ITZULPENGINTZA JURIDIKOA-3

Click here to load reader

download ITZULPENGINTZA JURIDIKOA-3

of 29

  • date post

    12-Nov-2014
  • Category

    Documents

  • view

    156
  • download

    2

Embed Size (px)

Transcript of ITZULPENGINTZA JURIDIKOA-3

ITZULPENGINTZA JURIDIKOAEneko Oregi Goi IVAPeko Itzultzaile Zerbitzu Ofizialeko arduraduna

Bilbo, 2009

Itzulpengintza zergatik Euskal testu juridiko-politikoak itzulpenak dira (ia) beti: Foruak, gaztelaniaz edo gaskoinez idatzi ziren. Batzar Nagusi eta Gorteetako hizkuntza ofizialak gaztelania eta gaskoina (gero frantsesa) izan ziren. Euskara erabiltzen zen ahoz, baina ez dago jasota XIX. mendera arte.

Euskara erakundeetan: udalak XVIII. mendean zehar, zenbait testu ezagutzen dugu udaletako kontuekin: ordenantzak, gutunak, eta abar. http://klasikoak.armiarma.com/zaharrak.htm Horietatik hainbat, hegoaldeko eta iparraldeko herrien artekoak dira, hizkuntza erkidea erabiliz. Ikusi: Trevio, Imanol, Administrazio Zibileko Testu Historikoak, IVAP, 2001

Frantziako iraultza: propagandaren beharrak Frantziako iraultza garaikoak dira argitaratutako lehen testu juridiko-politiko elebidunak (Cesar Gallastegi irakasleari esker)

Hegoaldean, hirurteko liberaleraino itxaron behar da.

Hegoaldeko lehen liberalak Euskal liberalek izan ziren testu juridiko-politikoak euskaratzen lehenak, herria apaizen eragin ideologikotik apartatu nahirik. Bertsoak erabili zituzten gero, bai liberalek eta bai klerikalek ere, beren ideiak zabaltzeko Ikusi: Antonio Zavala, Karlisten bigarren gerrateko bertsoak, Auspoa, 1997

XIX. mendeko testu juridiko-politikoak Bi gerra karlisten artean, 1846-1872etan, Bizkaiko Batzar Nagusietako aktetan euskaratuta agertzen dira zenbait hitzaldi eta erabaki. Harrez gero, eta 1920ko hamarkada arte, Bizkaiko eta Gipuzkoako Diputazioek zenbait agindu, zirkular eta ohar plazaratu zuten euskaraturik. Ikusi:

Ofizialtasuna: 1936-37 1936ko urriaren 9tik 1937ko ekainaren 17ra argitaratu zen lehen boletin ofizial elebiduna: Euzkadiko Agintaritzaren Egunerokoa - Diario Oficial del Pas Vasco Itzulpengintza saiatua Euskal testu ulergarria, baina ez zehatza Garbizalea Leizaola, Azkue epailea, Leunda IVAP ek argitaratu du glosarioa

Autonomia-aurrea Autonomia-aurreko Eusko Kontseilu Nagusiaren boletina 1978ko maiatzaren 15ean hasi zen argitaratzen, elebietan Bi zutabetan eta euskara batuan atera zen Aldi honetakoa da Espainiako Konstituzioaren itzulpena ere Udal-itzultzaileak hasten dira eta UZEiren eredua

Espainiako Konstituzioaren (1978) itzulpena Garai hartako itzulpengintza juridikoaren maila ikusteko balio du: 1. artikulua. 1.- Espainia Eskubidezko Estatu sozial eta demokratiko bat batetan eraikitzen da, eta beraren balore nagusi bezala, lege araugintza, askatasuna, justizia, berdin-tasuna eta politik aniztasuna Espainiako Konstituzioa onartzeko erreferendumerako, gaztelerazko bertsioaz gainera Estatuko beste hizkuntzetan argitaratu zen libuxka bezala eta etxez etxe banatu.

"Asimismo quedan derogadas cuantas disposiciones se opongan a lo establecido en esta Constitucin"; "Era berean derogaturik geratzen dira Konstituzio hontan ezartzen diren disposapen guztiak". Eta ez zen ezer gertatu

Autonomia Estatutuaren (1979) itzulpenaArtculo 1. El Pueblo Vasco o EuskalHerria, como expresin de su nacionalidad, y para acceder a su autogobierno, se constituye en Comunidad Autnoma dentro del Estado Espaol bajo la denominacin de Euskadi o Pas Vasco, de acuerdo con la Constitucin y con el presente Estatuto, que es su norma institucional bsica.

