaimundoIbez e que chegou a contar

    cunha aduana que controlabafiscalmente o trfico de merca-doras, con grande importanciano derradeiro cuarto do sculoXVIII.ntrase no sculo XX, non obs-

    tante, cun tecido industrial de-bilitado pola desaparicindalgunhas destas iniciativas e o

    11

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • declive doutras. Das poucas queatrasaron a perda de peso destabisbarra no conxunto rexionalforon as minas de ferro da Silva-rosa, en Viveiro, e Vilaoudriz naPontenova -anda que a activi-dade desta se foi dilundo sobretodo tras a Guerra Civil-, e apesca, na que destacaron portoscomo os de Burela, Foz e Celeiro. Aemigracin tamn foi protago-nista do pasado sculo, sangrademogrfica cara a Amrica, Eu-ropa e as grandes cidades espao-las e galegas, resultado da falta demodernizacin agropecuaria edun tecido industrial inconsis-tente. Esta dispora tivo a saversin positiva nas divisas queenviaban os emigrantes, pois conelas e o interese dos indianos cre-

    ronse escolas e centros culturaise mellorronse infraestruturas vi-tais. Resultado de todo iso, pdeseadmirar hoxe en da a arquitec-tura indiana en edificios oficiais evivendas privadas.A pesar de todo, A Maria,

    ponte entre Galicia e o Cant-brico, mantivo certo dinamismoque hoxe diversifica harmoni-zando os usos agropecuariosmodernos coa existencia dal-gunhas grandes empresas doramo metlico e o desenvolve-mento do sector servizos, no quedestacan, cada vez mis, os lo-gros tursticos.

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • MARISCAL PARDO DE CELAO mariscal Pardo de Cela foi un

    membro destacado da nobrezagalega do medievo que, polassas loitas contra outros nobrese as constantes hostilidades cobispado de Mondoedo, foi per-seguido e axustizado a pesar deque contaba cun indulto real.Deste modo converteuse nunhome de reflexos mticos. Figuracontrovertida para os historiado-res, foi un importante personaxepoltico e militar da Maria antesda idade moderna. Coa herdanzade bens e mais seoros familia-res, vinculado estreitamente aosAndrade e contraendo nupciascon Isabel de Castro, filla doconde de Lemos e prima da pro-pia Isabel a Catlica, converteuse

    nun Grande de Galicia que domi-nou sobre case a metade do te-rritorio galego. O seu poder naMaria era enorme, contaba confortalezas, xurisdicins, coa alcal-da de Viveiro e era encomen-deiro do bispado mindoniense.Pardo de Cela pasou historiapolo asedio que sufriu por tropasenviadas polos Reis Catlicos e

    13

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • mais polo bispo de Mondoedo,a sa final heroica defensa nocastelo da Frouxeira e no Castrode Ouro -Alfoz-, ademais doaxustizamento en 1483 na prazada catedral de Mondoedo, inextremis, cando a sa mullerportaba nas proximidades o in-

    dulto real e "foi entretida" pormonxes do bispado na ponte doPasatempo. Estes sucesos aca-bronse convertendo nunhaparte importante da historia deGalicia, episodio a cabalo entreo mito e a realidade.

    14

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • RAIMUNDO IBEZ E A SA FBRICANatural da bisbarra asturiana de

    Oscos, onde naceu en 1749, e de pa-sado fidalgo, Antonio Raimundo Ib-ez chega a Galicia en 1767 conansias emprendedoras e en 1784empeza a sa andaina como homede negocios ao unirse a Jos de An-drs Garca, un dos principais empre-sarios galegos do momento. Cosbeneficios da compaa de importa-cin formada por ambos os dousemprende en 1791 a obra pola quepasara a converterse no principal in-dustrial galego e personaxe perpetuona Maria: o Complexo Siderrxicode Sargadelos. Esta fbrica que aolongo da historia fabricou desde fe-rraxes, pranchas e ferro doce atapotas, potes, louza, lingotes, armas emunicins, chegou a contar, segundoFernndez Negral, 1994, con tresaltos fornos, dous fornos de calcina-cin, un forno de reverbero para fun-

    dir canns, un forno de preparacinde coque, dous cubilotes e dous for-nos de fundicin de bronces. A f-brica era en organizacin einfraestrutura dunha complexidadeextraordinaria para a poca, mesmocontaba cun retn de soldados paraa sa proteccin. Ademais, Ibez foitentado para labores de Estado noscorpos de artillara e maria e reci-biu, tras a Guerra da Independencia,condecoracins e o ttulo nobiliarioco que coecido. A imposibilidadede dispoer da suficiente materiaprima pechou a sa grande empresae levouno a ter conflitos cos habitan-tes da bisbarra o que, xunto s acu-sacins de afrancesamento poraceptar a Xos Bonaparte como reide Espaa, puido provocar o seu asa-sinato o 2 de febreiro de 1809, candoera considerado como un dos prin-cipais empresarios de Espaa.

    15

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • ALFOZEntre o patrimonio histrico deste municipio merece unha mencin es-

    pecial a pena Abaladoira. Monumento megaltico localizado na parroquiado Pereiro, no que destacan os seus gravados antropomrficos. Pero omis destacable a torre da homenaxe do antigo castelo no Castro deOuro, ligado figura emblemtica do mariscal Pardo de Cela, edificio g-tico do sculo XV, reformado a comezos deste sculo para albergar a casaconsistorial de Alfoz. Tamn podemos observar vestixios dos muros e acapela da fortaleza. Nas sas proximidades est localizado o Museo daAuga da Finca Galea.A presenza da serra do

    Xistral e da sa riquezanatural abre as posibilida-des dun turismo naturalactivo ampliable aos seusdiferentes cursos fluviais.

    BARREIROSAo longo das terras de

    Barreiros podemos gozar anivel arquitectnico dunamplo legado de constru-cins populares, sobretodo no referente s coe-cidas como casa de india-nos.En Barreiros podemos

    practicar sendeirismo pordiferentes rutas sinaliza-

    Patrimonio e lugaresde interese turstico

    17

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • das. Entre as que destacaremos otramo do Camio Norte de San-tiago que discorre polas parro-quias interiores do municipio ataa igrexa de San Xusto de Cabarcos.Finalmente, merecen unha espe-

    cial mencin o monte Comado,desde onde se divisa unha fermosapaisaxe da costa, lugar habitualpara a prctica do parapente. O roMasma no que se pode practicar apesca da troita, do reo, do salmne da angula.

    BURELADentro deste municipio debe-

    mos destacar o seu porto pes-queiro, por ser un dos misimportantes do Cantbrico en cap-turas atuneiras. O barco-museoboniteiro Raa do Carme un im-portante referente turstico. Tr-tase dun barco boniteiro de 25 m

    de eslora, do que se poden visitartodos e cada un dos seus compar-timentos, tanto os da cubertacoma baixo cuberta.En Burela podemos gozar de

    reas recreativas acondicionadascomo o monte Castelo e a praiada Marosa. A primeira est si-tuada no monte do mesmo nome,desde onde se pode contemplarunha paisaxe impresionante detodo o litoral.

    CERVOCervo coecido por un dos

    proxectos industriais mis antigose de mis sona de Galicia: o com-plexo de Sargadelos. Este referenteprotoindustrial para Galicia foifundado a finais do sculo XVIIIpor Antonio Raimundo Ibez,marqus de Sargadelos, ao im-plantar unha fundicin de ferro e,

    18

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • a principios do sculo XIX as fbri-cas de louza e vidro. Na actuali-dade, despois de anos deabandono, recobrou sona grazas producin dunha cermica de grancalidade decorativa, caracterizadapolas sas rechamantes cores eformas. especialmente intere-sante a visita ao antigo complexorehabilitado da Real Fbrica deSargadelos, declarado todo con-xunto histrico artstico.Dentro da zona urbana de Cervo

    atopamos casas de tipoloxa tradi-cional coidadosamente restaura-das e unha armazn de rasempedradas.Finalmente cmpre salientarmos

    o atractivo turstico de San Cibrao,vila marieira cunha localizacinde gran beleza paisaxstica. A im-portancia marieira desta vilaqueda reflectida no seu Museo do

    Mar. De especial encanto resulta area recreativa en torno ao faro,que se sita na Atalaia, desde a quese poden ver os tres illotes queconforman os chamados Farallns.Por ltimo, tamn recomendablevisitar a ponte de orixe medievalque cruza o ro Covo e as antigasfbricas de salgadeira.

    FOZDe entre o patrimonio hist-

    rico-artstico de Foz cmpre des-tacarmos o castro de Fazouro, asa localizacin un dos seus va-lores mis salientables, pois estnunha punta rochosa elevada quedomina desde o leste a praia deFazouro. Pero o monumento misdestacado de Foz a igrexa deSan Martio de Mondoedo, ex-s episcopal e actual igrexa pa-rroquial que acolle un pequeno

    19

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • museo de arte sacra. Declaradamonumento nacional, a catedralmis antiga que anda se con-serva en Espaa, cuxa orixe sedata no sculo VI. O actual tem-plo data entre os sculos IX e XIIe enmrcase dentro do romnicomis primitivo. Trtase dunha ba-slica de tres naves con cruceiro etres bsidas semicirculares. Atorre do campanario est ape-gada, en dous corpos do sculoXV e XVIII. Xunto igrexa est afonte da Zapata que brotou, se-gundo a lenda, a instancias dobispo San Gonzalo cando tirouunha zapatilla.

    LOURENZLourenz enmrcase nun rico val

    da Maria con especiais condicinspara as actividades agropecuarias.Paisaxe que lle confire un grande

    atractivo turstico. Destaca especial-mente o contorno do ro Masma.Sobresae polo seu gran valor his-

    trico-artstico o espazo arquitect-nico conformado polo mosteiro deSan Salvador coa igrexa de SantaMara de Valdeflores. O mosteiro deSan Salvador foi fundado no sculoX polo Conde Santo. Na actualidadeda edificacin primitiva soamentequedaron das pedras: unha ara dosculo IX e unha lauda do XII. A novaedificacin prolongouse ao longodos sculos XVII e XVIII. Dentro doclaustro est localizado o PozoSanto, en cuxas augas buscaban osromeiros a curacin das sas doen-zas. Na capela de Valdeflores con-srvase un sepulcro paleocristin dosculo V, procedente de Aquitania,onde repousan os restos do condeOsorio Gutirrez, o Conde Santo. Aigrexa do sculo XVIII, cunha fa-

    20

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • chada barroca obra de Fernando deCasas, o mesmo artista que realizoua fachada barroca de Obradoiro dacatedral de Santiago de Compostela.Tampouco debemos esquecer dedi-carlle un tempo da nosa visita aomuseo de arte sacra, situado na ca-pela da Nosa Seora de Valvanera.Polo que respecta arquitectura

    civil, destacamos o pazo de Tovar (s.XVI) situado no lugar de Canedo. Opazo pose como elementos missalientables unha torre da home-naxe e varios escudos de armas nasfachadas e nos linteis.

