Haur hezkuntzarako, lehen eta bigarren hezkuntzarako eta ... · Haur hezkuntzarako, lehen eta...

844
Haur hezkuntzarako, lehen eta bigarren hezkuntzarako eta batxilergorako dekretu currikularrak Euskal Autonomia Erkidegoan

Transcript of Haur hezkuntzarako, lehen eta bigarren hezkuntzarako eta ... · Haur hezkuntzarako, lehen eta...

para la EducaciónInfantil, Básicay Bachiller enla ComunidadAutónomadel País Vasco

Decretoscurriculares

Haur hezkuntzarako,lehen eta bigarrenhezkuntzarako etabatxilergorakodekretu currikularrakEuskal AutonomiaErkidegoan

Batxilergo

5 Sarrera

8 Dekretuaren atalak

44 I. Eranskina. Batxilergoko ikasgaiak mailatan banatzea

44 •Gutxienekoordutegia 45 •Erreferentziaordutegia

46 II. Eranskina. Hezkuntza gaitasun o rokorrak eta oinarrizko gaitasunak batxilergoan

51 •Hezkuntzagaitasunorokorrak 52 •Oinarrizkogaitasunak 53 1.-Zientzia,teknologiaetaosasunkulturarakogaitasuna 57 2.-Ikastenikastekogaitasuna 58 3.-Matematikarakogaitasuna 60 4.-Hizkuntzakomunikaziorakogaitasuna 62 5.-Informazioatratatzekoetateknologiadigitalaerabiltzekogaitasuna 64 6.-Gizarterakoetaherritartasunerakogaitasuna 67 7.-Kulturahumanistikokoetaartistikokogaitasuna 69 8.-Norbereautonomiarakoetaekimenerakogaitasuna 71 •Curriculumagaitasunenaraberaegitea

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma

AmAnkomunEko IkASgAIAk: 73 •MunduGaraikiderakoZientziak 91 •GorputzHezkuntza 105 •FilosofiaetaHerritartasuna 116 •Hizkuntzak:EuskaraetaLiteraturaIetaII

GaztelaniaetaLiteraturaIetaII AtzerrikoHizkuntzaIetaII

192 •EspainiarenHistoria 211 •FilosofiarenHistoria

moDAlItAtEko IkASgAIAkArteen modalitatea. Arte plastikoen, irudiaren eta diseinuaren bidea:

220 •MarrazketaArtistikoaIetaII 242 •MarrazketaTeknikoaIetaII 264 •Bolumena 280 •AdierazpenGrafiko-plastikoarenTeknikak 295 •ArtearenHistoria 313 •Diseinua 335 •IkusentzunezkoenKultura

Arteen modalitatea. Arte eszenikoen, musikaren eta dantzaren bidea. 354 •MusikaAzterketaIetaII 371 •AnatomiaAplikatua 386 •ArteEszenikoak 398 •MusikarenHizkuntzaetaPraktika 411 •MusikarenetaDantzarenHistoria 424 •LiteraturaUnibertsala 439 •IkusentzunezkoenKultura

Zientzien eta teknologiaren modalitatea 457 •BiologiaetaGeologia 478 •MarrazketaTeknikoaIetaII 500 •FisikaetaKimika 522 •MatematikaIetaII 551 •IndustriaTeknologiaIetaII 568 •Biologia 589 •LurrarenetaIngurumenarenZientziak 609 •Elektroteknia 622 •Fisika 642 •Kimika

giza eta gizarte zientzien modalitatea 664 •EnpresarenEkonomia 689 •Ekonomia 713 •Geografia 727 •GrekoaIetaII 746 •ArtearenHistoria 765 •MunduGaraikidearenHistoria 783 •LatinaIetaII 801 •LiteraturaUnibertsala 816 •GizarteZientzieiAplikatutakoMatematikaIetaII

843 IV. Eranskina. Iragankorra eta azken xedapenak

844 V Eranskina. lehen eta bigarren mailako iraskagaien lehentasun-hurrenkera

5

matemáticas

Anexo IV: Áreas de Educación Primaria

Sarrera

2009/10ikasturtearenhasieranirakasleguztieibidaliniengutuneanazaldunuenez,HaurHezkuntzako,LehenHezkuntzako,DerrigorrezkoBigarrenHezkuntzako eta Batxilergoko curriculumak arautzen zituzten dekretuakaldatzeariekinzaio.Dekretuberriekzenbaitaldaketadakartzateaurrekolegealdian onartutako dekretuekiko. Hala, curriculumen zorroztasunkontzeptualanabarmenareagotzeadaaldaketenhelburua,curriculumakaretresnabaliagarriagoakizandaitezenirakasleentzat.Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailak, curriculum hauen bidez,ziurtatunahiducurriculumhoriekoinarrizkogutxieneko irakaskuntzekinbat etortzea; horrez gain, elebitasun integratzaile bat erraztu nahi da,azaroaren 24ko 10/1982 Legeak, Euskararen erabilera normalizatzekooinarrizkoak,xedatutakoarietaotsailaren19ko1/1993koLegeak,EuskalEskola Publikoari buruzkoak, xedatutakoari jarraiki. Lege horietan, hainzuzen, familien aukeratzeko askatasuna oinarri hartuta, beharrezkotzatjotzendabihizkuntzaofizialakikastea.

Euskara, Euskal Herriko berezko hizkuntza, eta gaztelania ofizialak diraEuskadin,etahorregatikherritarguztiekdutehizkuntzabiokezagutuetaerabiltzeko eskubidea. Euskararen kasuan, irakaskuntza ezinbestekoardatzaizandaeuskararenezagutzazabaltzeko,etahalaxeizatenjarraitubehardu.Hortaz,euskaraklehentasunaizanbeharkoduhezkuntzan;izanere,hizkuntzaofizialhorrenezagutzaurriagoadacurriculumetanjasotakohelburuetarako. Lehentasun hori bat etorriko da Euskararen AholkuBatzordearenEuskara21txostenakematendituengomendioekin.

Euskal Herria terminoa erabiltzeko modua ere aldatu da. XVI. mendeazgeroztik, termino hori euskal literaturaren historiako zenbait testutanfinkatuta dago –eta testu horietatik gizartean erabiltzera pasatu da–,hizkuntza-etakultura-kontzeptubatizendatzeko,bainaezlurralde-izateaedoizatepolitiko-administratiboa;kontzeptuhori,ostera,EuskalAutonomia

Sarrera

6

ErkidegoedoEuskaditerminoekjasotzendute,EuskalHerriarenAutonomiaEstatutuarenedukiarenarabera.

Hezkuntzagazteakbizikidetza toleranteetademokratikobatean trebatudaitezkeenguneada.Horidelaeta,egindirencurriculumekgizaeskubideenbalioakaldarrikatzendituzte,bereneskubideetabetebeharrezkontzientedirenherritarrakprestatzeko,indarkeriadeslegitimatzekoetabiktimekikoenpatia sustatzeko. Berariaz nabarmendu nahi izan da, baita ere,hezkuntzakbalioetikoetademokratikoen transmisioanduengarrantzia,erakundeekiko,zuzenbide-estatuarekikoetaherriarennahiarenfruitudenordenamendujuridikoarekikoestimuasustatzeazgain.Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailak, jakitun delarik hezkuntzaaurrerapenerako eta etorkizuna bermatzeko tresna dela, kalitatekoirakaskuntzabatenaldekoapustuaeginnahidu,gurehauretagazteekXXI.mendekogizarteanbeharrezkoakdirenezagutza,abileziaetabalioakeskuraditzaten.Horretarako, aurkezten diren curriculumek alderdi hauek barne hartzendituzte:

l Errealitateaulertzekoetaeraldatzekoezagutzak,kulturaetagaitasunkritikoadutenherritarbilakatukodituztenaketaprofesionalbikainakizateaahalbidetukodituztenak.

l Mundura ireki eta beste pertsona batzuekin elkarlanean aritzekogaitasunak, informazioaren eta komunikazioaren teknologiekeskaintzendituztenaukerakerabiliz.

l Elkarrekin euskal gizarte demokratiko, tolerante eta solidario bateraikitzekobaloreak.

Azkenbatean,curriculumberriakhaulortzekoerreferentegisaeratudira:herritarbakoitzakeskuratzeabereahalmenaetatalentuakontuanhartutagaraditzakeenprestakuntzaetaezagutzak,edozeindirelaereberesexua,sinesmenak,jatorriaetabaliabideekonomikoak.Curriculum berriak edizio integratu eta osatu baten barruan aurkeztenditugu.Ediziohonetan,curriculumeiburuzkontsultaegiteaerrazagoada,eta irakasleek eta Hezkuntzarekin konprometituta daudenek beren lanaantola dezakete eta beren lanaren garapenerako erreferentzia argi etaegonkorizandezakete,edukihoriekindarreandaudenakdirelakoziurtasunjuridikoaizanda.Espero dut Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailak denbora-tartelaburreanegindakoahaleginhaufinkatuahalizatea,profesionalenarteaneta

Sarrera

7

gizarteanonarpenhandiaizangodutencurriculumak(HaurHezkuntzakoak,Lehen Hezkuntzakoak, Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzakoak etaBatxilergokoak) ezarrita. Izan ere, curriculum horiei esker, heztearenzeregineaninplikatutakoguztiekerreferentziaargiaketaegonkorrakedukiahalizangodituzte,berenlanaburutuahalizateko.

Vitoria-Gasteiz,2010ekoekaina

Hezkuntza,UnibertsitateetaIkerketakosailburuaIsabel Celaá Diéguez

8

Dekretuaren atalak

DEKRETUARENtestumoldatuaBatxilergokocurriculumaezarrietaEuskalAutonomiaErkidegoanjartzendauena.