1. artikulua.-Euskal Herria, bere naziotasunaren adierazgarri, eta bere burujabetasuna iristeko, espainol Estatuaren barruan Komunitate Autonomo gisa eratzen da. Beronen izena Euskadi zein Euskal Herria izango da; eta Konstituzio eta Estatuto honetan adierazten direnak izango ditu oinarrizko instituzio-arautzat.

1. artikulua. Euskal herriak, bere naziotasunaren adierazgarri eta autogobernua iristeko, Autonomia Erkidego gisa eratzen du bere burua Espainiako Estatuaren barruan, Euskadi zein Euskal Herria izenez, Konstituzioarekin eta oinarrizko erakunde-arau duen Estatutu honekin bat. Arazoak: Sujetu eratzailea (Estatutuaurrekoa): euskal herria Aditz inpertsonala ala reflexiboa Oinarrizko erakunde-araua zein da?

Autonomia berreskuratzea 1980ko apirilaren 30ean argitaratu zen lehengoz EHAA Josu Oregik sortu zuen taldea eta eredua Jatorzalea, garbizalea baino gehiago Ondare-hitzen ustiapena, mailegua Baliabide morfologikoak: deklinabidea, hitz-elkarketa Joskera trinkoa, galdegaiaren arauari lotu-lotuta Jatorrizko egitura sintaktikoari lotua Ulergaitza, etorkizunerako lana

Euskal itzulpengintza juridikoa: egoeraren aurrekariak Dena den, ez dut euskal itzulpengintza juridikoaren historia egin nahi Gaur eguneko egoeraren aurrekari batzuk finkatu besterik ez: Euskal tradizio juridiko idatzirik eza eta euskal diskurtso juridiko autonomorik eza (ahozkoaren biziraupena?) Diskurtso mailan zein terminologia mailan, ia hutsetik abiatu beharra (edota aurrekari apurrak ez ezagutu izana) Itzultzaileen prestakuntza mugatua (ikasketa akademikorik ez, legeprestakuntzarik ez) Itzulpenaren funtzio sinbolikoa, batzuetan bakarra 80. eta 90. hamarkadetan zehar, bi joera nagusi, erakundetze-defizita eta garapen zaila

Euskal itzulpengintza juridikoa: egungo egoera 1980ko hamarkadan hasi zen euskal itzulpengintza juridikoaren saiorik sistematikoena Harrez gero, ez da oraindik euskal testu juridikorik sortu Den-dena itzulpena da Eragile juridikoen erantzukizuna Itzultzaileen bakartasuna BOE-n ez da argitaratzen ezer euskaraz EHAAan den-dena elebietan, itzulpen bidez NBOan, bi argitalpen desberdinetan (euskarazkoa aurkitzeko lanak) Europako erakundeetan, orain abiaraziko da Guztira, 200 bat lagun bizi da gur egun itzulpengintza juridiko-administratibotik

Hizkera juridiko-administratiboa zer da? Lege eta administrazioko hizkera estandarraren aldaera bat da, ezaugarri lexikoak, morfosintaktikoak eta estilistikoak dituena. Baita terminologia berezitu bat ere. Euskarazko hizkera juridikoadministratiboa gutxi garatuta dago: tradizio idatzi gutxi (ahozkoa?) Alimentos ez dira elikagaiak bakarrik, baita etxebizitza, arropa, heziketa-gastuak eta abar ere. Causahabiente ez da hizkera arruntekoa;

Euskal itzulpengintza juridikoa: euskararen arazoak Euskal diskurtso juridikorik eza: Terminologiaren finkatzeitzulpena prozesu amaigabea: helegite, errekurtso Testuon baliagarritasun konpetentzia, ahalmen, ahal, zalantzazkoa aginpide, eskumen, esduduntza (competencia, atribucin, facultad, Hizkuntza bakarretiko potestad,...) itzulpena: interferentzia Sentencia vs. fallo arriskua Lexikoa (autobide-autobia) Semantikoa (zentzu-aldaketa vs. norabide-aldaketa, kreditua kizkurtu) Hizkuntza-eredua (esamolde inpertsonalak: erabaki da; pasiboak: erabakia izan da; menpeko esaldiak; eta abar) Interponer edo promover recurso