    MONDOEDONon podemos falar de Mondo-

    edo sen termos en conta o seucasco histrico, desde 1985 con-xunto histrico-artstico. Vila quefoi capital dunha das sete provin-cias do antigo reino de Galicia,

    actual s episcopal e un impor-tante centro cultural ata os nososdas da man dun elenco de escri-tores de primeira orde como l-varo Cunqueiro, Leiras Pulpeiro,Lence-Santar, Noriega Varela,Crecente Vega e Iglesia Alvario.A armazn urbana presenta un

    caracterstico perfil medieval,cunha disposicin radial das rasque acollen emblemticos edifi-cios de rancio avoengo. Entreestas ras de orixe medieval me-recen especial mencin as daPonte e a de Sindn. Vas urbanasque conflen en prazas como ade Espaa e a da Catedral; antigapraza do mercado que anda con-serva un aire seorial. Tamntemos que destacar o espazoverde da alameda dos Remediose os barrios dos Muos e de SanLzaro. De entre os seus diferen-tes monumentos destacan: dosculo XVI o Consistorio Vello e aFonte Vella, e do XVIII o Real Se-minario Conciliar de Santa Cata-rina, o Hospital de San Paulo, osconventos da Concepcin e deSan Pedro de Alcntara, o PazoEpiscopal (sede do Museo Cate-dralicio e Diocesano) e o Santua-rio da Nosa Seora dos Remedios.Pero o mis relevante dentrodeste destacado legado patrimo-nial a catedral, declarada mo-numento nacional en 1902. Foicomezada no s. XII en estilo ro-mnico e sometida a reformasposteriores onde predominan osadornos barrocos, cun claustrode mediados do sculo XVII, fa-chada e torres do XVIII.

    21

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • Non debemos deixar de gozardas ribeiras do ro Masma e osseus afluentes referentes dapesca fluvial. Os amantes da na-tureza tamn teen interesantesexpoentes nos cumes dos mon-tes prximos desde os que exis-ten extraordinarias vistospanormicas -un bo exemplo omonte Padornelo-, e na xoia es-peleolxica de Galicia: a cova doRei Cintolo, cuxas dimensins eriqueza xeomorfolxica inigua-lable en Galicia.

    OUROLO municipio de Ourol un au-

    tntico paraso natural, con luga-res onde se pode ver en liberdademultitude de gando cabalar evacn polos seus montes nun es-tado de semiliberdade. Ourol dis-pn de recursos cinexticos

    ictiolxicos fundamentados nosros Sor e Landro, e conta con fra-gas que se atopan entre as mellorconservadas da bisbarra. Ofrece,polo tanto, un marco incompara-ble para a prctica de actividadescoma o sendeirismo.Na visita a Ourol recomenda-

    ble que nos deteamos a admiraros fermosos exemplares de arqui-tectura colonial, as "casas de in-dianos". Edificacins que adoitanter planta rectangular e polomenos un piso superior; recha-mantes bufardas, sen faltar osdetalles decorativos nas galerase mais nos balcns. Outro ele-mento indispensable destas pe-quenas vilas o xardn conespecies arbreas e plantas exti-cas, como a palmeira, a araucariaou o magnolio. Todo o municipiode Ourol rico en arquitectura

    22

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • popular; as, ao lado dos crucei-ros que sucan os seus camios evereas atopmonos con fermososexemplares que fan referencia dedicacin econmica destas ve-tustas terras: alvarizas, fornos,muos ou aceas.

    A PONTENOVAFalar da Pontenova lembrar di-

    rectamente o seu pasado mineiro,latente hoxe nos fornos de ferroda cabeceira municipal. Fornos deVilaoudriz, singulares construcinsque xurdiron ao abeiro das explo-tacins mineiras como fornos decalcinacin e que se converteronnun exemplo da arquitectura in-dustrial de principios de sculo. Oconxunto est formado por cincochemineas, rodeadas dunha reade esparexemento na marxe de-reita do ro Eo.

    Dentro do patrimonio relixioso,cmpre salientarmos a igrexa pa-rroquial de Santa Mara de Con-forto, finalizada no ano 1664, quedispn dunha variada e rica colec-cin de pezas de arte sacra.A imaxe natural do municipio

    esta ligada ao ro Eo, famoso polosseus coutos salmoeiros e troitei-ros. Outros lugares fermosos sonos que o viaxeiro pode ver dandoun paseo polo trazado da antigava do ferrocarril Vilaoudriz-Riba-deo, convertida actualmentenunha va verde. Este trazado de10 quilmetros est repleto decontrastes paisaxsticos, ademaispodemos gozar do complexo l-dico localizado no Boulloso comodos diferentes vestixios do paso dotren por este espazo xeogrfico.Outro espazo de indubidable

    valor natural a fraga de Reiga-

    23

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • das, que pose unha flora e unhafauna moi variada. Existen refe-rencias da presenza espordica dooso pardo. No interior deste en-clave atpase a Ferrara de Bogo,un conxunto etnogrfico comple-tamente restaurado que demostracomo funcionaba unha ferrara deantano.

    RIBADEOO casco histrico de Ribadeo

    asntase sobre un promontorio dacosta e isto provoca que dentro dasa armazn de ras algunhaspresenten unha pronunciada pen-dente no seu discorrer cara aoporto da vila. Vello casaro confor-mado polas vivendas popularesdos marieiros e dos artesns acarn de casarns de familias mispodentes, testemuo dun pasadoeconmico florecente. Dentro

    deste trazado urbano, a praza doCampo un espazo de obrigadavisita. Praza axardinada flan-queada pola casa consistorial, nasa orixe, a finais do sculo XIX,residencia do marqus de Sarga-delos; fermoso pazo de estilo neo-clsico. Ao seu carn levntase otellado de cermica vitrificada datorre dos Moreno, edificio cons-trudo en 1905 en estilo eclctico,con ornamentacins que apuntanao modernismo e cunha concep-cin moi avanzada polo empregodunha estrutura mixta de formi-gn e ferro. No sector oeste, aigrexa de Santa Mara do Campo,reconstrucin dun convento fran-ciscano do sculo XIII. No extremosur est o convento de SantaClara, orixinario do XI.Tamn merecen unha especial

    mencin, polo valor arquitect-

    24

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • nico, as capelas romnicas daVirxe do Camio e da Atalaia; atorre-pazo de Cedofeita, constru-do a finais do sculo XV ou prin-cipios do XVI; o edificio daAduana (sculo XVIII); a Casa doPatn, a construcin civil misantiga da vila, da que tan s seconserva a fachada; o edificio doMercado Municipal, construdoen 1935, cunha fermosa estru-tura de ferro vista e composi-cin de fachadas interesante. Aolongo da zona urbana anda seconservan fermosas residenciasburguesas finiseculares con in-fluencia indiana.Finalmente, como exemplo de

    arquitectura militar cmpre citar-mos o castelo de San Daminconstrudo a principios do sculoXVIII, concibido como batera de-fensiva da entrada ra. Na ac-

    tualidade sala de exposicinsmunicipal.Tamn debemos destacar o n-

    cleo de Rinlo cun notable exem-plo de arquitectura e urbanismomarieiro.

    RIOTORTOTerra illada do fervor do bal-

    bordo urbano, de pintorescas pai-saxes que incitan a longascamiadas. Os ros Eo e Ferreira-vella, cos seus afluentes, son ob-xecto dunha interesanteactividade de pesca fluvial.A pesar do proceso de despobo-

    amento que lle afecta a este terri-torio, Riotorto anda segue sendounha terra de ferreiros, existen naactualidade mis de 20 ferreirosque moldean o ferro por medio deusos tradicionais, confeccionandoa man aparellos de labranza,

    25

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • utensilios da vida diaria e pezas dediverso tipo por encarga, unhaautntica protoindustria viva, unfsil industrial. En Ferreiravellaatopamos varios prestixiosos fe-rreiros que manteen esta prc-tica artesanal.Na arquitectura civil destaca a

    torre do Mouro (sculo XIV), cunarco oxival que coroa a portaprincipal; o castelo de Peaflor(Vilaseca), en estado ruinoso. Ade-mais, dentro do termo municipalaparece unha serie de casas no-bres, como son: casa de Rancao,casa dos Moirn, casa do Peineiroou a casa nobre da familia San-tom-Rico.

    TRABADATrabada un municipio fluvial

    con importantes coutos de pesca enotables espazos naturais relacio-

    nados co ro Eo. Este curso podeservir para desenvolver diferentesdeportes acuticos fluviais. Tamnneste termo municipal podemoscazar xabars, corzos ou perdices.Desde o punto de vista de con-

    tacto coa natureza, temos quedestacar a rea recreativa coe-cida como a da Choza, na ra deAbres, cun observatorio de aves eun embarcadoiro.A antiga va frrea de Vilaou-

    driz a Ribadeo outra senda degran beleza.Trabada conta con espazos bos-

    cosos de gran valor e, a travs dasrutas de sendeirismo sinaladas, unpode internarse en fragas como asde Vilapena, Becerreira ou Cabanela.

    O VALADOUROO Valadouro o paradigma de

    natureza de montaa na bisbarra.

    26

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • Achega interesantes espazos deturbeiras e lugares de gran valorxeomorfolxico, relacionados cosfenmenos do fro cuaternario dexnese periglaciar ou glaciar.Os vales de montaa ofrecen

    paisaxes impresionantes, onde relativamente sinxela a prcticado sendeirismo para os amantesda natureza. Conta con varias fra-gas de valor polo seu interese bo-tnico e paisaxstico. Podemosdestacar, as fragas de Furna (Ca-dramn) e das Lerias (Frexulfe). Oalto do Cadramn ou Frexulfeofrcenos unhas excelentes vistaspanormicas.Ademais da sa indubidable be-

    leza paisaxstica, o municipioconta con magnficos exemplos dearquitectura, tanto civil coma re-lixiosa. Dentro do patrimonio reli-xioso do Valadouro destaca sobre

    todo a capela de Sta. Filomena(parroquia de Cadramn) de estiloromnico datada no sculo IX.Tamn existen interesantes

    mostras de arquitectura civil:casas de labranza, muos, cabo-zos, pazos e casas grandes. Dentroda arquitectura de carcter popu-lar, destacan os diferentes ncleosrurais na parroquia de Vilacampa.