Hezkuntzari buruzkomaiatzaren3ko2/2006LegeOrganikoakxedatzenduenez,autonomia-erkidegobakoitzakezarribehardubereirakaskuntzaarautuen curriculuma. Euskal Autonomia Erkidegoko Estatutuak EuskalAutonomia Erkidegoari esleitzen dio irakaskuntzari dagokion guztiarengaineko eskumena, hau da, mailak eta graduak, modalitateak etaespezialitateak. Eskumen horretaz baliatuz, Hezkuntza, Unibertsitateeta Ikerketa Sailak onartu egin zuen Euskal Autonomia ErkidegorakoBatxilergoarencurriculuma,etaotsailaren3ko23/2009Dekretuaargitaratuzuen, Batxilergoko curriculuma sortu eta Euskal Autonomia Erkidegoanezartzekoa(otsailaren27koEHAA).

Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailari beharrezkoa iruditu zaiootsailaren 27ko 23/2009 Dekretua aldatzea, koherentzia egon dadinoinarrizko izaerarekin finkatutako gutxieneko irakaskuntzen eta dekretuhorren artean eta, halaber, elebitasun integratzaile bat egon dadin,EuskararenNormalizazioariburuzko10/1982OinarrizkoLegearenarabera(azaroaren24koa),etaEuskalEskolaPublikoariburuzko1/1993Legearenarabera (otsailaren 19koa). Bi lege horietan finkatzen da bi hizkuntzaofizialakikasibeharra,familienaukera-askatasunaerrespetatuz.

Euskara, Euskal Herriko berezko hizkuntza, eta gaztelania ofizialak diraEuskadin, eta horregatik herritar guztiek dute hizkuntza biok ezagutueta erabiltzeko eskubidea. Euskararen kasuan, irakaskuntza funtsezkoardatzaizandabereezagutzazabaltzeko,etaardatzizatenjarraitubehardu.Hortaz,euskaraklehentasunaizanbeharkoduhezkuntzan; izanere,hizkuntza ofizial horren ezagutza urriagoa da dekretu honetan jasotako

9

Dekretuaren atalak

helburuetarako. Lehentasun hori bat etorriko da Euskararen AholkuBatzordearenEuskara21txostenakematendituengomendioekin.

Euskal Herria terminoa erabiltzeko modua ere aldatu da. XVI. mendeazgeroztik, termino hori euskal literaturaren historiako zenbait testutanfinkatuta dago- eta testu horietatik gizartean erabiltzera pasatu da-,hizkuntza-etakultura-kontzeptubatizendatzeko,bainaezlurralde-izateaedoizatepolitiko-administratiboa;kontzeptuhori,ostera,EuskalAutonomiaErkidegoedoEuskaditerminoekjasotzendute,EuskalHerriarenAutonomiaEstatutuarenedukiarenarabera.

AzkenikaldaketabatzuksartudiraAuzitegiGorenarenepaiarenondorioz:ezeztatu egiten da azaroaren 2ko 1467/2007 Errege Dekretuaren 14.artikuluaren2. idatz-zatia,etahorrekeraginaduotsailaren3ko23/2009Dekretuaren24.2artikuluan.

Horrenbestez, dagokion txostenak igorri ondoren eta Euskadiko AholkuBatzordeJuridikoarekinbatetorriz,Hezkuntza,UnibertsitateetaIkerketasailburuakproposaturiketaGobernuKontseiluak2010ekoapirilaren20anegindakobilkuraneztabaidatuetaonetsiondoren,hauxe

Euskal Autonomia Erkidegoko Estatutuak Autonomia Erkidegoariesleitzen dio irakaskuntzari dagokion guztiaren gaineko eskumena, hauda,mailaketagraduak,modalitateaketaespezialitateak. Eskumenhorierabiliz,Hezkuntza,UnibertsitateetaIkerketaSailaridagokioBatxilergokocurriculuma ezartzea; curriculum horren zati dira Batxilergoaren egituraezarri eta gutxiengo irakaskuntzak finkatzeari buruzko azaroaren 2ko1467/2007ErregeDekretuanfinkatzendirengutxiengoirakaskuntzak.

Ikastetxeetako elkarte-taldeek, gurasoek eta irakasleek, Batxilergoariburuzko proposamenak eginez lagundu dute, eta azkenean Hezkuntza,UnibertsitateetaIkerketaSailakaurkeztenduenDekretuanbategindute,batxilergoaren curriculumari eta irakaskuntza horien antolamenduariburuzkooinarrizkoalderdiakarautzekohelburuaduen lankidetzahorrenondoriogisa.

Batxilergoaren helburuak hauek dira: ikasleei prestakuntza ematea,adimenezetagizabidezheltzenlaguntzea,etaezagutzaketatrebetasunak

10

Dekretuaren atalak

ematea,horienbitartez,garapenpertsonaletasozialeanaurreraegitekoeta bizitza aktiboan eta goi-mailako hezkuntzan sartzeko modua izandezaten.

Batxilergoko ikasketak derrigorrezko Oinarrizko Irakaskuntzaren etaGoi Mailako Irakaskuntzaren artean kokatzen dira. Izaera propedeutikonabarmena duen etapa da, etorkizuneko unibertsitateko ikasketa edogoi-mailakolanbide-heziketarakoprestatzeko;beraz, ikasleakberenlan-etorkizuneaneragitendutenerabakiakhartzenhastendira.Horidela-eta,unibertsitate-mailenetalanbide-heziketakofamilienadarrekinbatdatorrenBatxilergokomodalitateaaukeratzenlaguntzenduenorientazioprofesionalegokiarenbeharraezartzenda,gaitasunhandikolanbideanhasiaurretik.

Batxilergoak,DBHrenondorenhastendenak,biikasturtekoiraupenaduetahirumodalitatetanegituratzenda,hiru ikasgai-multzotan: ikasgai-multzoorokorra,denentzakoderrigorrezkoadenaetaikasleguztienprestakuntzaorokorbateratuabermatzenduena;modalitatebakoitzarenikasgaizehaztenmultzoa,ikasleekberengaitasunetainteresekinbatetorrizespezializazioahasteaahalbidetzenduena,ezbakarrikmodalitateezberdinakegoteagatikbaizik eta, aukeratutako modalitatearen barruan dauden eta posibleakdirenaukerengatik;azkenik,aukerakoikasgaienmultzoa,ikasleekhorienarteanaskozaskeagoaukeradezakete.

Batxilergoko modalitateak goi-mailako hezkuntza (unibertsitatekoa zeinunibertsitateazkanpokoa)osatzendutenjakintza eta irakaskuntzaren eremu zabalak kontuan hartuz antolatzendira.

Aukerako ikasgaiek ikasleek beren prestakuntza unibertsitate-mailetakoadarrekinzuzeneanloturikogaitasunakzabalduzeta indartuzosatuahalizatekoetagoi-mailakoikasketakarrakastazjarraitzekogaitasunaematendienikastekometodologiakbarneratzekobaliodute.

Hala, ezartzen den Batxilergoa ikasgai orokorren bidez prestakuntzaorokorreanoinarrizkounitateamantentzenduenhezkuntza-etapada,titulubakarralortzeanamaitzenda,aniztasun-mailanabarmenaduhezkuntza-ibilbidea ikasle bakoitzaren ezaugarrietara egokituz, unibertsitatea,

11

Dekretuaren atalak

lanbide-heziketakoedoarte-irakaskuntzakogoi-mailakozikloakbezalakoondorengo ikasketetarakoprestakuntza zehatzaemaneta lan-munduansartzea ahalbidetzen du. Horren ildotik, ikasleen orientazio akademikoeta profesionala indartuko du, baita Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzaetagoi-mailako ikasketak irakastendituzten ikastetxeekin lankidetzaetakoordinazioaere.

Batxilergoaren helburuak etapa osorako zehazten dira. Gai bakoitzeangaitasunen, edukien eta ebaluatzeko irizpideen arloko helburuakdeskribatzen dira, baita gaitasunen garapenerako gai bakoitzak egitenduenekarpenaere.

Batxilergoan gaitasunen garapena estu lotuta dago gaitasun horienerabilera-eremuetara. Derrigorrezko hezkuntza amaitu ondoren, lantzendiren gaitasunak aukeratzeko pertsona eta gizarte arloko gaitasuneklehentasuna izan duten hezkuntza alegia, Batxilergoa, irakaskuntzeilehentasunaemanetahorieksustatubehardirenetapada;irakaskuntzahoriek ikasleak laneratzeko eta lanbideratzeko prestatzen dituztenondorengo ikasketak lortzeko beharrezkoak diren gaitasunetan eragitendutebereziki,hezkuntzakoedozeincurriculum-proposamenekdutenarlopertsonalaketasozialakahaztugabe.

Batxilergoko ikasleek lortu behar dituzten gaitasunek pertsona moduangaratzen, biztanle aktiboak izaten, helduaroa hasten eta bizitza osokoirakaskuntza garatzen laguntzen dute. Bizitzan zehar irakaskuntzasustatzeak ikaslebakoitzakprestakuntzaosoa lortubehar izateadakar;prestakuntza horrek ikasleari ikasten jarraitzeko eta ikasketak etaprestakuntzalan-jarduerarekinetabestejarduerabatzuekinbateratuahalizatekoaukeraematendio.