Hizkera juridikoa: itzulpengintzaren ekarpena Itzulpengintza juridikoaren ekarpen batzuk: Lexikoa eta terminologia finkatzeko proposamenak Testuen koherentzia: itzulpen memoriak eta datu-baseak Diskurtsoa lantzea: korredakzioa Hizkera juridikoa zabaltzea: Internet, argitalpenak Aurrerapenaren faktoreak: Euskararen hedadura gizartealor gehiagotan Itzultzaileen prestakuntza unibertsitarioa: Martutene, ALAIE, Masterrak eta Lizentzia Eragile juridikoak euskaraz prestatuago: Zuzenbideikasketak euskaraz Gune adituak sortu eta elkarlanean hasi: IZO, Deustu, EHU,

Hizkera juridikoa: bide berriakHizkera argia AEB: Plain english IVAP: Hizkera argiaren bidetik (1994); Argiro ( 1997); Estilo Liburua (2003) Korredakzioa Canadako eredua (bi hizkuntza, bi sistema juridiko) Lehen saioak: Euskadiren eskumenen datu-basea EHAAaren Dekretua Aurrerantzean: lantaldea; esperientzia eta elkarlana

Azken urteotako aurrerapausoa IVAP 1981an sortu zen IVAPeko Itzultzaile Zerbitzu Ofiziala (IZO) 2000n eratu zen gaur eguneko egiturarekinItzultzaile Zerbitzu Ofiziala Eusko Jaurlaritzaren mendeko lantaldea da, euskararako eta euskaratik gaztelaniarako itzulpen- eta interpretazio-zerbitzuak eskaintzeko, bai herri-administrazioei, bai herritarrei. EAEko erakunde eskuduna da itzulpenon zehaztasuna eta legezko baliokidetasuna ziurtatzeko. EAEko herri-administrazioan egiten den itzulpengintza koordinatzea ere eginkizun du. Administrazio- eta lege-arloko terminologia lantzea eta finkatzea dagokio.

IDABA IDABA sortu eta abiarazi da: 1.450 testutik gora, 40 itzultzailek eta 550 bat kontsultagilek erabiltzen du urtean 30.000 kontsulta baino gehiago (2008an) Oinarrizko testuak, kontsultarako eta IMak esportatzeko

IZOren eredua: elkarlana 2000tik hona, IZOK elkarlaneko aukerak bilatu eta bultzatu ditu zenbait eragilerekin: Administrazioan: EJIS sarea eta azpiegitura (menpetasun funtzionala) Unibertsitateak: Deustu eta EHU UZEI: Euskalterm e.a. EIZIE: prestakuntza Elkarlanean egindakoak EABaren Terminologia-batzordean Justiziako dokumentuak euskaratzeko lantaldean Euskaltzaindiarekin, hitzarmen bidez, lexiko juridikoadministratiboa lantzeko batzordea Udal-itzultzaileekin: prestakuntzaikastaroen bidez (Wordfast) IMak eta lege-testuak Interneten Euskadiren eskumenen datu-basea Lehendakariordetzarekin

Europako Konstituzio berria: eredu bat Atzerri Arazoetako Ministerioak eskatuta, oso epe laburrean (4 hilabete) testu mardula itzuli zen IZOn Duestuko Unibertsitateko irakasleek (Urrutia, Gallastegi, Atxabal, Urrutia, ea) osorik aztertu eta oharrak egin EHUko Bullain irakasleak eta Juan Gartzia eta Patxi Petrirenak koordinatuta, oharrak egin IZOk adostu eta Nafarroako itzultzaileei bidali Azkenean, testu adostu bat dugu, oinarrizkoa etorkizunerako.

Lege-arauen itzulpengintza: 2000-2003 2000-01 IZOn itzulita Europako Erkidegoak sortzeko Ituna (Erroma) Nizako Ituna Maastricht-eko Ituna Oinarrizko Eskubideen Gutuna Herri-administrazioen Araubide Juridikoaren eta administrazio-prozedura erkidearen Legea Trafikoko legeria Autonomia Estatutua (itzulpen eguneratua) Ekonomia Itunaren Leg