    O VICEDOO patrimonio natural constite

    o maior atractivo deste territoriomunicipal. A costa presenta unhaalternancia de pronunciadosacantilados con areais de finaarea. Teen sona as praias de Xi-lloi e San Romn. Desde a puntado Embarcadoiro podemos con-templar a illa Coelleira. Esta illapose unha variada e interesanteflora e serve de refuxio para unha

    27

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • gran cantidade de aves migrato-rias e gaivotas. Na desemboca-dura do Sor, atopmonos coa illade San Martio. Seguindo o cursodeste ro, podemos realizar unharuta de sendeirismo de gran valorecolxico.No que respecta ao seu patrimo-

    nio histrico-artstico son de es-pecial relevancia as pontes doPorto, de estilo romnico, e a deferro sobre a desembocadura doro Sor (1901); as runas dos mos-teiros das illas de San Martio eCoelleira; a igrexa de Ro Barba,mandada construr por FernnPrez de Andrade a finais do XIV eo templo de Cabanas cunha navedo s. XIV de estilo oxival; casasbrasonadas como a casa da Torreno Vicedo, a de Alexos en Negra-das e a do Pereiro en Vale. Tamnresultan moi interesantes as anti-

    gas fbricas de salgadeira localiza-das na cabeceira municipal.

    VIVEIROO casco histrico de Viveiro o

    grande escaparate monumentalda costa cantbrica galega. Antigoncleo amurallado, resumo dosavatares da historia, evolucin dosgustos dos seus habitantes. A pe-neira do tempo permitiu que che-gase ata a actualidade unconxunto edificado con persona-lidade propia, marcado pola varie-dade de estilos e a influencia datradicin popular. A cidade recbe-nos coa porta de Carlos V comomonumental entrada, flanqueadapolas galeras que reflicten o roLandro. Da vella muralla consr-vanse tres das seis antigas portas:a mencionada de Carlos V ou daPonte Maior (1554), a da Vila (de

    28

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • arredor do s. XIII) e a do Valado(unha inscricin indcanos a pro-bable data da construcin, 1217),conxuntamente con restos dolenzo apegados a algunhas casasou en pasadizos como a ra doMuro. Entre a arquitectura civilcmpre salientarmos: a Casa dosLens (s. XVII), de estilo barroco; aCasa Consistorial cunha balaus-trada e un reloxo de gusto deci-monnico; preto, o Teatro PastorDaz cunha fachada de corte neo-clsico; o Conservatorio de M-sica, antigo hotel e casino VillaVenecia, coroado por unha ba-laustrada de gusto neobarroco; aponte Maior ou da Misericordia,do s. XV-XVI anda que posterior-mente remodelada. Ente os edifi-cios de carcter relixioso do cascohistrico destacan: a igrexa rom-nica de Santa Mara do Campo,

    magnfico exemplo da arte rom-nica do sculo XII, presenta unhaplanta basilical de tres naves e b-sida semicircular, que no exteriorconserva columnas con capiteis ecanzorros de gran beleza; conposterioridade reformouse a fa-chada e engadronse un rosetn edas torres, a da camp do sculoXVIII e a do reloxo do XIX; as cape-las da Virxe do Rosario a media-dos do s. XVIII e de San Gregorioo Maior do s. XV, tamn merecenunha visita turstica. Detrs destaigrexa est o mosteiro das Con-cepcionistas, construcin reali-zada no sculo XVII en estilobarroco. Nun xardn que d acceso igrexa do mosteiro das Concep-cionistas atpase a Gruta de Lour-des, construda no ano 1925 comorplica da gruta na que se apare-ceu a Virxe en Francia. Extra

    29

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • muros localzase o convento deSan Francisco, actualmente igrexaparroquial de Santiago, un dosmellores exemplos da arquitec-tura gtica galega, construda nos. XIV ou comezos do XV; no ex-terior podemos ver os tres arcosoxivais da entrada e o aspectomacizo da fachada na que se dei-xan sentir as reformas barrocasdo conxunto; no interior, apr-ciase de planta de cruz latina do-tada dunha bsida pentagonalcon bveda de abano e cinco ven-ts grandes oxivais; ten dousclaustros, o primeiro data do s.XVII pero mantn elementos ro-mnicos, e o outro do XVIII. Cru-zando a ponte Maior atopamos acapela do Ecce Homo ou da Mise-ricordia, de sobrio estilo barroco;no interior destaca a sa fermosacpula decorada con frescos de

    Camilo Daz Valio; apegado esto pazo da Misericordia.O barrio da Xunqueira mostra

    un bo nmero de construcins decarcter popular tradicional. Nelest o mosteiro de Valdeflores,conxunto monacal con orixe no s.XIV. Ademais da sa torre barrocasorprende a interesante portadaromnica, con decoradas arqui-

    30

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • voltas que enmarcan un inusualarco trilobulado.Na parroquia de San Pedro de

    Viveiro, atopmonos coa igrexamis antiga do municipio. Fun-dada no s. VI, anda que a sa fac-tura actual se debe principalmente arte romnica do s. XII, con res-tos de obra do X. A sa igrexa ro-mnica foi restaurada no s. IX eampliada no XII.Este patrimonio artstico com-

    pltase cos pazos da torre de Gra-llal en Covas (1597), o da Trave enGaldo (actualmente casa de tu-rismo rural) e o xa mencionado daMisericordia.

    XOVEPresenta un fermoso litoral no

    que se prima a paisaxe, a arquitec-tura tradicional e a variedade deambientes costeiros.

    Dentro do patrimonio arquitect-nico industrial temos un elementoexcepcional, a baleeira de Mors,que traballou ata os anos 70 do s-culo XX.No interior, o municipio presenta

    os montes dos Cabaleiros, que con-teen algns enclaves naturais denotoriedade como turbeiras e fra-gas. Estas elevacins permiten pa-normicas sobre o conxuntomunicipal e parte da bisbarra.

    31

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • Museos

    EIDO SURREAL CELSO DOURADO

    Praia das Pasadas, s/n.S. Miguel de Reinante. 27793 BarreirosTelfonos: 982 156 121 / 680 181 406Fax: 982 124 451

    Espazo deseado e construdo polo pintor Celso Dourado, con materiaisreciclados na maiora dos casos, onde a pedra e a madeira son protago-nistas. Alberga un estudio, unha vivenda e unha exposicin permanentede pintura e debuxo que se renova periodicamente. En torno edificacindiscorren dous xardns que se poden visitar: un caracterizado como de"Rocalla" ou "Alpino" e o outro un "Xardn Cen" de marcado aire xapons,elaborado a base de grava de cuarzo e elementos ptreos. O seu deseoe mais a elaboracin tamn corresponde ao pintor.

    33

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • BARCO MUSEO BONITEIROREINA DEL CARMEN

    Peirao do Porto de Burela. 27880 BurelaTelfonos: 982 580 609 / 982 586 000Fax: 982 585 945E-mail: [email protected]: www.expomar.com/barcomuseo

    Barco boniteiro recuperadoonde se poden visitar todos oscompartimentos: ponte de mando,camarotes, cocia, paol, neveira,... Ten en funcionamento todos osequipos mecnicos, electrnicos,hidrulicos,..., as coma os motoresprincipais e auxiliares. Tamn seconservan os medios e os mtodosde pesca tradicionais que se em-pregan para a pesca do bonito naespecialidade de "cacea" ou "corri-cn". Esta forma artesanal depesca a que mellor garante a ex-celente calidade do produto.

    MUSEO HISTRICO DESARGADELOS

    Casa da Administracin, s/n.Sargadelos. 27891 CervoTelfono: 982 557 905Fax: 982 557 922E-mail: [email protected]

    Situado na "Casa da Administra-cin" do antigo complexo fabril esede do Real Padroado de Sargade-los. Conxunto monumental catalo-gado como ben de interese cultural econxunto histrico Artstico. Contacun fondo permanente que funcionacomo centro de interpretacin doslabores desenvolvidos por esta f-brica, a travs de fotografas, cer-mica antiga e pezas de fundicin.Tamn ten gravados, escultura e pin-tura contempornea cedida polo Se-minario Sargadelos.Exposicins temporais de temtica

    variada sobre a cultura galega.

    34

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • MUSEO PROVINCIAL DEL MAR

    Avda. da Maria, s/n.San Cibrao. 27890 CervoTelfono: 982 594 572E-mail: [email protected]

    Omuseo nace en 1969, como froitoda gran paixn do mestre de escoladon Francisco Rivera Cass en recollere coleccionar obxectos relacionados comar. Durante 1994 realzase unha re-forma interior do edificio e organzanseos fondos en salas de exposicin per-manente; desde esa data a xestin domuseo levada a cabo pola Asociacinde Vecios Cruz da Venta de San Ci-brao. Desde o principio este museopretende ser o reflexo da vida mari-eira da costa lucense, mostrando asa riqueza biolxica e etnogrfica. Ariqueza dos seus fondos vai desde a et-nografa (embarcacins tradicionais,artes de pesca,...), pezas de interese bio-lxico (sos de balea, esqueletos demamferos marios, peixes disecados,cunchas, crustceos...), pasando porinstrumentos de navegacin, cartasnuticas, mquinas de vapor, ncoras,canns, etc.

    MUSEO PARROQUIAL DE SANMARTIO DE MONDOEDO

    San Martio. 27789 FozTelfono: 982 132 394 / 982 132 607

    Instalado nas naves da baslicade San Martio de Mondoedo,templo que foi s episcopal da ac-tual diocese de Mondoedo desdeo ano 870 a 1113. unha obra sin-gular dentro do romnico galegona que se aprecian claras influen-cias asturiana, lombarda, visig-tica e sueva.Conta con obxectos relixiosos

    entre os que destacan un bculo eun anel de ouro, ambos os dous dosculo XI, que se lles d a bicar aosfieis o da da festividade de donGonzalo (ltimo domingo de no-vembro), personaxe coecidocomo "o bispo santo.