Elebitasunari, eleaniztasunari eta ikastetxearen hizkuntza-proiektuariburuzko artikuluak hizkuntzen Europako Erreferentzia Markoareneremuan jasotzen dira, hala, Europar Batasuneko hizkuntza-politikareneta ikastetxeen hizkuntza-proiektuen arteko oreka lortzeko, Euskararenerabileranormalizatzekoazaroaren24kooinarrizko10/1982LegeanetaEuskalEskolaPublikoariburuzkootsailaren19ko1/1993Legeanezarritakoaerrespetatuz.

12

Dekretuaren atalak

Ikastetxebakoitzarenhizkuntza-proiektuakHezkuntzaProiektuanjasotakohezkuntza-prozesuko hizkuntzak erabiltzeko eta irakasteko irizpideakgaratuko ditu eta Curriculum Proiektuan hizkuntzen trataera zehaztukodu.

Lortu nahi den helburua eleaniztasun-testuinguru bateko premieierantzuten dien eremua sortzea da, errealitate soziolinguistikoarekineta soziokulturalarekin bat datorrena, ikasleek bi hizkuntza ofizialennagusitasun aurreratua eta atzerriko hizkuntza baten edo biren beharbestekonagusitasunalordezaten.Ikastetxeekerabiltzekohizkuntzabezalahizkuntza ezberdinen erabilera handitu ahal izango dute, ebaluazioetanlortzen diren emaitzen eta bere inguruko ezaugarri soziolinguistikoenarabera.

Atzerrikohizkuntzekikastetxeekberenproiektuetanzehaztendutenlekuahartuko dute, betiere proiektuek hizkuntza ofizialetarako aurreikusitakogaitasun-mailaklortzendirelabermatuz.

DekretuhonetanBatxilergokoikasgaiezberdinetarakoeskolakoordutegia,sartzeko betekizunak, ikaskuntza-prozesuen ebaluazioa eta promoziokoetaikasleentitulaziokobaldintzakarautzendira.Halaber,etapahonetakoebaluazio-agirien oinarrizko elementuak ezartzen dira, baita ikasleenmugikortasuna bermatzeko beharrezkoak diren ebaluazio-prozesutikeratorritakobetekizunformalakere.

Halaber, irakaskuntza horiek helduetara moldatzeko beharra ikustenda, baita adimen-gaitasun handia edo heziketa berezia behar dutenikasleetara.Hezkuntza inklusiboa, zuzentasuna,elkartasunaetaaukera-berdintasuna bezalako baloreetan oinarritutakoa indartzen da, baitaikasleenaniztasunarenarretaetaikastekozailtasunentrataeraere.

I.eranskineanguztientzakoikasgaientaulaagertzenda,modalitatekoenaeta aukerakoena eta horietako bakoitzari eskaini beharreko gutxienekoorduak,baitaerreferentziakoorduenbanaketa,orainarte indarrean izandenakontuanhartuz.

Ikastetxeekcurriculumazehazteaneginkizunaktiboabetetzendute,izanere, dekretu honetan ezarritako curriculuma garatzea eta, hala denean,

13

Dekretuaren atalak

osatzea dagokie. Hori ikastetxeei esleitutako pedagogi-autonomia,antolaketaetakudeaketarenprintzipioarenbidezlortzenda,curriculumabaliodun bitartekoa izan dadin ikastetxe bakoitzaren hezkuntzarenerrealitatearietaezaugarrieierantzunaemateko.

IIeranskinakBatxilergokohezkuntza-gaitasunorokorraketaoinarrizkoakdeskribatzenditu.

Batxilergoko hezkuntza-gaitasun orokorrak zuzenean daude lotutadeskribatutako Oinarrizko Hezkuntzako gaitasunekin, izan ere, bizitzaosorakooinarrizkoazeiniraunkorradenheziketaosorakoerreferentziakoardatz nagusiak dira, hezkuntza-testuinguru guztietan ikasten direnak,formalaknahizinformalakizan.

OinarrizkoHezkuntzanzehaztutakooinarrizkozortzigaitasunakBatxilergoanere baliodunak dira. Batxilergoko gaitasun horien ezaugarria honakoada: hezkuntza-ibilbideaprestatzendutenmodalitate,bide,modalitatekoetaaukerako ikasgaienarabera ikasleekgaitasunhorietan lortzendutenespezializazioetasakontze-mailahandia.

Ikastetxeek Dekretu honetako III. eranskinean agertzen diren gutxiengoelementuak kontuan hartuta egingo dute curriculumaren proiektua,curriculumakbereninguruabarretaraegokituz.Irakasleekaipatuproiektuanjasotzen diren programazioetara egokituko dute beren irakaskuntza,eta ikasleen ikaskuntzaren, bakoitzak bere programazioaren eta berenirakaslanarenebaluazioaegingodute.

Horrenbestez,kasuankasukoderrigorrezkotxostenakigorrietaEuskadikoAholkuBatzordeJuridikoarekinbat etorriz,Hezkuntza,UnibertsitateetaIkerketasailburuakproposaturiketaGobernuKontseiluak2009kootsailaren3anegindakobilkuraneztabaidatuetaonetsiondoren,hauxe

14

Dekretuaren atalak

XEDATUDUT

I. kAPItuluAXEDAPEn oRokoRRAk

1. artikulua.- Xedea, aplikazio-eremua eta ezarpena.

1.-Dekretu honek Euskal Autonomia Erkidegoko Batxilergoari dagokioncurriculumaezartzendueta,kasuankasukogutxiengoirakaskuntzakezartzendituenoinarrizkoaraudianezarritakoarenkaltetanizangabe,curriculumarenezarpenazehaztendu.

2.-Batxilergokolehenengoikasturtekoirakaskuntzak2008/2009ikasturteanhasikodiraematenikastetxeguztietanetabigarrenmailaridagozkionak2009/2010ikasturtean.

2. artikulua.- Batxilergoaren antolamendurako arau orokorrak.

1.-Batxilergoa derrigorrezko bigarren hezkuntzaren ondorengoarenzati da eta bi mailatan banatzen da. Hainbat modalitate ditu, modumalguan antolatzen da eta, hala balegokio, modalitate bakoitzarenbarruanhainbatbidetan,ikasleakberehelburuetainteresenaraberakoprestakuntzaespezializatua jasoahal izandezanedo,amaitutakoan,bizitzaaktiboanhastekoaukeraizandezan.

1.- Erregimenarruntean,ikasleaBatxilergoaikastenegonahalizangodalauurtez,ondozondokoakedoez.

2.-BatxilergoanGuztientzakogaiak,ModalitatekoaketaAukerakogaiakdaude.

3.-Batxilergoko modalitate ezberdinen egituraren helburua ikasleakespezializatzea ahalbidetzea da, ikasleen interesen eta etorkizuneanondorengoikasketaketalanekobizitzahastearenarabera.

4.-Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailak urrutiko Batxilergokoirakaskuntzeneskaintzaegingodu,informazioarenetakomunikazioarenteknologiakerabiliz.

15

Dekretuaren atalak

5.-Batxilergoa derrigorrezko bigarren hezkuntzarekin eta goi-mailakohezkuntzarekinkoordinatukoda,ikasleentrantsizioegokiabermatuetahezkuntza-prozesuarenjarraipenaerrazteko.

3. artikulua.- Sarrera.

1.-Derrigorrezkobigarrenhezkuntzakograduatu-tituluadutenekeginahalizangodituzteBatxilergokoikasketak.

2.-Hezkuntzariburuzkomaiatzaren3ko2/2006LegeOrganikoaren44.1eta65.1artikuluekaipatzendutenteknikari-tituluakdituztenekBatxilergokomodalitateguztietarakosarrerazuzenaizangodute.

3.-Hezkuntzariburuzkomaiatzaren3ko2/2006LegeOrganikoaren53.2artikuluan jasotzen denari jarraiki, Arte Plastikoetako eta Diseinukoteknikari-tituluakdituztenekBatxilergorasartzekoaukeraizangodute.

4. artikulua.- Batxilergoaren helburua.

Helburuakhonakoakdira:

1.-Ikasleei prestakuntzaosoa, adimen- etagiza-heldutasuna, eginkizunsozialak garatzea eta bizitza aktiboan erantzukizunez eta gaitasunaizaniksartzeaahalbidetzendienezagutzaetatrebetasunakematea.

2.-Ikasleak gizabanako, gizarteko biztanle aktibo bezala eta naturazaintzearekinetagarapeniraunkorrarekinkonpromisoaizatekohelduenbizitzariekitekogaiizatekoprestatzea.

3.-Ikasleak Batxilergoarekin loturiko euskal kulturaren eta kulturaunibertsalarenoinarrizkogaitasunaklortzekogaitzea,etagoi-mailakoikasketakegitekoprestatzea.

4.-Ikasleaksentsibilizatuetagaitzeabizitzaosokoikaskuntzairaunkorragaratzekogaiizateko.

16

Dekretuaren atalak

II. kAPItuluABAtXIlERgoko gAItASunAk, HElBuRuAk EtA AntolAkEtA

5. artikulua.- Batxilergoko gaitasunak.

1.-Batxilergokogaitasuntzatulertzenda,Batxilergokoikasgaiorokorrak,modalitatekoaketaaukerakoakikastendituztenikasleekbereganatzendituzten ezagutzen, trebetasunen eta abilezien, gaitasunen etatestuingururaegokitutakobaloreenkonbinaziointegratua.

1.-Batxilergokogaitasunakhezkuntza-gaitasunorokorraketaoinarrizkoakkontuanizandazehaztendira.

1.-II. Eranskinean ikasleek Batxilergoa amaitzean lortu behar dituztengaitasunakazaltzendira.