    35

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • MUSEO DE ARTE SACRA DEVILANOVA DE LOURENZ

    Praza do Conde Santo, s/n.Vilanova de Lourenz. 27760 LourenzTelfono : 982 121 073

    Omuseo ocupa sete salas da igrexado mosteiro de Vilanova de Lourenz(s. XVIII). Est situado na praza doConde Santo, don Osorio Gutirrez,que foi fundador do mosteiro de SanSalvador no ano 969 e peregrino aTerra Santa onde, segundo a lenda,adquiriu un extraordinario sarcfago(s V) para o seu descanso eterno.Todos os anos numerosos romeirosacoden a tocar este sarcfago nunharomara moi popular, a do CondeSanto. Outra destacada peza destemuseo o relicario da sancrista enmadeira policromada cunha coleccinde 28 bustos-relicarios de finais do s.XVII. Tamn ten pezas de xoiara, es-cultura, pintura, indumentaria, moblese biblioteca monacal.

    FINCA GALEA.MUSEO DA AUGA

    Lugar de Galea, s/n.O Castro de Ouro. 27776 AlfozTelfono : 982 121 073E-mail: [email protected]

    Dentro da Finca Galea, establece-mento de turismo rural, preparronseespazos dedicados auga, sa cul-tura e aos elementos de aproveita-mento: muos, batns, lagos, fontes,etc., todo isto deseado, restaurado ouconstrudo polo seu propietario.

    36

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • MUSEO CATEDRALICIO E DIOCESANO SANTOS SAN CRISTBAL

    Praza de Espaa, s/n.27740 MondoedoTelfono : 982 521 006 / 686 416 111

    Este museo de arte sacra, un dos mis importantes de Galicia, ten re-partidos os fondos entre a harmnica catedral do sculo XIII e o pazoepiscopal (s. XVIII). Pose fondos de temtica variada: escultura, pin-tura, imaxinara gtica, enxoval litrxico e ornamentos bispais. Recen-temente, foi ampliado con salas dedicadas pintura francesa antiga, historia da imprenta en Mondoedo e cermica de Sargadelos. Proxi-mamente realizaranse ampliacins das salas dedicadas a tecidos, bor-dados antigos e arqueoloxa.

    37

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • A Maria unha das bisbarras galegas cunha maior variedade de am-bientes protexidos xa que conta con reas de montaa, vales que conser-van espazos en bo estado de conservacin e tramos costeiros cunhariqueza biolxica e xeomorfolxica extraordinaria. Desde os ollos e osarcos rochosos da costa ribadense ou as covas do Rei Cintolo, pasandopolos esteiros e as marismas das ras de Foz, Ribadeo, Viveiro e O Vicedo-O Barqueiro, ou polos bosques de ribeira e as fragas dos vales fluviais, ataas nicas turbeiras que se desenvolven nos vales e nos cumios paleogla-ciares do Xistral, desenvlvense importantes comunidades animais e ve-xetais e unha combinacin de espazos de interese natural nica napennsula Ibrica. monos centrar nos que posen recoecemento cient-fico e administrativo:

    AS CATEDRAIS(Lugar de Importancia Comunitaria,

    Monumento Natural)

    Este espazo natural de 297 hect-reas, includo dentro da rede Natura2000 presenta, na costa dos munici-pios de Barreiros e Ribadeo, unhaserie de hbitats e lugares de grandeimportancia xeomorfolxica que ofan nico. Destes valores xeolxicossobreveu a conversin das sas for-macins mis espectaculares en mo-numento natural. Unha redelabirntica de galeras, covas, arcosrochosos, illotes e bufadeiros esca-vados polo mar a partir da debili-

    Espacios Naturales

    39

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • dade da rocha constiten un lugarnico no que teen o seu hbitat in-teresantes comunidades animais evexetais intermareais, dunares e deacantilado. Para o seu correcto gozocmpre que a marea estea baixa,aconsllanse as baixamares misvivas, polo que se recomenda con-sultar previamente as tboas de ma-reas. En todo caso, calqueramomento recompensa polo menosa vista destas verticais paisaxesacantiladas do Cantbrico. Accdesepola N 634 Santiago-Irn, desvin-dose altura de San Cosme de Ba-rreiros, ou ben tomando o ferrocarrilFerrol-Bilbao e apendose en Esteiroou en Reinante.

    SOUTO DA RETORTA(Monumento Natural)

    Este souto en realidade un euca-liptal que contn os eucaliptos demaior porte de Europa. O eucaliptalde Chavn est considerado comomonumento natural desde o ano2000, polo porte, pola altura e mais

    pola idade dos exemplares. Plantadoshai uns 150 anos, son dos mis vellosde Galicia. Superan os 50 metros dealtura e os dous metros e medio dedimetro. Entre eles destaca, polamonumentalidade, "O Av", que al-canza os 7,55 m de permetro e os61,78 de altura. No espazo tamnaparecen restos do que debeu ser unbosque de ribeira e unha fraga. Lou-reiros, pradairos, carballos, castiei-ros, salgueiros e ameneiros poboan asbeiras do ro e achegan un conxuntovexetal de notable interese dentrodunha rea de interesantes valorespara a arqueoloxa industrial. Acc-dese desde Viveiro pola comarcal 640e logo pola LU-161 ata Chavn en di-reccin a Mondoedo.

    TERRAS DO MIO(Reserva da Biosfera)

    A pesar de que non formanparte da cunca hidrogrfica do roMio, a serra do Xistral, o macizoda Toxiza e a fraga de Ferreiravellaestn includos na reserva da bios-

    40

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • fera (Unesco) Terras do Mio. Aspois, as reas mis elevadas dosmunicipios de Ourol, O Valadouro,Alfoz e Mondoedo, xunto cun pe-queno retallo occidental do muni-cipio de Riotorto, inclense nestaespecial figura de proteccin querecoece todos os valores huma-nos, monumentais e naturais com-prendidos nas bisbarras queforman e circunscriben a cunca doprincipal ro galego.

    RA DE RIBADEO, OSCOSY TIERRAS DE BURN(Reserva da Biosfera)

    Esta recente figura de protec-cin para as terras do Eo, quizaisas que contan con mis figurasambientais de toda a bisbarra,data de 2007. Acolle 14 munici-pios, sete galegos e sete asturia-nos, e deste xeito convrtese naprimeira de Espaa que ten carc-ter intercomunitario. Conta cunhaextensin de 158 883 hectreas enela reside unha poboacin de 33

    000 persoas que ven as reforza-dos os seus extraordinarios valo-res culturais e naturais de xeitoconxunto e sistmico. Rene es-pazos cun contorno de gran valorpaisaxstico e ambiental, con reasde media montaa como a partesetentrional da serra dos Ancares;fluviais, co ro Eo como eixe cen-tral; e martimos, ao contar coa rade Ribadeo e a sa costa prxima.Na bisbarra vense integrados aelas os municipios de Ribadeo,Trabada e A Pontenova.

    RA DO EO Y RO EO(Espazo natural en rxime de

    proteccin especial)

    Este espazo, que xunta as ribei-ras do val do Eo e algns afluentese a propia ra na que verten asaugas ao mar, conta con varias fi-guras de proteccin. A ra do Eo un espazo natural en rxime deproteccin xeral que ademais ate-soura a mencin de zona de espe-cial proteccin de aves e goza do

    41

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • convenio RAMSAR para as masasde auga. Son en total 1915 hect-reas. Ademais est includo na redeNatura 2000, como un lugar de im-portancia comunitaria que abran-gue 1003 hectreas protexidas. Oconxunto distribese polos muni-cipios da Pontenova, Riotorto, Tra-bada e Ribadeo, e fra da Mariaos da Fonsagrada, Meira e Ribeirade Piqun. Na ra presenta bancosde area pouco profundos cubertospermanentemente por auga ma-ria; chairas lamacentas e areentaslibres nas mareas baixas; acantila-dos; marismas e xunqueiras e lan-das atlnticas costeiras. Nestesambientes pasan o inverno mis de4000 aves migratorias. Nos valesfluviais aparecen landas de espa-zos hmidos; prados hmidos daschairas; turbeiras calcarias; roche-dos silceos e bosques de ribeira.Na fauna da ra destacan antidoscomo o pato rabilongo, o asubineuropeo e o parrulo chupn, men-tres a riqueza pisccola do ro

    achega o salmn, a lamprea e ocangrexo de ro. A N-640 a prin-cipal va de acceso aos diferentestramos. A Ribadeo pdese chegarno ferrocarril Ferrol-Bilbao.

    CARBALLIDO(Lugar de Importancia Comunitaria)

    Este espazo de 4828 hectreasest compartido co Principado deAsturias e cos municipios da Fon-sagrada e de Ribeira de Piqun.Accdese desde a N-640, alturada Pontenova, seguindo a estradade Vilaoudriz. Ademais do bosquede frondosas posible coecer asferraras mis importantes domunicipio, entre as que destaca ade Bogo, que conta cunha forxa ecun mazo do sculo XVIII. Tamnatraen os tradicionais muos, aflora e a fauna autctona aso-ciada ao espazo. A fraga das Rei-gadas unha verdadeira xoiabioxeogrfica que atesoura unhavariedade de especies vexetaiscomo acivros, teixos, abeleiras,

    42

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • freixos, carballos, bidueiros, ame-neiros e loureiros. O mazo de Ma-chuco, o muo e a ferrara deBogo, o da Seimeira, o pozo dasReigadas, as fervenzas do Rego daEscaleira, o bosque de ribeira emais a fraga son os principais re-cursos deste lugar que contacunha ruta de sendeirismo de 12km entre o Zarro de Pedro e o n-cleo da Panturreira.

    COSTA DA MARIA OCCIDENTAL(Lugar de Importancia Comunitaria; ZEPA)

    Se trata de una franja costera queabarca 491 hectreas en los munici-pios de Cervo, Vicedo, Viveiro y Xove,con enclaves de gran belleza paisa-jstica como la Punta Roncadoira, laIlla de Ansarn, la Illa Coelleira, losFarallns de San Cibrao, la playa eisla de Area en Viveiro y los arenalesde Arealonga y Xilloi en Vicedo. Sedesarrolla por la ra de O Barqueiro yVicedo y la de Viveiro, adems de lostramos de mar abierto de los distin-tos municipios sucedindose trechos

    de altos acantilados y arenales dediversos tamaos y formas. A nivelvegetal sobresalen las comunidadesde algas y la vegetacin de acanti-lados y dunas. En lo que respecta ala fauna, existen importantes colo-nias de aves nidificantes, siendo po-sible disfrutar con el vuelo de loscharranes y el albatros. El accesoprincipal se hace por comarcal 642,la Carretera de la Costa, que une Fe-rrol con Foz, o por el ferrocarril Fe-rrol-Bilbao.

    MONTE MAIOR(Lugar de Interese Comunitario)

    Con 1247 hectreas de exten-sin, este espazo compartidopolos municipios de Viveiro e Xoveestndese polos cumes da serracosteira do Buio. Nas elevacinslitorais da Maria aparecen asnicas turbeiras explotadas enGalicia, polo que aos seus valoresnaturais se suman os de tipo et-nogrfico e mesmo socioecon-mico. Desde o punto de vista das

    43

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • comunidades existentes, destacantodas aquelas relacionadas cosmedios hmidos, como a landahmida, as turbeiras de cobertor eas depresins turbosas, que con-teen especies endmicas e plan-tas carnvoras como a dionea.Lagartas e pntegas adaptadas aestes ambientes e aves como a co-tova, a papuxa paporrubia e apica destacan entre a fauna. Ac-cdese desde Viveiro seguindo acomarcal 640, a LU-161 en direc-cin a Mondoedo e despois to-mando a CP 26-4 ata a serra ouben desde Xove por esta mesmaltima va.

    RA DE FOZ-MASMA(Lugar de Importancia Comunitaria)

    Os municipios de Foz, Barreiros,Lourenz e Mondoedo participandeste espazo da rede Natura 2000que conta con 643 hectreas pro-texidas. Neste conxunto naturalestn integrados numerosos hbi-tats de interese comunitario. Na

    ra destacan as marismas herbosasou nas, con comunidades de xun-cos e pasteiros salinos, ademaisdos areais e das dunas. No val doro Masma aparecen ambientesfluviais con reas de valiosa vexe-tacin acutica e bosques de ri-beira dominados polo salgueiro, oameneiro e a abeleira. Centrndo-nos na fauna, posible admiraravifauna como o pato azuln, opilro comn, a rapina arpella, omazarico rabipinto e o mazaricocurl. O ro presenta unha intere-sante poboacin de salmn. Si-tuado no eixe Mondoedo-Foz,para aproveitar este espazo idealtomar a N-634, desde a que sepoden coller desvos.

    RO LANDRO(Lugar de Importancia Comunitaria)

    Trtase de 127 hectreas protexi-das dos cursos do ro Landro e doseu afluente Bravos nos municipiosde Ourol e Viveiro. Neles destacanos ambientes sedimentarios de ra e

    46

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • os propios de medios fluviais. Ma-rismas, xunqueiras, pequenos es-tanques de auga doce, vexetacinacutica de ro, landas hmidasatlnticas e bosques aluviais domi-nados por salgueiros, ameneiros,loureiros e abeleiras, acollen avi-fauna como o gabin, o ferreiriosubelio e o ouriolo, e outros ani-mais de tanto valor ecolxico comoa londra, o salmn e a pntega rabi-longa. O mellor acceso o queofrece a comarcal 640.

    RO OURO(Lugar de Importancia Comunitaria)

    Este ro acolle un espazo de 109hectreas fluviais protexidas quena desembocadura presentan co-munidades vexetais adaptadas aoambiente salobre e augas arribadesenvolven bosques aluviais defreixo, ameneiro, salgueiro e abe-leira. Este ro destaca porqueconta nas sas augas coa londra,co salmn e mais coa lamprea, so-brevoados polo gabin e polo fe-

    rreirio subelio. A principal es-trada que percorre o val a LU-151, desde a desembocadura ata ASeara en Alfoz.

    SERRA DO XISTRAL(Lugar de Importancia Comunitaria)

    un dos espazos da rede Naturamis importantes de toda Galiciapolos seus valores biolxico e xeo-morfolxico e conta cunha extensasuperficie de 22 964 hectreas. Nelvense representados os municipiosmariaos de Alfoz, Cervo, Mondo-edo, Ourol, O Valadouro, Viveiro eXove. A principal orixinalidade daserra son as duras paisaxes herbo-sas e a abundancia de turbeiras dediferentes tipos, cunha composicinflorstica enriquecida coa presenzade vexetais endmicos e plantas car-nvoras. Na zona existen moitas es-pecies de obrigada proteccin, comoas bolboretas Erebia triaria parga-pondalense e Erebia epiphron xistra-lensis, consideradas como reliquiasde perodos glaciares pasados. Na

    47

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • serra desenvlvense as turbeirasde cobertor mis importantes dosuroeste europeo, formacins queson resultado do fro clima pasadoe do hmido clima actual. Os hbi-tats de interese comunitario quese desenvolven neste espazo sonvariados e destacan os acuticosde montaa, as formacins herbo-sas montanas, os bosques aluviaise as formacins de bosques de aci-vro. A este valor biolxico xn-

    tanse as pegadas glaciares e peri-glaciares e as rechamantes forma-cins granticas dos montes daToxiza. Existen mltiples accesosdesde os municipios citados, sem-pre por estradas secundarias queparten da LU-161 Viveiro-Mondo-edo e da N-634 Santiago-Irn.

    OUTROS ESPAZOSAdemais destes espazos protexi-

    dos existen outros cuxos valores

    48

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • paisaxsticos e naturais merecenpolo menos unha visita: como acova do Rei Cintolo, en Mondo-edo; xoia da espeleoloxa galegacon mis de sete quilmetros degaleras exploradas e con formasrecoecidas de extraordinario in-terese (estalactitas, estalagmitas,columnas, coadas, piares, pisolitas,excntricas e gours); a rea xeol-xica de Castrelo, en Burela, na quese poden observar algns feitosxeolxicos e xeomorfolxicos defi-nidores da bisbarra; a rea gran-tica de monte Castelo enViveiro-Ourol; o erbedal da Ra,no alto val de Sargaledos, moi re-lacionado coas actividades da f-brica; as fervenzas de Escouridal

    en Alfoz, o pozo da Ferida en Vi-veiro-Xove e o pozo da Onza noValadouro; as turbeiras dos mon-tes dos Cabaleiros, en Viveiro eXove; as fragas -bosques de fron-dosas autctonas- de Ferreiravellaen Riotorto, Lerias no Valadouro,do Sor en Ourol, Vilapena en Tra-bada e do Saltn, compartida porViveiro e Xove; o monte Castelo,elevacin grantica no municipiodo Valadouro ou a ra do Barqueiroe do Vicedo co tramo baixo do roSor, que reproduce valores apun-tados para outros ros e outrasdesembocaduras.

    49

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • Na costa da Maria lucense atoparemos praias de finas areas dotadascon mltiples servizos que as fan merecedoras de numerosas bandeirasazuis da UE, calas solitarias, cabos, promontorios, penedas, acantilados,pequenas illas como A Coelleira, Ansarn, Os Farallns ou A Pancha,faros, pennsulas, acantilados, portos pesqueiros, industriais e deporti-vos. Neste litoral costeiro pdese practicar todo tipo de pesca (subma-rina, de cana e barca), as como mltiples deportes nuticos durantetodo o ano.Dentro deste amplo espazo litoral comprendido entre Estaca de Bares e

    a desembocadura do ro Eo atopmonos cunha costa acantilada e sinuosadurante o seu tramo occidental ata Burela, e mis baixa, rectilnea e uni-forme desde esta localidade a Ribadeo, con cabos. Pero de especial relevan-cia paisaxstica son as Ras Altas situadas ao leste de Estaca de Bares e,polo tanto, xa no mar Cantbrico. De oeste a leste, son as seguintes: ra doBarqueiro e do Vicedo, esta primeira situada no lmite coa provincia da Co-rua, ra de Viveiro, ra de Foz e ra de Ribadeo. Todas elas contan, a seguir,cunha breve descricin:

    AS RAS E OS SEUS ARENAISRa do Barqueiro e do VicedoA ra do Barqueiro e do Vicedo

    est moi ben limitada tanto pororiente coma por occidente. Polooeste flanquaa a pennsula deBares, unha estreita faixa de terraque se alonga cara ao ocano,onde forma o seu vrtice mis se-tentrional o cabo de Estaca deBares.

    Ras e Praias

    51

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • Desde o monte Facho deMaeda, que se eleva ata os 331metros, os amigos das camiadasteen un miradoiro excepcionalsobre o litoral cantbrico que co-meza aqu. En fronte, no sectororiental da boca da ra, a illa Co-elleira aparece fronte punta doEmbarcadoiro.No interior da ra os portos do

    Vicedo e do Barqueiro poen asa nota de cor e calor humana.No fondo, al onde as augas do

    ro Sor se funden coas marias,aparecen a illa San Martio e olugar de Negradas, un bo exemplode aldea campesia.Ao longo do litoral lucense da

    ra do Barqueiro e do Vicedo, po-demos gozar dunha serie depraias. Entre elas destacan: Area-longa, Vidreiro e praia do Caoln.

    Ra de ViveiroEntre a punta do Faro, ao leste,

    e a punta Fucio do Porco, aooeste, brese a boca da ra de Vi-veiro que, a xeito de uve encai-

    xado, penetra cara ao sur, onde sefunde co val do ro Landro quediscorre no medio de vertentesempinadas. Este feito de estar en-caixada entre elevacins, facilita aexistencia de destacados miradoi-ros. Entre eles destacamos omonte Faro e o monte de SanRoque. Neste ltimo, ao p dunhafermosa ermida, podemos con-templar en toda a sa amplitudea paisaxe costeira.Na ra non s se pode admirar a

    vila de Viveiro, que centra a acti-vidade administrativa e comercialda bisbarra, cun importante legadodo seu pasado medieval, sennque tamn podemos visitar oporto pesqueiro de Celeiro ou apraia de Area. Na marxe occidentalda ra temos a praia de Covas,flanqueada por unha zona resi-dencial e turstica.

    Ra de FozA ra de Foz non nada mis ca

    unha pequena pincelada mariadebuxada na chaira costeira. Est

    52

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • formada pola desembocadura doro Masma, encadrada polas praiasde Altar e Rapadoira. No interior,na parte mis protexida e pe-chando parte desta desemboca-dura, frmase unha amplamarisma, ecosistema de gran ri-queza ecolxica, paisaxstica e ma-risqueira que destaca nestasamplas chairas intermareais. Nestamarisma de augas calmas e poucoprofundas, podemos contemplarespecies de plantas capaces deconvivir coa auga e coa salinidade.O monte Guruguru ofrece unha

    panormica privilexiada da fer-mosa ra de Foz. Accedemos a estemiradoiro, sando de Foz en direc-cin a Burela pola estrada da costa,tomando esquerda unha pe-quena va que conduce a Marzn.Continuamos pola estrada ata omiradoiro do Pico da Lebre, despoisde pasar pola igrexa do BispoSanto. No miradoiro tomamos uncarreiro duns dous quilmetros delongo que conduce ata o alto domonte Guruguru.