2.-Hezkuntza-gaitasun orokorrak Batxilergoko ikasgai guztietarakoberdinakdira;honakoakdira:

a)Erantzukizunezbizitzenikasi.b)Ikastenetapentsatzenikasi.c)Komunikatzenikasi.d)Elkarrekinbizitzenikasi.e)Pertsonabezalagaratzenikasi.f)Egitenetagauzeiekitenikasi.

3.-Batxilergoko oinarrizko gaitasunak maila ezberdinetan lortzen diraikaslebakoitzarencurriculum-ibilbidearenarabera;honakoakdira:

a)Zientzia,teknologiaetaosasun-kulturarakogaitasuna.b)Ikastenikastekogaitasuna.c)Matematikarakogaitasuna.d)Hizkuntza-komunikaziorakogaitasuna.e)Informazioa tratatzeko eta teknologia digitala erabiltzeko

gaitasuna.f)Gizarterakoetaherritartasunerakogaitasuna.g)Gizaetaarte-kulturarakogaitasuna.h)Norberarenautonomiarakoetaekimenerakogaitasuna.

17

Dekretuaren atalak

4.-b),e), f)etah)gaitasunakBatxilergokomodalitateguztienzeharrekooinarrizko gaitasunak dira eta gai guztietan garatzen dira; a), c), g)gaitasunak diziplina arteko oinarrizko gaitasunak dira eta gaitasunhoriekinloturikomodalitatekoetaaukerakogaienbidezgaratzendirabatez ere, baina ez soil-soilik. Hizkuntza-komunikaziorako gaitasunazeharrekozeindiziplinaartekotzathartzenda.

6. artikulua.- Batxilergoaren helburuak.

Batxilergoarenhelburuakhonenjomugakoinarrihartutazehaztendiraetaikasleeihonakoakegitekogaitasunagaratzenlaguntzendie:

1.-Zeharkakooinarrizkogaitasuneidagokienez:

a)Irakurtzeko,ikastekoetadiziplinarakoohiturakbermatzeaikaskuntzaeraginkortasunezaprobetxatzekobeharrezkobaldintzabezalaetagarapenpertsonalerakobitartekobezala.

b)Idatziz zein ahoz, euskara eta gaztelania menderatzea biztanleheldu baten komunikazio egoeretan modu eraginkorreankomunikatzeko.

c)Idatzizzeinahoz,jariotasunezetazuzentasunez,atzerrikohizkuntzabatedogehiagoerabiltzeakomunikazio-egoerapraktikoetanpartehartzeko.

d)Informazioaren eta komunikazioaren teknologiak gaitasunez,kritikokietaerantzukizunezerabiltzeainformazioajaso,tratatuetakomunikatzeko.

e)Herritartasun demokratikoz jardutea ikuspegi orokor batetik etakontzientziazibikoarduratsualortzea,EspainiakoKonstituzioaren,Euskal Autonomia Estatuaren eta giza eskubideen balioetanoinarritua, iraunkortasunarimesedeegitendiongizartezuzenetabidezkoaeraikitzekoerantzukizunasustatzeko.

f)Gizonen eta emakumeen eskubide eta aukeren berdintasuneraginkorra sustatzea, dauden aldeak aztertu eta modu kritikoan

18

Dekretuaren atalak

baloratzea,ezgaitasunenbatdutenpertsonenbenetakoberdintasunaetadiskriminaziorikezabultzatzeko.

g)Bide-segurtasunean errespetatzeko eta prebenitzeko jarrerakgaratzea, dimentsio etikoak, ekonomikoak, gizartekoak etapertsonalak kontuan hartuz jarrera zuzena eta erantzuleasustatzeko.

h)Heldutasunpertsonalaetasozialasendotzeamoduarduratsuetaautonomoan jokatuz eta kritikoki garatuz, gatazka pertsonalak,familiakoaketagizartekoakaurreikusietabakeankonpontzeko.

i)Gauzei ekiteko izaera finkatzea sormena, malgutasuna, iniziatiba,taldeko lana, norberaganakokonfiantzaeta senkritikoarenbidez,lanbidekoetorkizunariloturikojardueraetaekimenakburutzeko.

j)Arterakoeta literaturarakosentsibilitateagaratzea,baieta irizpideestetikoaere,prestakuntza-iturrietakultura-altxorgisa.

k)Nork bere kabuz heziketa fisikoa eta kirola erabiltzea garapenpertsonalaetagizarteratzeahobetzekoetaohituraosasungarriaksustatzeko.

2.-Diziplina arteko gaitasunei dagokienez, ikasleek Batxilergokomodalitate bakoitzeko oinarrizko ezagutzak izango dituzte moduautonomoetakritikoan,aukeratudutenmodalitatekooinarrizkoabileziamenderatzeko.

lArteakmodalitatea:

Modalitate honetako oinarrizko gaitasunak, goi-mailako ikasketaprofesionaletara eta unibertsitate-mailako Arte eta Giza Zientzienadarrerabideratutadaudenakhonakoakdira:

a)Artearenetakulturarenerrealitateetaekoizpenezberdinakulertueta baloratzea, eta begiko kulturaren eta artearen baliabideak,euskarriak,ikusmoldeaketaplanteamenduakerabiltzeanorberarengaitasun estetikoa eta sortzailea eta bizitza kulturalean partehartzekointeresalantzeko.

19

Dekretuaren atalak

b)Musikarenetadantzarentrebetasunetagaitasunartistikoakgaratzea,alderdipraktikoarizeinkulturalaridagokionez,musikaetadantzaulertu, adierazi eta gozatzeko prestakuntza zehatza ahalbidetzendutenak, baita etorkizunean ibilbide artistiko profesionalakaukeratzeko edo praktika artistikoa proiektu pertsonalaren zatiegitekobeharrezkoakdirenlan-ohiturakere.

c)Arte eszenikoei datxekien askotariko teknika eta trebetasunakerabiliz pentsamenduak, emozioak, sentimenduak eta ideiak,norberarenakedobesteenakadierazi,komunikatuetainterpretatzenikasteaerahonetakoartearenteoriaetaprozesuenezagutzaizanetasakontzeko,baitaarte-kreazioakeszenanjarrietaekoizteko.

lZientziaketaTeknologiamodalitatea:

Modalitate honetako oinarrizko gaitasunak goi-mailako ikasketaprofesionaletaraetaunibertsitate-mailakoZientziak,OsasunZientziaketa Ingeniaritza eta Arkitektura adarretara bideratuta daudenakhonakoakdira:

a)Oinarrizko ezagutza zientifiko eta teknologikoak izatea, galderakmoduargietazehatzeanformulatuzetaerantzun-metodoaaplikatuzarazoak konpondu eta premiak, norberarenak edo taldekoak,gogobetetzea ahalbidetzen duen beharrezko kultura zientifikoalortzeko.

b)Ikerketarenetametodozientifikoenoinarrizkoelementuakulertzea,horiei loturiko prozedurak praktikan jartzea, errealitateareninterpretazioetaesku-hartzeonenaegiteko tresnamatematikoakerabiltzea, modu kritikoan ezagutzea eta balioestea zientziareneta teknologiaren ekarpena bizi-baldintzak aldatzeko, etaingurumenarekikosentsibilitateaetaerrespetuasendotzea.

lGizaetaGizarteZientziakmodalitatea:

Modalitate honetako oinarrizko gaitasunak goi-mailako ikasketaprofesionaletaraetaunibertsitate-mailetakoArteetaGizarteetaLegeZientzienadarretarabideratutadaudenakhonakoakdira:

20

Dekretuaren atalak

a)Sentsibilitateartistikoaetaliterarioagaratzea,baitairizpideestetikoaere,hausnarketakritikoaetaerantzutekotresnakerabiliz,kulturakoadierazpenakulertu,horietanpartehartuetagozatzeko.

b)Hizkuntza klasikoak, literatura- eta arte-obrak eta prozesu etagertaerahistorikogarrantzitsuakulertuetabaloratzea.

c)Gizartearenoinarrizkoarazoekonomikoakidentifikatuetagizarteangarrantzibereziadutenfenomenoenazterketantresnamatematikoakaplikatzea.

d)Mundugaraikidearenerrealitatea,ideiaketapentsamenduak,bereaurrekari historikoak eta bilakaeraren faktore nagusiak kritikokiinterpretatu eta baloratzea gizarte-ingurunearen garapenean etahobekuntzanmodusolidarioanpartehartzeko.

21

Dekretuaren atalak

7. artikulua.- Egitura.

1.–HonakoakizangodiraBatxilergokomodalitateak:

a)Arteak.

b)ZientziaketaTeknologia.

c)GizaetaGizarteZientziak.

2.-Arteakmodalitateakaipatutakobibideizangoditu;horietakobatarteplastikoak,diseinuaetairudiaetabestea,arteeszenikoak,musikaetadantza.

3.-Zientziak eta Teknologia eta Giza eta Gizarte Zientziak modalitateekegiturabakarraizangodute.Halaere,modalitatehorietakobakoitzarenbarruangaienblokeakantolatuahalizangodira,biikasturteetanblokebakoitzekogehienezhiruikasgaifinkatuzkasuankasukomodalitateaeratzendutenenarteanaukeratuta.

4.-Edonola ere, ikasleek ikasten ari diren modalitateko ikasgai guztienartean aukeratu ahal izango dute Horretarako, ikastetxeek ikasgaiguztiakeskainikodituzteeta,haladenean,bideak.Gaijakinakikasinahidituztenikasle-kopuruanahikoaezdeneanbakarrikmugatuahalizangoda ikasleek gaiak aukeratzea, aurrez ezarritako irizpide objektiboenarabera. Ikastetxebateko ikasgaieneskaintzaantolaketakoarrazoiakdirela-eta mugatzen denean, ikasgairen bat urrutiko hezkuntza-modalitatearenbitartezedobesteikastetxebatzuetanikastekoaukeraerraztukoda.

5.-Arteak modalitateko bideen eskaintza ikastetxe berean antolaketakoarrazoiakdirela-etamugatzendenean,aurrekoidatz-zatianaraututakoaaplikatukodaeskainitakobideaosatzendutenikasgaietan.

6.-Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailak beharrezko baldintzakjarriko ditu, Batxilergoaren lehenengo maila modalitate jakin bateaneginduenikasleakmodalitatedesberdinbateaneginahalizandezanbigarrenmaila.

22

Dekretuaren atalak

7.-I.eranskinakadieraztenduenmoduan,aurrezagutzakbehardituztenBatxilergoko ikasgaiak lehentasun-hurrenkera baten mende daude,eta haiekin lotutako aurreko ikasgaiak gainditu ondoren soilik ikasiahal izango dira, edo, hala ez bada, ezagutzen maila egokia duelaadieraztekoberariazkofrogagaindituondoren.

8. artikulua.- Ikasgai orokorrak.

1.-BatxilergokoikasgaiOrokorrenhelburuaikasleenprestakuntzaorokorrasakontzea,adimen-etagiza-heldutasunahanditzeaetazeharrekoagoakdirenetaikastenjarraitzeahobetzendutengaitasunaksakontzeada.

2.–HonakoakizangodiraBatxilergokoikasgaiOrokorrak:

Lehenengomaila:lMundugaraikiderakozientziak.lGorputz-hezkuntza.lFilosofiaetaherritarrak.lEuskaraetaliteraturaI.lGaztelaniaetaliteraturaI.lAtzerrikohizkuntzaI.

Bigarrenmaila:lFilosofiarenHistoria.lEspainiarenHistoria.lEuskaraetaliteraturaII.lGaztelaniaetaliteraturaII.lAtzerrikohizkuntzaII.

9. artikulua.- modalitateko ikasgaiak.

1.-BatxilergokoModalitatekoikasgaienhelburuaaukeratutakomodalitateariloturikoprestakuntzazehatzaemateada,ezagutzazabalekoeremurabideratu,ezagutzahorrekinloturahandiagoadutengaitasunakgaratu,ondorengo askotariko ikasketetarako prestatu eta lan esparru jakinbateanhastenlaguntzenduena.

23

Dekretuaren atalak

2.-Ikasleek Batxilergoko bi ikasturteetan gutxienez Modalitateko seiikasgaiemanbeharkodituzteetahorietakobostgutxienezaukeratutakomodalitatekoakizanbeharkodira.

3.-Beste ikasgai batzuen aldez aurretiko ezagutzak eskatzen dituztenikasgaiakhauekin loturikoaldezaurretiko ikasgaiakemanedobehardirenezagutzakegiaztatuondorenbakarrikeginahalizangodira.

10. artikulua.- Arteak modalitatea.

Honakoakdiraarteakmodalitatekoikasgaiak:

a)Arteplastikoak,irudiaetadiseinuabidea:Lehenengoikasturtea:lMarrazketaartistikoaI.lMarrazketateknikoaI.lBolumena.lAdierazpengrafikokoetaplastikokoteknikak.

Bigarrenikasturtea:lMarrazketaartistikoaII.lMarrazketateknikoaII.lArtearenhistoria.lDiseinua.lIkus-entzunezkokultura.

b)Arteeszenikoak,musikaetadantzabidea.

Lehenengoikasturtea:lAnalisimusikalaI.lAplikatutakoanatomia.lArteeszenikoak.lMusika-hizkuntzaeta-praktika.

Bigarrenikasturtea:lAnalisimusikalaII.lMusikarenetadantzarenhistoria.lLiteraturaunibertsala.lIkus-entzunezkokultura.

24

Dekretuaren atalak

11. artikulua.- Zientziak eta teknologia modalitatea

HonakoakdiraZientziaetaTeknologiamodalitatekoikasgaiak:

Lehenengoikasturtea:l Biologia eta geologia.lMarrazketateknikoaI.lFisikaetakimika.lMatematikaI.lIndustria-teknologiaI.

Bigarrenikasturtea:l Biologia.lLurrarenetaingurumenarenzientziak.lMarrazketateknikoaII.lElektroteknia.lFisika.lMatematikaII.lKimika.lIndustria-teknologiaII.

12. artikulua.- giza eta gizarte Zientziak modalitatea.

HonakoakdiraGizaetaGizarteZientziakmodalitatekoikasgaiak:

Lehenengoikasturtea:lLatinaIlGrekeraIlGizartezientzieiaplikaturikomatematikaIlEkonomia.lMundugaraikidearenhistoria.

Bigarrenikasturtea:lArtearenhistoria.lLatinaII.lGrekeraII.lGizartezientzieiaplikaturikomatematikaII.

25

Dekretuaren atalak

lLiteraturaunibertsala.lEnpresa-ekonomia.lGeografia.

13. artikulua.- Aukerako ikasgaiak.

1.-Batxilergoko Aukerako ikasgaiek ikasleen prestakuntza osatzenlaguntzenduteaukeratutakomodalitatearenalderdiaksakonduzedoprestakuntzaorokorrarenikusmoldeakzabalduz.

2.-Aukerako ikasgaiek Batxilergoko gaitasunak garatzen lagundukodute proiektu, praktika eta banakakoak edo taldekoak diren lanmonografikoak,ikerketa-lanak,diziplinaartekoakedoantzekoakdirenlanetanoinarritutakohezkuntza-metodologiakerabilizeta,hala,ikasleakgoi-mailako hezkuntzan eskatzen diren gaitasun metodologikoaklortzekoprestatuz.

3.-Ikastetxe guztiek aukerako ikasgaien eskaintza nahikoa egingodute ikasleentzako aurreikusitako prestakuntza-ibilbideen arabera,horretarako Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailak ezartzenduenarekinbatetorriz.

4.-Ikasleek ikasgai bat aukeratu behar dute lehenengo ikasturtean etabigarreneanbesteikasgaibat,ikastetxeakeskaintzendituenAukerakoikasgaienartetik,hartutaezdituenbereModalitatekoikasgaienartetiketaikastetxeanematendirenbesteModalitateetakoikasgaienartetik.

5.-Aukerakoikasgaieneskaintzakatzerrikobigarrenhizkuntzabat,EuskalHerriko historia eta informazioaren eta komunikazioaren teknologiakizanbeharkoditu.

14. artikulua.- ordutegia.

1.-Batxilergoko bi ikasturteetako bakoitzean, astean 32 eskola-ordugutxienez,emangodira.

2.-Ikastetxeek,pedagogi-etaantolaketa-autonomiabaliatuz,ordubetekoakezdirenordutegi-moduluakezarriahalizangodituzte,ikasleenasteko

26

Dekretuaren atalak

eskola-orduen gutxiengo kopurua eta irakasleen lanaldia betetzeaedonolaereerrespetatuz.

3.-Eskola-antolamendua hobetzeko eta ikastetxeek beren ezaugarrizehatzei hezkuntza-, hizkuntza- eta curriculum-proiektuaren araberaerantzutearimesedeegiteko,ikastetxebakoitzakikasgaiezberdinetanbanatuko ditu ordu horiek, I. eranskinean gutxienez adierazitakoordutegia errespetatuz. Aukera hori baliatzen ez duten ikastetxeekeranskinhorretanerreferentziagisaaipatutakoordutegiaizangodute.

4.-Batxilergoko eskolako eguneko saioa goizekoa edo goizekoa etaarratsaldekoaizandaiteke.

15. artikulua.- Eskola-egutegia.

1.-Eskola-egutegia ikastetxe bakoitzak ezarriko du bere hezkuntza-proiektuarenarabera.Hezkuntza,UnibertsitateetaIkerketaSailak,orohar,erreferentziagisaurteroeskola-egutegiarenereduafinkatzendu,175eskola-egunekoa.

2.-Ikasturteaezda inolazere irailaren1abaino lehenhasikoetaezdaekainaren30abainogeroagoamaituko.

16. artikulua.- Ratioa.

1.-Batxilergokotaldebakoitzeangehienez35ikasleegongodira.

2.-Unitate batzuetan kopuru hori gainditu ahal izango da hurrengoikasturterapasatuezdirenikasleakmailabereangeratudirelakoedoberandusartudirenikasleeiarretaemateko,baldinetagehiagoizateakaipaturatioarenehunekohamarragainditzenezbadu.

27

Dekretuaren atalak

III. kAPItuluACuRRICulumA

17. artikulua.- Curriculuma.

1.-Dekretuhonetanezarritakoarenondorioetarako,Batxilergokocurriculumgisaulertzendira ikasketahorietakogaitasunak,helburuak,edukiak,metodopedagogikoaketaebaluazio-irizpideak.

2.-Ikasgaienhelburuak,edukiaketaebaluazio-irizpideakIII.eranskineanagertzen dira, bai eta gaitasunak lortzeko orduan ikasgai bakoitzakegitenduenekarpenaere.

18. artikulua.- oinarri pedagogikoak.

Proposamen pedagogikoak egitean, ikastetxeek honako printzipiopedagogikoak izangodituztekontuan,berenhezkuntza-proiektuanagerdaitezkeenezgain:

1.-Irakasteko eta ikasteko prozesuaren xedea gaitasunak lortzea izanbehar da, planteatzen diren egoerak edo arazoak eraginkortasunezkonpontzekokontzeptuzko,prozedurazkoetajarrerazkoedukiakmodubateratuanmobilizatuz.