    Ra de RibadeoA ra de Ribadeo desenvlvese de

    sur a norte e marca o lmite entreGalicia e Asturias. Frmase na des-embocadura do ro Eo, e ten 10 kmde lonxitude e unha anchura quevara entre os 1500 e os 700 m. Naparte mis estreita a Ponte dosSantos serve de unin para as dasribeiras e ofrece impresionantesvistas panormicas desde os pasospeons. Presenta unha escasa pro-fundidade media, xa que grandesbancos de area (os "tesns") aflo-ran durante as baixamares e istoproduce espectaculares cambios noseu aspecto segundo o estado dasmareas.O monte de Santa Cruz, empra-

    zamento da Aula da Natureza, tenunha rea recreativa e un miradoirosituados a uns 180 m de alturasobre a ra. Ao monte pdese acce-der polo antigo trazado do CamioNorte de Santiago, que pasa polaparroquia de Ove, ou en coche polaestrada que leva cara s parroquiasdo interior.

    53

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • A ra conta con varias praias. Amis importante delas a de Arnao,na parte asturiana, preto da bocada ra. Fronte a Arnao est a pe-quena praia do Cargadoiro, e misdentro na mesma costa a praia ar-tificial dos Bloques.

    A costa exteriore as sas praiasA fronte litoral de Xove acan-

    tilada e abrupta a excepcin dos

    lugares onde se formaron amplosareais. Entre os que destacamos aspraias de Esteiro e Portocelo. Caraao leste, onde a costa se tornamis irregular, atpase a enseadade San Cibrao (Cervo) onde estnas praias da Rueta, do Torno eCaosa. Burela presenta como prin-cipal areal o da Marosa, anda queconta con outras pequenas praiascomo a urbana de Portelo e as dePedrouro, Os Cantios e Ril.

    54

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • Foz, pola sa banda, con 25 kmde costa alberga interesantespraias. De todas elas destaca ARapadoira, situada no centro ur-bano, que a mis concorridadurante a poca estival e galar-doada sucesivamente co distin-tivo de bandeira azul xa queconta con todo tipo de servizos.Un fermoso paseo bordea o lito-ral ata chegar ao Cu do Castro,ao final da praia de Llas. No mu-nicipio tamn hai outras praiaspequenas como son Sarrido, Fa-zouro e Lagoa. En Nois est apraia das Polas, un pequeno arealmoi soleado e acolledor, que napoca estival est moi concorridopor mor da paz e a tranquilidadeque se respira. Prxima est apraia dos Xuncos que pertence parroquia de Cangas.Nos municipios de Barreiros e

    Ribadeo a costa caracterzase pororixinais formacins rochosas e

    fermosos areais ao p dos acanti-lados. Entre estas praias destacanas de Altar, Balea, Moledo e OsCastros. Pero especialmente, apraia das Catedrais, con bandeiraazul desde 1997 e monumentonatural, coecida polas sas es-pectaculares formacins rocho-sas que lembran arcobotantesgticos.

    Praia das CatedraisA praia de Augas Santas, coe-

    cida desde o punto de vista turs-tico por praia das Catedrais, estsituada na parroquia da Devesa,no municipio de Ribadeo. Locali-zada nun contorno pouco urbani-zado, conta cunha interesantefauna e flora. Trtase dunha praiade ondada moderada que se debevisitar no devalo, xa que candosobe a marea queda rapidamentecuberta pola auga. O que mischama a atencin son as forma-

    55

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • cins rochosas orixinadas pola in-tensa erosin exercida polo marsobre os acantilados de xisto,lousa e cuarcita, que conformanentrantes e santes, pasadizos,furnas ou grutas, illotes, bufadoi-ros e farallns rochosos illados ouunidos terra por impresionantesarcos rochosos.

    Esta praia, xunto coas de SanMiguel de Reinante (Barreiros),Esteiro, As Illas, Os Castros, Are-osa e Olga (todas de Ribadeo),dlle nome e conforma a zona dasCatedrais, espazo natural prote-xido e catalogado como rede Na-tura e lugar de importanciacomunitaria desde o ano 2003.

    56

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • 57

    RELACIN DE PRAIAS CON BANDEIRA AZUL 2007

    AYUNTAMIENTO PLAYA

    Barreiros Acantilado/Remior

    Barreiros Altar

    Barreiros Arealonga-San Miguel de Reinante

    Barreiros As Pasadas

    Barreiros Benquerencia-Valea

    Barreiros Coto

    Barreiros Lngara

    Barreiros San Bartolo

    Burela A Marosa

    Burela O Portelo

    Cervo Cubelas

    Cervo O Torno

    Foz A Rapadoira

    Foz Areoura

    Foz As Polas-Nois

    Foz Llas

    Foz Pampillosa

    Foz Peizs

    Ribadeo As Catedrais

    Ribadeo Os Castros

    Vicedo, O Xilloi

    Xove Esteiro

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • Ruta Paisajes da MariaEsta ruta circular, para facer en vehculo, fraccionable nas etapas que

    un desexe, pode partir de calquera dos principais ncleos comarcais. Porexemplo, pdese sar de Viveiro, tomando a C-640 que pasa inmediata-mente polo espazo protexido do Landro e o seu esteiro. Antes de des-viarse aos 3,5 km na ponte sobre o ro Landro pola LU-161 cara aMondoedo, pdese continuar pola comarcal e tomar un desvo -a outros3,5 km da ponte- cara ao monte Castelo, onde fermosas formacins gra-nticas entre pieiros e unha rea recreativa nos preparan para gozar-mos dunha das vistas mis espectaculares da Maria Occidental, sobretoda a ra de Viveiro, os vales do Landro e os seus afluentes e os contra-fortes do Xistral. Seguindo pola LU-161, esta fainos pasar en 3 km poloeucaliptal de Chavn, e en 12 km pola fraga do Saltn e deixamos o es-pazo de monte Maior ao norte. Esta mesma va lvanos aos contrafortesdo Xistral, unidade montaosa que podemos acceder desde Ferreira deValadouro -11,5 km desde a fraga do Saltn-, seguindo o val do ro Ouropor Recar eFrexulfe atachegarmos aldea de Cadra-mn -a 11,5 km.Esta aldea esten pleno cora-zn da serra epose unha en-traable ermidade orixe rom-nica. Desde ela,pasando por

    Rutas

    59

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • Chao, a igrexa de Santa Mara doPereiro, A Torre e Beloi chegamos,de novo polo val do ro Ouro, Seara, en Alfoz -12,7 km. Al reto-mamos a estrada cara a Mondo-edo que nos fai pasar, entreelevacins granticas, polo val doro Masma. Despois de chegarmosa Mondoedo -16,5 km, podemosfacer unha escapada cova doRei Cintolo -6 km-, para a que haique seguir pola CP 31-02 desde obarrio dos Muos. De volta aeste, tmase a LU-124 para che-gar en 7,5 km a Lindn, desdeonde se pode ir por pistas ata omonte Padornelo. Desde esta ele-vacin hai unha vista esplndidasobre a capital mindoniense e assas terras prximas, tamn sepode gozar de vistas sobre o Xis-tral, A Toxiza, o val de Lourenz eo val do Masma ata a propia vilade Foz e a costa prxima. Se-guindo a LU-124 desde Lindn, en8 km chgase ao porto da Cruz daCancela, cruzamento desde o quese observan interesantes panor-

    micas sobre o val de Lourenz edesde onde recomendable o as-censo -s a p ou en todoterreo-ao monte Carracedo, en Riotorto.Este pico fai posible ver aomesmo tempo reas tan distantescomo o Xistral, a costa de Foz, oPadornelo, as terras de Riotorto,Meira e Pastoriza, as abas mediase altas do val do Eo e a parte misoccidental de Asturias, inclundotamn o norte da serra dos Anca-res e a sa unin coa cordilleiraCantbrica. Seguindo a va chega-mos en 2,5 km ao Vilar de San-tiago, onde unha pista nos levapola Muxueira ata A Augaxosa -3km. Desde A Augaxosa pdesefacer un pequeno desvo -2,8 km-para achegarnos pola CP 5506 ataO Picato, na serra da Cadeira,onde o municipio de Trabada si-nalizou rutas que permiten coe-cer a fraga de Vilapena e sedescobren boas vistas panormi-cas sobre parte da Maria Orien-tal. Seguindo desde A Augaxosachgase Pontenova polo Acivroe Santo Estevo a travs da CP 48-03 -11 km. Desde A Pontenova, endireccin a Vilaoudriz pdese se-guir a LU-741 para visitar a inte-resante fraga das Reigadasacompaada do seu conxunto et-nogrfico -uns 11,5 km ata Bogo.De volta na Pontenova continasea ruta polo val do Eo ata a ra, eas pdese gozar do ambiente flu-vial e do esteiro a partir das vasprincipais, a N-640 e a N-642 -36km. Unha vez en Ribadeo, reco-mndase ascender ao monteSanta Cruz -2,5 km- para apro-

    60

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • veitar as vistas sobre a ra, a pla-nicie costeira asturiana e a costade Ribadeo e Barreiros ata Foz eBurela. Precisamente posiblepercorrer ao p do acantilado,nun ameno percorrido, o espazoprotexido e o monumento naturaldas Catedrais, seguindo desde avila ribadense por pistas prximasao mar que van pasando porRinlo, Os Castros, Esteiro, As Ca-tedrais, Arealonga, As Lngaras eAltar. Desde al posible observara ra e o esteiro do Masma. Indocara ao interior chgase ata a N-634 en San Cosme. En direccin aFoz, 4,5 km despois de entrar naN-642 e cruzar a ra, atopamos adesviacin para a LU-152. Despoisde pasarmos o km 7 desta va,unha desviacin lvanos ao picoFrouxeira, lugar mtico no quequedan algns restos do castelodo mariscal Pardo de Cela, figuraeminente da bisbarra. Desde estaelevacin, a 427 m de altitude,admranse todo o val do ro Ouro,os montes do Buio, o Xistral, a ra

    de Foz, o macizo da Toxiza, ocurso baixo do ro Masma e acosta da Maria desde Foz a Ri-badeo, continuando pola costaasturiana ata Tapia de Casariegoe, en das de boa visibilidade,bastante mis ao leste polachaira costeira de Asturias. Con-tinuamos pola estrada que se-guiamos ata o km 10,5, onde secruza coa LU-151. Esta lvanosdurante 10 km polo espazo natu-ral protexido do ro Ouro ata asa desembocadura en Fazouro.Unha vez en Fazouro seguimosen direccin a Ferrol 8,5 km ataBurela, onde podemos visitar area de interpretacin xeolxicado Castrelo. De Burela, coas se-rras costeiras ao sur, a estradaprincipal lvanos, en algo mis de13 km, ata Xove. Desde esta loca-lidade, tomando vas locais quepercorren o litoral, podemosgozar do espazo protexido daCosta da Maria Occidental pa-sando pola punta Roncadoira, ailla Ansarn, Portocelo, o areal de

    61

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • Esteiro, monte Faro e Area ata che-garmos definitivamente a Viveiro.