2.-Lanaproiektuenbidezeginezgero,erraztuegitendagaitasunguztiakikasleei helarazteko bidea eta baita ikasgaien arteko prozesuendiziplinartekotasunaere.

3.-Batxilergoko hezkuntza-jarduerak beren kabuz ikastea, taldean lanegiteaeta ikerketa-metodoegokiakaplikatzeaerraztukodie ikasleei.Irakasleek,ikasleekdidaktikadepartamendubatedobatzuekinplikatzendituzten ikerketa-lanak, lan monografikoak, diziplina artekoak etaantzekolanakburutzeaerraztukodute.

4.-Batxilergoko ikasgaien programazio didaktikoetan irakasleek ikasgaibakoitzean aurreikusitako helburuak lortzeko garatuko dituztenestrategiakagertukodira,baieta irakurtzeko interesaetaohituraeta

28

Dekretuaren atalak

jendaurrean egoki adierazteko gaitasuna pizten duten jarduerak, etainformazio-etakomunikazio-teknologienerabileraere.

5.-Irakasleentaldekolanakberentaldekoikaslebakoitzariarretaematendienirakasle-taldekokideguztienkoordinazioabermatubehardu.

19. artikulua.- Ikastetxeen autonomia.

1.-Ikastetxeek pedagogi- eta antolaketa-autonomia izango duteberen funtzionatzeko ereduak garatzeko. Horretarako, didaktika-departamenduekBatxilergokocurriculumagaratuetazehaztukodute,arretabereziajarrizemakumeetagizonenberdintasunari.

2.-Hezkuntza-proiektuetanfamiliekinhezkuntza-konpromisoaksinatzekoetaikasleeneskola-emaitzahobetzeaahalbidetzendutenbesteneurribatzuk, komunitarioak eta ingurunearekin lotura dutenak hartzekoaukeraaztertukoda.Halaber,konpromisohoriekburutuahal izatekoprozeduragehitukoda.

3.-Didaktika-departamenduek dagozkien ikasgaien programazioakegingo dituzte, burutu daitezkeen aniztasunaren arretarako neurriezberdinak gehituz. Edonola ere, ikasleen premiak eta ezaugarriak,edukiensekuentziaziokoherenteaetaBatxilergokomodalitatearenetahoriekikasturtekoikasgaienmultzoanmodukoordinatuanintegratzeakontuanhartukodira,Batxilergokooinarrizkogaitasunaklortzeko.

4.-Irakasleekaurrekoidatz-zatiakaipatzendituenprogramaziodidaktikoekinbatetorrizgaratukoduberehezkuntza-jarduera.

5.-Ikastetxeek,berenautonomiabaliatuz,lan-planak,antolatzekomoduakezarri, ikasleak multzokatu, eskola-ordutegia edo berrikuntza- etaikerketa-proiektuakhandituahalizangodituzte,familieiekarpenakedohezkuntza-administrazioarentzakoeskakizunakinolazereezarrigabe.

29

Dekretuaren atalak

20. artikulua.- Elebitasuna eta eleaniztasuna.

1.-Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailak neurri egokiak hartukoditu hezkuntza-sistema elebiduna finkatzeko, Batxilergoa amaitzeanAutonomia Erkidegoko hizkuntza ofizialetan komunikatzekogaitasunaindartzeko.Horretarako,ikastetxeekeuskaraetagaztelaniagehitukodute,bihizkuntzetanulertu,adierazi,hitzegineta idaztekotrebetasunetanbenetakogaitasunalortzeko,biakharremanetarakoetaerabiltzekohizkuntzagisaerabiliahaldaitezeneremupertsonal,sozialedoakademikoguztietan.

2.-Aurrekoidatz-zatianaipatutakohelburuaklortzeko,ikastetxebakoitzakDekretu honetan ezarritako curriculum-planteamenduak zehaztu etabere inguruabarretara egokituko ditu, hizkuntza-proiektua kontuanizanik eta irakas-hizkuntza ezberdinak aintzat hartuz, era horretanelebitasuna ikasgai bakoitzaren curriculum-edukiak irakastearekinelkartzeko.

3.-Ikasleak elebitasunetik eleaniztunerantz joateko helburua lortzeko,ikastetxeekatzerrikohizkuntzakikasietaerabiltzekoindartze-neurriakezarriko dituzte, bi hizkuntza ofizialetarako aurreikusitako gaitasun-maila bermatuz. Horretarako, atzerriko hizkuntza horietan eduki edoikasgaibatzukemanahalizangodituzte,zehaztendirenbaldintzetan.

4.-Batxilergokoikasgaietakobatatzerrikohizkuntzanemateaerabakitzendutenikastetxeek,hirutikbiorduragutxituahalizangoduteAtzerrikohizkuntzaIetaIIkogutxienekoordutegia.

5.-Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailak proba homologatuakburutzeaahalbidetukodu,Batxilergoko ikasleek ikasitakohizkuntzenezagutzarenziurtagiriofizialalordezaten,etahizkuntzenikasketetarakosarrerasustatukodu.

21. artikulua.- Aniztasunari erantzutea.

1.-Aniztasunarierantzutekoneurriakikasleenhezkuntza-premiazehatzeierantzutekoetacurriculumeangehitutakogaitasunengutxienekomaila

30

Dekretuaren atalak

lortzeko daude bideratuta; horiek edonola ere helburuak lortu etadagokientitulazioalortzeaahalbidetukodienbideaizanbeharkodira.

2.-Aniztasunari arreta emateko neurriek ikasleen hezkuntza-premieierantzunbehardieingurunenormalizatuetainklusiboanikastekobereninteresak,motibazioaketagaitasunakkontuanizanda.

3.-Ikastetxeek beharrezko antolaketa- eta curriculum-neurriak jarrikodituzteberenautonomiabaliatuz;neurrihoriekBatxilergoarenantolaketamalgua eta hezkuntza-premia bereziak eta adimen-gaitasun handiadutenikasleeiarretapertsonalizatuaemateaahalbidetukodute.

4.-Ikastetxeek har ditzaketen neurrien artean, berezi hauek diragarrantzitsuak:

a)Bigarrenmailarapasatuarrengainditugabeko ikasgaiakdituztenikasleentzakoindartze-programak.

b)Hezkuntza-premiabereziakdituztenikasleeicurriculumaegokitzeaetaikasgaijakinaksalbuestea.

IV. kAPItuluAEBAluAZIoA, PRomoZIoA EtA tItulAZIoA

22. artikulua.- Ebaluazioa.

1.-Ikaskuntzaren ebaluazioa jarraia eta ikasgai ezberdinen araberabereizia izango da, eta irakasleek burutuko dute, curriculumarenelementuak, ikaslebakoitzak ikasgaiguztietan izanduen ikaskuntza-prozesuarenbilakaeraetaikasturteanzeharerakutsidutenheldutasunaetaeskola-emaitzakkontuanizangodituzte,Batxilergoarenhelburueidagokienez.

2.-Irakasle-taldeak,irakasle-tutoreekkoordinatutaetaikaslebakoitzarenirakasleekosatuta,ikasgaiguztietanizandutenbilakaera,Batxilergoaren

31

Dekretuaren atalak

helburueidagokienezheldutasunakademikoaetaetaparenamaieranondorengoikasketetanaurrerapenakegitekoaukerakbaloratukoditu.

3.-Ikasgaibakoitzekoirakasleakerabakikoduikasturteaamaitzeanikasleekaurreikusitakogaitasunaklortudituztenalaez,oinarrizkoerreferentziagisaebaluazio-irizpideakhartuz.

4.-Irakasleek ikasleek ikasitakoa zein ikaskuntza-prozesuak eta berenirakaskuntzaebaluatukodituzte.

5.-Ikasleek gainditu ez dituzten ikasgaien ezohiko proba bat egin ahalizangoduteikasturtebakoitzekoekainaren30abainolehenago.

23. artikulua.- Promozioa.

1.-Lehenengo maila bukatzean, eta ebaluazio-prozesuaren ondorioz,irakasle-taldeakbigarrenmailarapasatzeariburuzkoerabakiakhartukoditu.

2.-Bigarren mailara pasatuko dira ikasitako ikasgai guztiak gainditzendirenean edo gehienez bi ikasgaitan ebaluazio negatiboa jasotzendenean.

3.-Bigarrenmailaraikasgaiguztiakgainditugabepasatzendirenakgainditugabe dituzten aurreko mailako ikasgaietan matrikulatu behar izangodira. Ikastetxeek errekuperaziorako jarduerak eta gainditu gabekoikasgaienebaluazioaantolatukodituzte.

32

Dekretuaren atalak

24. artikulua.- maila berean urtebete gehiago geratzea.

1.-Bigarrenmailarapasatzenezdiren ikasleekurtebetegehiagogeratubeharko dute lehenengo mailan, eta maila osoa egin beharko duteebaluazionegatiboadutenikasgaiaklaubainogehiagobadira.

2.-Bigarren mailara pasatzen ez direnek eta hiru edo lau ikasgaitanebaluazionegatiboadutenekaukeranizangodute:

a)Berriro Batxilergoaren 1.an matrikulatzea oso-osorik, lortutakokalifikazioguztieiukoeginez.

b)BerriroBatxilergoaren1.anmatrikulatzeaoso-osorik,gainditutakoikasgaien prestakuntza sendotzeko eta kalifikazioa hobetzekoaukerarekin.Kalifikazioaapalagoabalitz,aurrekourtekoarieutsikozaio.

c)Ebaluazionegatiboaizanduenikasgaietanmatrikulatzea.Ikastetxeenantolamendu-aukerenarabera, ikastetxekoZuzendaritzarenustezikaslearenprestakuntzarakoegokiakdirenbesteikasgaiakereeginahalizangoditu,nahibadu.