    Ruta Pardo de CelaO mariscal Pardo de Cela che-

    gou a inquietar os Reis Catlicose acabou decapitado na praza p-blica de Mondoedo. A ruta domariscal recrea os principais luga-res histricos daquel episodio de-cisivo na historia do Reino deGalicia. A asociacin cultural Omundo de Galea estableceu, hai xa30 anos, un percorrido tursticoque se chama Ruta Pardo de Celapara recuperar a sa figura hist-rica. Ns propoemos unha rutaque percorre os municipios lucen-ses de Viveiro, O Valadouro, Foz,Alfoz, Lourenz e Mondoedo. Entodos eles hai monumentos, for-talezas e lugares naturais nos queviviu e loitou Pardo de Cela. A rutamestura historia e lendas, estasltimas xa imposibles de esquecerporque foron transmitidas de xe-racin en xeracin polo pobo queun da foi vasalo do mariscal.

    Iniciamos a ruta en Viveiro. Amonumental cidade de Viveiro,que foi seoro do mariscal, "Al-callde do concello e a sua terra ejurdion" ata a sa derrota e pos-terior execucin en Mondoedo.Al, o convento de San Francisco,conxunto declarado monumentohistrico nacional, de estilos ro-mnico e gtico, atesoura o sepul-cro de dona Constanza de Castro,filla do mariscal.Posteriormente, partimos en di-

    reccin ao municipio de Alfoz. Alfozfoi escenario decisivo da confronta-cin protagonizada entre o mariscale os Reis Catlicos.Unha das fortalezas do mariscal

    a Torre da Homenaxe do Castrode Ouro en Alfoz -desde Viveirosguese a C-640 en direccin aOurol durante 3,5 km e logo 30km pola LU-161 ata A Seara, capi-tal municipal de Alfoz, onde seatopa a torre. Esta fortaleza foiconstruda no s. XV sobre un es-tratxico castro ou poboado celtacon vistas sobre o val do ro Ouro.

    62

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • Castelo de estilo gtico, foi des-trudo tras a sa execucin e re-habilitado a principios do sculoXX como casa consistorial e andaconserva parte da capela e dosmuros defensivos. Tamn paga apena achegarse igrexa, queconta cun retablo e cunhas pintu-ras murais relevantes.Entre as parroquias de Santa

    Cecilia e Adeln, no pico Frou-xeira, con amplas vistas sobre oval e a costa de Foz e Ribadeo,atpanse as runas do histricocastelo da Frouxeira, principal eestratxica praza de Pardo de Celae seguinte parada na nosa ruta -desde A Seara, vlvese pola LU-161 durante 3,5 km, logo tmase aLU-152 en direccin a Foz durante7 km aprox. e desde o lugar dasSeixas unha pista dereita lva-nos en algo mis de 2 km ao cumedo monte. O castelo da Frouxeiraest situado a 427 m sobre o niveldo mar e del, actualmente, s seconservan algunhas runas incrus-tadas no domo grantico que osostia. Al, durante 3 anos -se-gundo a lenda-, Pardo de Cela re-sistiu ao exrcito casteln enviadopara derrotalo ata a traizn quelle custara a vida. O mariscal foiapresado por sorpresa no saln docastelo, que foi mandado destrurtras a sa execucin.Unha vez contemplada a pano-

    rmica desde A Frouxeira -descritana ruta dos espazos naturais evistas panormicas-, partimospara admirar a baslica de SanMartio de Mondoedo (Foz) -para a que hai que seguir desde As

    Seixas a LU-152 durante 2,5 kmen direccin a Foz, ata o lugar deVer e al tomar unha estrada localque en 2 km leva catedral. Con-siderada a primeira catedral deEspaa foi s episcopal da actualdiocese de Mondoedo desde oano 870 a 1113. Chegou a ter 15bispos, os mis notables san Ro-sendo e san Gonzalo, prelado aoque o pobo acabou chamando oBispo Santo. Entre os seus mila-gres est afundir, a base de ora-cins, as naves normandas queatacaban a costa lucense, ade-mais de facer manar auga dafonte da Zapata, a carn da cate-dral, da que se especula que xur-diu o lquido tras un golpe daferradura do seu cabalo oumesmo da sa propia zapatilla. Abaslica, cunha cabeceira de estiloromnico lombardo-cataln,conta cun pequeno museo parro-quial. Nel grdase o sarcfago, oanel e o bculo do Bispo Santo,

    63

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • as coma tallas procedentes de re-tablos e unha placa de pedra quese sospeita foi o primitivo retablodo altar romnico.O mariscal Pardo de Cela tivo o

    cargo de comendeiro do bispado,polo que cobraba os aforamentosdos lugares de Celeiro de Mari-aos, Galgao, Quende e Bembibre,por parte do mosteiro de Vila-nova de Lourenz. No ano 969 oconde Osorio Gutirrez, parentedo rei Ordoo III e Ramiro II, fun-douno e recluuse nel como fradetras morrer a sa muller. A fa-chada da igrexa dezaoitesca domosteiro foi feita polo arquitectoFernando de Casas y Novoa, nuntraballo que foi o ensaio da samis famosa creacin, a fachadado Obradoiro da catedral de San-tiago de Compostela. A Lourenz,pasando por Celeiro de Mariaos,chgase, desde San Martio deMondoedo, volvendo ao cruza-mento de Ver e seguindo cara aoleste pola LU-152 que en 4 kmnos deixa na ra de Foz. Al, s-

    guese a N-642 en direccin a Ri-badeo ata que uns 4 km despoisun cruzamento nos permite xirarcara a Mondoedo pola N-634.En 4 km chegamos a Celeiro deMariaos e noutros 6 a Vilanovade Lourenz.Por esta mesma va, nuns 8 km

    chegamos a Mondoedo, destinofinal desta ruta. Apresado o 7 dedecembro de 1483, tras 3 anos debelixerancia militar contra oReino de Castela e Aragn, o ma-riscal foi condenado a execucinpblica en Mondoedo, capital deprovincia do Reino de Galicia,xunto co seu fillo e o nobre e lealseor Pero de Miranda. PeroPardo foi executado fronte ca-tedral. Nun escrito manufactu-rado con case toda seguridadepor un membro da familia dosSaavedra, al polo ano 1515 an-tase algo a propsito do seu en-terramento: "...o sepultaron juntoa o Pulpito do Evangeo, portada Capela mor da Catredal. Napraza da Catedral tamn se atopaun monlito que lembra a mortedo mariscal Pardo de Cela en1483. Se o viaxeiro chega unxoves a esta praza poder ver omercado semanal e, se o fai enagosto e na data exacta, atopa-rase cun retorno ao pasado deMondoedo, xa que se celebra unmercado medieval que lembratodos os oficios artesanais daidade media.Outro dos lugares relacionados

    directamente coa lenda do maris-cal o barrio mindoniense dosMuos. Nel sitase a antiga

    64

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • ponte dos Ruzos, que pasou achamarse a partir do que segue,ponte do Pasatempo. Segundo alenda, dona Isabel de Castro, es-posa de Pardo de Cela, que volvaa Mondoedo dez das mis tardecun indulto real, foi retida en-trada da cidade polos secuacesde Fadrique de Guzmn, bispo deMondoedo, inimigo mortal domariscal. O bispo traidor mandouentreter nesta ponte a damamentres se apuraba a execucinna praza da Catedral.

    Ruta do FerroPola sa abundancia e varie-

    dade, o patrimonio industrial un tipo de legado destacado efundamental para A Maria. Den-tro deste, o de mis relevancia o relacionado coa extraccin,transporte e transformacin doferro. A xeoloxa mari, rica enminerais de ferro, posibilitou odesenvolvemento dunha indus-tria extractiva e transformadoraque foi evolucionando co paso

    dos sculos e aproveitando as co-municacins cos depsitos e coaindustria do resto da cornixacantbrica.Entre os puntos de extraccin

    destacan as minas da Silvarosa(Viveiro) e Vilaoudriz e O Boulloso(A Pontenova). Atopamos certonmero de ferraras, que a pesarde que estn, en xeral, en bas-tante mal estado -ou practica-mente desaparecidas-, constitenun conxunto patrimonial quecmpre valorar. Existen algunhasque xa forman parte de exposi-cins permanentes: Bravos(Ourol) e Bogo (A Pontenova).Outro elemento clave de trans-formacin do mineral son os for-nos de limonita da Pontenova eda Boullosa. Recuperados para aexposicin ao pblico, son unsmbolo para a bisbarra e a histo-ria industrial de Galicia. Por l-timo, a estrela do patrimonioindustrial a Complexo de Sar-gadelos, por historia e por signi-ficado como fito industrial en

    65

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • Galicia e mais en Espaa. Non de-bemos esquecer os medios detransporte e carga do mineralcomo os embarcadoiros de Riba-deo e de Viveiro, o ferrocarril deVilaoudriz a Ribadeo ou o lamen-tablemente desaparecido cableareo da Silvarosa.Con todo, o patrimonio indus-

    trial da Maria non queda soa-mente no aproveitamento doferro. Existe un amplo legadohistrico de iniciativas protoin-dustriais e industriais que me-rece ser admirado: centraishidroelctricas de inicios de s-culo XX como a de Chavn, anti-gas fbricas de tecido, a fbricade vehculos de Viveiro, a famosaAduana de Ribadeo; e todosaqueles testemuos relacionadosco mundo do mar, como o bale-eira de Mors (Xove), as cetariasde Rinlo, as fbricas de salga-deira do Vicedo e de San Cibraoou a carpintara de ribeira destaltima vila. Todos estes estable-cementos suman unha impor-

    tante rede de legado patrimonialchamada a formar parte dunharuta de extraordinarios valoreshistricos e tecnolxicos.O municipio da Pontenova o

    punto de partida. Desde al, po-demos empezar visitando asminas Vilaoudriz, a pouco misde 1 km seguindo a LU-704, nasque se conservan extraordinariasgaleras interiores con lagos, cor-tes espectaculares e materiais einfraestruturas mineiras. Se-guindo esta va, noutros 10 kmchgase ferrara de Bogo, queforma parte dun proxecto muse-stico. Este establecemento fe-rreiro ten un grande intereseetnogrfico e conserva en bo es-tado o conxunto arquitectnicorelacionado con esta actividadeprotoindustrial. Anda que o edi-ficio pertence parroquia de SanPedro de Bogo, en realidade o es-tablecemento est en territorioda parroquia de Vilaboa. Apro-veitaba o mineral da zona, posi-blemente mesturado co de