Nolanahiere,ikastetxeekadintxikikoikaslearenaita,amaedolegezkotutorearenbaimenaeskatukodute,aukeratutakoikasgaiaegiteko.

3.-Bigarrenmailaamaitzeanikasgaibatzuetanebaluazionegatiboadutenikasleek ikasgai horietan matrikulatu ahal izango dira, gainditutakoikasgaiakberrizikasibeharizangabe.

25. artikulua.- Batxilergoko titulua.

1.-BatxilergoaedozeinmodalitatetanbeharbezalaegitendutenikasleekBatxilergoko titulua jasoko dute, eta titulu horrek lan- eta ikasketa-ondorioakizangoditu.

33

Dekretuaren atalak

2.-Batxilergoko titulua lortzeko Batxilergoko bi ikasturteetako ikasgaiguztienebaluaziopositiboajasobeharkoda.

3.-MusikaetadantzakoikasketaprofesionalakamaitzendituztenikasleekBatxilergokotituluajasokoduteBatxilergokoikasgaiorokorrakgaindituzgero.

26. artikulua.- Ebaluazio- eta mugikortasun-agiri ofizialak.

1.-Batxilergoa ebaluatzeko agiri ofizialak, espediente akademikoa,ebaluazio-aktak, ikastetxez aldatzeagatiko txosten pertsonala etaBatxilergokoikasketenhistoriala.

2.-Batxilergoko ikasketen historiala eta ikastetxez aldatzearen txostenpertsonaladiraoinarrizkoagiriak.Hezkuntza-administraziobakoitzakaraututako curriculuma agertu beharko dute beti eta, AutonomiaErkidegotik kanporako direnean, Herri Administrazioen AraubideJuridikoarenetaAdministrazioProzeduraErkidearenazaroaren26ko30/1992Legearen36.3artikuluakdioenabetekoda.

3.-Ebaluazioaren emaitzak zerotik hamarrera bitarteko zenbakien bidezkalifikatukodira,hamartarrikgabe,etabostetikbeherakokalifikazioaknegatiboakizangodira.Batezbestekonotaikasgaiguztienkalifikazioenbatezbestekoaritmetikoaizangoda,hurbilendenehunekorabiribilduta,eta distantzia bera egonez gero, zenbaki handienera biribilduko da.Ezohiko probaren deialdian ikaslea probara azaltzen ez bada, ezaurkeztubezalaulertukoda.

4.-Ebaluazio-aktak maila bakoitzerako egingo dira eta eskola-aldiaamaitzendeneanetaezohikoprobarendeialdianitxikodira.

4.-Taldea osatzen duten ikasleen izenen zerrenda eta ikasgaienebaluazioaren emaitzak izango dituzte. Bigarren mailan aurrekoikasturteangainditugabekoikasgaiakdituztenikasleakagertukodiraetaBatxilergokotituluaematekoproposamenajasokodute.

4.-Taldekoirakasleguztieksinatukodituzteetaikastetxekozuzendariarenoniritzia izangodute. Ikastetxepribatuekaktenalebatbidalikodute,atxikitadaudenBigarrenHezkuntzakoInstitutura.

34

Dekretuaren atalak

5.-Batxilergoko ikasketen historiala inprimaki ofizialean beteko da;zuzendariaren oniritzia eta egindako ikasketen balio egiaztatzaileaizangodu.

5.- Gutxienez, ikasleak identifikatzekodatuak,eskolatze-urtebakoitzeanemandako ikasgaiak eta deialdi bakoitzeko (ohikoa edo ezohikoa)ebaluazioarenemaitzak,Batxilergokobatezbestekonotaetaikastetxe-aldaketeiburuzkoinformazioaerejasokoditu.

6.-Ikastetxeek ebaluazioko agiri ofizialen benetakotasuna bermatukodute,horietanjasotakodatuenosotasunabermatukodute,batezereBatxilergokoikasketenhistorialeanjasotakoak,baitahorienikuskapenaetazaintzaere.

7.-Ikastetxez aldatzeagatiko txosten pertsonalean jasoko da ikasleakmailaamaitugabebesteikastetxebateraaldatzendeneanikaslearenikaskuntza-prozesuaren jarraitutasunerako beharrezkoa deninformazioa, eta burutu diren ebaluazio partzialen emaitzak izangoditu.

8.-Ikasleendatupertsonalaklortuetatratatzeko,etabatezerexedapenhonekaipatzendituenagiriofizialetakoedukiak,ikastetxebatzuekbestebatzuei uzteko eta datu horien segurtasuna eta konfidentzialtasunabermatzendutenneurriakhartzeko,datupertsonalakbabesteariburuzkoindarreandenlegerianetamaiatzaren3ko2/2006LegeOrganikoarenhogeitahirugarrenxedapengehigarrianezarritakoabetekoda.

35

Dekretuaren atalak

V. kAPItuluAIkAStEtXEko HEZkuntZA EtA CuRRICulum PRoIEktuA

27. artikulua.- Ikastetxeko Hezkuntza Proiektua.

1.-Proiektu honen ondorioetarako Ikastetxeko Hezkuntza Proiektutzatulertzen da hezkuntza-aukera eta jarraibide handiak jasotzen dituenproposamen integrala; aukera eta jarraibide horiek ikastetxeanhezkuntza-komunitatearen esku-hartze prozesua modu koherenteanbideratzekoerreferentziagisabaliodute.

2.-Ikastetxeko Hezkuntza Proiektuak jarduteko baloreak, helburuaketa lehentasunak, bizikidetza-plana, ikasteko prozesuan hizkuntzakerabiltzeko, aukera askeko ikasgaiak eskaintzeko irizpideak,ebaluazio-prozesuarenalderdiorokorrak,tutoretzakoekintza-planaetaaniztasunariarretaematekoneurriaketa ikastetxeakzehaztendituenbestelako alderdiak jasoko ditu. Hori guztia euskal gizartearen zeinikastetxearen inguruaren testuinguru sozioekonomiko eta kulturalarierantzunezetatestuinguruhorretara,ikasleenezaugarrietapremietaraegokituz, neurri horien funtsezko helburua oinarrizko xedeak etagaitasunaklortzeaerrazteaizanbehardelaaintzathartuz.

3.-Ikastetxe publikoetako Ordezkaritza Organo Nagusiari, edo itunpekoikastetxe pribatuetako titularrari dagokio Ikastetxeko HezkuntzaProiektuaonestea,etaedonolaerejendearijakinarazibeharkozaio.

4.-Ikastetxeek, halaber, konpromisoak sustatuko dituzte familiekin,profesionalekinetaikasleekin;batzuekzeinbesteekzeineginkizunetajardueraegitekokonpromisoahartukodutenzehaztekoetahezkuntza-prozesuaerrazteko.

28. artikulua.- Ikastetxeko Hizkuntza Proiektua.

1.-Dekretuhonenondorioetarako,IkastetxekoHizkuntzaProiektubezalaulertuko da irakaskuntzarekin eta hizkuntzen erabilerarekin loturikoalderdiguztienplangintza,ikastetxebakoitzakbereesparruanburutzekoegitenduena.

36

Dekretuaren atalak

1.- Hizkuntza-proiektuak Hezkuntza Proiektuan jasotako hezkuntza-prozesuko hizkuntzak erabiltzeko eta irakasteko irizpideak garatukodituetaCurriculumProiektuanhizkuntzentrataerazehaztukodu.

1.- Curriculum Proiektuan jasotako erabakiak ikastetxeko beste agiribatzuetanereizangodutezuzenekoeragina:barrukoaraudia,urtekoplangintza, barruko eta kanpoko harremanak arautzen dituztenprintzipioak,etaabar;horienbidezHizkuntzaProiektuanerabakitakoprintzipioakgauzatzeabideratzenda.

2.-Ikastetxe bakoitzak Ikastetxeko Hezkuntza Proiektuan HizkuntzaProiektuaizangodu.

29. artikulua.- Ikastetxeko Curriculum Proiektua.

1.-Dekretu honen ondorioetarako Curriculum Proiektu gisa ulertzen daDekretuhonetanezarritakoikastetxerakocurriculumakzehaztea.

2.-Curriculum Proiektuak Dekretu honetako III. Eranskinean gehitutakocurriculumaegokitubeharkoduikastetxekotestuingurusozioekonomikoetakulturalera,ikasleenezaugarrietapremietara,hizkuntza-aukeretaraeta ikastetxe bakoitzeko baliabideetara, Ikastetxeko HezkuntzaProiektuaerreferentziagisahartuzetaBatxilergokomailabakoitzerakozehaztuz.

3.-Ikastetxeko Curriculum Proiektuak gutxienez honako zehaztapenakizangoditu:

a)Ikasleen premietara egokitutako irakaskuntzako gaitasunak,helburuaketaedukiakirakaskuntzakoalderdiguztietan.

b)Ikasturte bakoitzeko ebaluazio-irizpideak, Batxilergoa amaitzeangaitasunen garapenaren gutxieneko mailak eta ebaluazio- etapromozio-prozesuariburuzkoerabakiakzehaztea.

c)HizkuntzaProiektukocurriculum-alderdiak.