    66

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • Somorrostro. Un incendio aca-bou coa sa actividade definiti-vamente.De volta na Pontenova, pode-

    mos gozar cos fornos de mineral,smbolo industrial da Galicia deprincipios de sculo XX. Os ladri-llos que se utilizaron para aconstrucin destes saron da f-brica de Sargadelos. Teen 11metros de altura e 4 de dimetrosuperior no tronco de cono queconforman, contan con catroportas na parte baixa e un conode fundicin con aletas de distri-bucin. O primeiro data de 1902,o segundo de 1903, o terceiro de1912 e o seguinte de pouco des-pois. As instalacins mineiras queexisten na Boullosa pdense visi-tar partindo da va verde do fe-rrocarril mineiro. Al existiron 3fornos de calcinacin dos que squeda un en bastante bo estado.Tamn permanecen os muros dasinstalacins anexas aos fornos.O tren de va estreita tia 34

    km de lonxitude e 1 metro deancho entre os ras e una asminas de Vilaoudriz e O Boullosoco cargadoiro de mineral de Ri-badeo. As obras comezaron en1902 e funcionou desde 1903para mercadoras e 1905 paraviaxeiros. Estivo activo ata 1964.Serviu para exportar o mineraldas minas desde o porto de Riba-deo con destino a Rotterdam, Ar-drosan, Swansea ou Glasgow.Existan catro estacins -Vilaou-driz, San Tirso, Porto-Vaga e Ri-badeo- e outros catro apeadeiros.A estacin de Vilaoudriz pretn-

    dese recuperar mediante fondosAGADER. O trazado na Pontenovaest sinalizado pola DireccinXeral de Turismo como va verde.En chegando a Ribadeo, o em-

    barcadoiro de mineral permiteobservar unha esplndida vistasobre a ra e as terras asturianasprximas. Era o final da vafrrea.Para a seguinte parada princi-

    pal desta ruta cmpre seguirmosdesde Ribadeo a N-634 durante18 km ata Barreiros e logo seguir25 km pola N-642 e C-642 en di-reccin Ferrol ata Cervo, onde nosdesviaremos ata o antigo Com-plexo siderrxico de Sargadelosna parroquia de Santa Mara deSargadelos. Autorizado en 1791 eposto en marcha en 1794 cun altoforno instalado polo enxeeirosuzo Richter, foi o smbolo indus-trial de Galicia durante moitotempo. Empezou como fbrica depotes e alto forno para a confec-cin de todo tipo de ferraxes, eaxia obtivo o beneplcito estatal

    67

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • para a fabricacin de armas emunicins. Acabou pechando en1875 antes ca moitas ferrarastradicionais, a pesar de ser unhaindustria moi avanzada para oseu tempo, e en 1861 contaba condous altos fornos alimentadospor carbn vexetal.A ruta contina ata a ltima

    parada en Viveiro, a onde sechega seguindo a va principalque traiamos durante outros 17km. Despois de cruzarmos aponte sobre o Landro, desdeCovas cmpre ascender algo misde 3 km por pistas locais ata osaltos da Silvarosa para visitar asminas de extraccin do ferro. Asantigas instalacins mineiras daSilvarosa, localizadas na parteoccidental do municipio de Vi-veiro, teen a orixe da sa activi-dade en 1893. O seguinte puntode interese o do embarcadoiro

    do mineral, ao que se chega vol-vendo a Covas e seguindo a C-642 en direccin a Ferrol durante2 km para desviarse dereita porunha pista local que leva termi-nal do embarcadoiro en menos de1 km. Este foi recuperado a finaisdo sculo pasado. Al chegabanas vagonetas co mineral de ferroda Silvarosa para o seu embarquee exportacin estatal e interna-cional. Baixaban estas desde osaltos da mina por un cable areode 5 km de lonxitude.Entre calquera dos puntos

    principais citados posible facerrutas alternativas para ir visitaroutros puntos de interese polopatrimonio industrial que pre-sentan. Por exemplo, desde APontenova pdese ir ao mazo e rea de interpretacin ferreira deFerreiravella en Riotorto, para oque se toma a N-640 en direccin

    68

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • a Lugo durante 1,5 km e desvaseun pola LU-124 para chegar sRodrigas en algo mis de 6 km efinalmente al tomar pola CP-55-01 que en algo mis de 5 km nosdeixa no citado lugar. Ao longoda costa entre Ribadeo, Cervo eViveiro, pdense visitar, en des-vos de escasa quilometraxe, ru-nas salgadeiras, antigas cetariase mesmo algunha fbrica bale-eira, entre outros recursos. Desdeo embarcadoiro do mineral de Vi-veiro, se non se quere dar porconcluda a ruta, pdense visitarno Vicedo, a 10 km, as salgadeirasda capital municipal. Desde a vilaviveirense, en algo mis de 6 km-ver a ruta dos espazos naturais-chegamos ao antigo complexoindustrial de Chavn, como mini-central hidroelctrica de princi-pios do sculo XX, antigasfbricas de tecidos e o pasado in-dustrial da fbrica de coches, een s 10 km estariamos na ferra-ra de Bravos, en Ourol.

    Ruta do Camio Nortede SantiagoO antigo Camio Norte de San-

    tiago no tramo de Ribadeo a Mon-doedo cara a Santiago deCompostela confle no municipiode Lourenz, a travs de dous ra-mais:Un deles entra en Galicia a tra-

    vs da Ponte dos Santos en Riba-deo e tras pasar pola igrexa daPonte, cos seus interesantes fres-cos murais, contina polo munici-pio de Barreiros ata Lourenz, pasapola capela da Santa Cruz e atra-vesa a antiga Ponte da Pedra.O outro ramal entra desde o

    fondo da ra de Abres, cara a Tra-bada e, ascendendo ata a capelade San Marcos, descende poste-riormente ata Lourenz.Despois de chegarmos a Lou-

    renz, o camio de Santiago con-tina ata Mondoedo.

    69

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • A Maria ten un referente histrico de artesana, trtase das cermicasde Sargadelos, produto de extraordinario valor e recoecemento fra deGalicia. A antiga fbrica de louza de Ibez converteuse nun centro de arteda man de Lus Seoane e de Isaac Daz Pardo, sa vez apoiados por unhaampla listaxe de literatos, artistas e cientficos. Trtase do Laboratorio deFormas de Galicia, que desde 1970 se erixiu nun referente cultural e arts-tico que segue hoxe en da producindo vaixelas e outros tiles de enxoval,ademais de numerosas figuras decorativas cuxo deseo e calidade son ex-traordinarios. Moitas destas pezas fan referencia historia e etnografade Galicia, polo que ademais de atesourar un grande atractivo visual teenun importante significado cultural para esta terra.Como herdanza da gran tradicin secular de transformacin do ferro

    que existe en toda a bisbarra, da que dan testemuo os documentos his-tricos e as runas de numerosas ferraras, queda hoxe unha actividade acabalo entre a industria tradicional e a artesana. Trtase dos ferreiros que,a pesar de que contan con efectivos en varios municipios, teen comocentro indiscutible o concello de Riotorto. Al, en Ferreiravella, nas Rodri-gas, en Espasande e noutras aldeas anda quedan mis de 20 ferreiros tra-ballando nos seus pequenos talleres todo tipo de pezas, tiles oudecorativas, que despois venden polas feiras de toda Galicia e nos merca-dos urbanos mis importantes. Adaptados demanda de novos produtos,non s realizan, coma antano, apeiros de labranza, senn tamn elemen-tos de artesana e pezas de deseo para cubrir novas necesidades. Sen pu-blicidade, nas sas vellas forxas que parecen ancoradas noutra poca,estes artesns seguen dndolle vida a unha profesin case desaparecidae demostrando que anda til.Ademais destas das actividades, A Maria conta con toda unha serie

    de artesns, dispersos polo territorio, moitos en lugares apartados dasreas mis tursticas e buliciosas e que seguen desenvolvendo as sas

    Artesana

    71

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • calidades como actividade profe-sional ou como ocupacin. Existeas cestara e artesana dos teci-dos no Valadouro e en Mondo-edo, oleiros na propia vilamindoniense, en Cervo e en Vi-veiro, artesns da madeira en Fre-xulfe e Cervo, e zoqueiros nomunicipio do Valadouro.En Mondoedo, no barrio dos

    Muos, preto da ponte do Pasa-tempo desenvlvese desde o ano2004 unha interesante actividadeartesanal orientada cara recu-peracin da cultura popular eaberta s actividades tursticas.nense a tradicin e a moderni-dade e empregan diferentes tc-nicas de traballo para alcanzarexcelentes produtos en madeira,cermica, fotografa, cartn, tx-

    tiles e repostara.Existe unha vertentede investigacin e re-compilacin de antigastradicins para ali-mentar constante-mente esta iniciativa.Trabllase o lio efanse monicreques,pastelara diversa ezocas, entre outrosprodutos.A Maria tamn

    conta cunha feira deartesana, que cobrapeso ano a ano, e quese celebra en Burela aprimeira fin de semanade agosto, coincidindocoa feira do Bonito.Esta celebracin, que sedenomina Produart,

    cntrase nos produtos artesanaise ecolxicos, tanto da bisbarracoma de diversos lugares de Gali-cia e do exterior da nosa comuni-dade. Entre os sectoresrepresentados destaca o dos pro-dutos alimentarios, naturais eecolxicos, artesanais e comple-mentos, terapias alternativas e h-bitat, e cada vez cobra misimportancia a bioconstrucin, conrepresentacin mari, que buscarecuperar todo aquilo positivo queachegaba o mundo tradicional.Tamn posible atopar artesana

    da bisbarra nos mercados medie-vais, nas feiras tradicionais e nasfestas gastronmicas que se cele-bran ao longo de todo o ano nosdiferentes municipios da bisbarra.

    72

    APARTEMENTO VERDE / BARREIROS

  • 73