37

Dekretuaren atalak

d)Irizpidepedagogikoetadidaktikoaketaaukerametodologikoak,etaikastetxekoirakasleenlanarenjarraipenaetakoherentziaziurtatzendutencurriculum-materialakzehaztea.

e)Hezkuntza-laguntzaberariazbehardutenikasleentzakotratamenduintegralerakoirizpideak,hezkuntza-premiabereziakdituztenikasleakzein banakako gaitasun handia duten ikasleak eta hezkuntza-sistemanberandusartutakoakere.

f)Erabakiakhautazkotasunaridagokionez.

g)Tutoretza-ekintzarako eta hezkuntza-orientazioaren garapenerakoirizpideak.

4.-Hainbat hezkuntza-maila ematen dituzten ikastetxeetan curriculum-proiektuak hezkuntza-maila bakoitzaren berezitasunak jasoko dituberenartekokoherentziamantenduz.

30. artikulua.- Ikastetxeko Curriculum Proiektua egitea.

1.-Ikastetxeek Curriculum Proiektua egingo dute ikasturte ezberdinakezartzendirenheinean.Ezarpen-prozesuaamaituondoren,CurriculumProiektuaHezkuntzaAdministrazioanaurkeztukoda,honek,HezkuntzaIkuskaritzaren txostenaren ostean aplika daitezkeen araudienxedapenekin bat datorren ala ez erabaki dezan eta, hala denean,proiektuarenbideragarritasunariburuzkogogoetaegokiakeginditzan.

2.-Itunpeko ikastetxe publikoetan Curriculum Proiektua irakasleenklaustroakeginbeharizangodu.Klaustroariberaridagokioproiektuaonestea, ikastetxe publikoen kasuan ordezkaritza-organo gorenarieta itunpeko ikastetxe pribatuetako Eskola Kontseiluari entzunondoren. Curriculum Proiektuan jasotzen diren urteko zehaztapenakirakaskuntza-jarduerenprogramanetaprestakuntza-jardueren(eskolazkanpoko ekintzak eta ekintza osagarriak) programan zehaztuko diraurtekoplanarenbarruan.

3.-Dirupublikoekordaintzenezdituztenikastetxepribatuetancurriculum-proiektuakeskumenenbarnekobanaketarenaraberaeginetaonetsikodira.

38

Dekretuaren atalak

4.-IkastetxekoCurriculumProiektuakikastetxeanematendirenhezkuntza-etapa guztiak jasoko ditu. Normalean aurreko ikasturteetako besteikastetxeetakoikasleakhartzendituztenikastetxeenkasuan,ikastetxebakoitzaren Curriculum Proiektuak egiteko prozesuaren koordinazio-batzordeaosatukoda,berenartekokoherentziaahalbidetzeko.

5.-Mailabakoitzeanlortubehardirengutxienekohelburuakzeinikastetxekocurriculum-proiektuan onetsitako ebaluazio-irizpideak ikasturtearenhasieranjarrikodirajendaurrean.

6.-Ikastetxeetako irakasleek autonomia izango dute hezkuntza-mailahonetako material didaktikoak aukeratzeko, baldin Dekretu honeneranskineanfinkatutakocurriculumeramoldatzenbadira.

7.-Testuliburuak eta bestelako materialak eskuratu eta argitaratzeko ezda beharko Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailaren baimenik.Nolanahiere,liburuetamaterialonzorroztasunzientifikoaetahizkuntzaegokitu egin beharko zaizkio ikasleen adinari eta dekretu honetanaraututakocurriculumari.Eraberean,gureordenamendujuridikoarenoinarriak, balioak, askatasunak, eskubideak eta betebeharrak islatuetasustatubeharkodituzte,baietaEuskalEskolaPublikoariburuzko1/1993Legearen(otsailaren19koa),Hezkuntzariburuzko2/2006LegeOrganikoaren (maiatzaren 3koa), eta Genero Indarkeriaren kontrakoBabesIntegralerakoNeurrieiburuzkoLegeOrganikoaren(abenduaren28koa) oinarriak eta balioak ere, eta horietara moldatu behar duhezkuntza-jardueraosoak.

8.-Hezkuntza,UnibertsitateetaIkerketaSailaridagokioikastetxeekberenpedagogia-autonomiaerabilizaukeratutakotestu-liburuaketagainerakocurriculum-materialak ikuskatzea, ikaskuntzako eta irakaskuntzakoelementuguztiakikuskatzekoohikoprozesuarenbaitan.

31. artikulua.- Ikasgelako curriculumaren plangintza.

1.-Irakasleekberenirakaslanaikastetxekocurriculum-proiektuarenaraberaplanifikatukodute,berenikasleenezaugarriberezietaraegokituz.

39

Dekretuaren atalak

2.-Mailaberekoirakasleekberenikasgeletakoprogramazioakkoordinatukodituzte,koherenteakizandaitezen.

3.-Ikasgai bera ematen dutenek ikasgelako curriculum-programazioaegitenlagundukodute,hala,koordinazioa,arloedoikasgaiberaikastendutenikasleenaukera-berdintasunaetaBatxilergoanzeharegitendutenaurrerapenabermadaitezen.

32. artikulua.- tutoretza eta orientazioa.

1.-HezkuntzaOrientazioahezkuntza-jarduerakolaguntza-prozesujarraiaetasistematikoada,etahorrenhelburuaikasleeiproiektupertsonalarenetaprofesionalarenjabeizatekogaitasunaklortzenlaguntzeada.

2.-Tutoretza Ekintzako Plana, Ikastetxeko Hezkuntza Proiektuarenbarruan,ikasleguztientzakoekintzak-orientaziokoaketabestelakoak-antolatzen dituen egitura da, eta ekintza horiek banakakoak zeintaldekakoakizangodira.

3.-Plan hori garatzea tutoreari dagokio, irakasle-taldearekin eta taldehorretan eragiten duten bestelako eragileekin koordinatuz. Halaber,ikastetxekoorientaziokoprofesionalenaholkularitza izangodu,batezereorientazioprofesionalaridagokionez.

4.-IkastetxebatekoTutoretzaEkintzakoPlanakgutxienezhonakoidatz-zatiakizangoditu:

a)Tutoretzan aztertuko diren gaitasunak, helburuak eta edukiak(orientazioetajarraipenekoak)ikasleenpremietaraegokitutakoak.

b)Arlo ezberdinetan tutoreei dagozkienekintzak: ikasleak, irakasle-taldea,familiaketabestelakoak.

c)Ikasturteanzeharekintzahoriekplanifikatzea.

d)Planarenebaluazio-irizpideak.

40

Dekretuaren atalak

5.- Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailak Tutoretzako EkintzaPlanaeginetagaratzekoorientabideakemangoditu etahau irakasleekikastetxearieskaintzendietendedikaziozuzenekoordutegiangaratukodabatezere,ikasleenbanakakoetataldekoarretahobeaizateko.

XEDAPEn gEHIgARRIAk

lehenengoa.- Erlijioa ikasgaia.

1.-Ikasturtearen hasieran, adin nagusiko ikasleek, gurasoek edoadingabeen tutoreek adierazi egingo dute erlijioa oinarrizko besteikasgaienbaldintzaberetanetaikastetxeakBatxilergorakofinkatutakoikas-ordutegiarenbarruanikastekoasmoadutenalaez.

2.-Erlijioaikasinahidutenekhonakoenarteanaukeratubeharkodute:

a)Erlijiokatolikoa.

b)Estatuakhezkuntza-arloanlankidetza-hitzarmenaksinatutadituenerlijioenikaskuntza,hitzarmenhorietanjasotakobaldintzetan.

3.-Erlijio ikasgaiaren ebaluazioa Batxilergoko gainerako ikasgaienbaldintzaetaondorioberberekinegingoda.Estatuarekin lankidetza-hitzarmenak dituzten erlijioen irakaskuntzaren ebaluazioa, hitzarmenhorietanezarritakoraegokitukoda.

4.-Erlijio katolikoaren eta bestelako erlijioen, Estatuak hezkuntzaridagokionez lankidetza-hitzarmenak sinatuta dituen erlijioenikaskuntzarencurriculumaeliza-hierarkiaketakasuankasukoagintarierlijiosoekezarritakoaizangoda.

5.-Berdintasunaren printzipioa eta ikasle guztien arteko lehia askeabermatzealdera,erlijioaikasgaiarenebaluazioanlortutakokalifikazioakez dira zenbatuko espediente akademikoak lehian sartzen diren

41

Dekretuaren atalak

deialdietan, ezta ikasleak onartzeko orduan batezbesteko notalortzeanere,eskatzaileenarteanaukeraketaegitekohorretarajobehardenean.

Bigarrena.- Euskal hezkuntzaren sisteman berandu sartzea.

1.-Ikastetxeekeuskalhezkuntza-sistemanberandusartzendirenikasleakikasketenhistorialak,ezagutzaketabestelakoinguruabarrakkontuanizanik eskolatuko dituzte, Batxilergoa amaitzen denean gaitasunaklortzekomodubaikorrenean.

2.-Hizkuntzaofizialetangabezialarriakdituztenean,arretabereziaizangodute ikasteko programa zehatzen garapenaren bidez. Arreta hori,edonola ere, ohiko taldeetan eskolatzearen aldi berean izango da;horiekinastekoordutegiarenzatihandiabateraizangodute.

Hirugarrena.- Batxilergoko ikasketak bateratzea.

1.-Ikastetxeek Batxilergoko ikasketak musika eta dantzako ikasketaartistiko profesionalekin aldi berean egiteko aukera emango dute.Ikasketa horietako ikasgai guztiak aukerako bezala hartuko dirabi ikasketak aldi berean egiten dituzten ikasleentzat. Horretarako,Hezkuntza,UnibertsitateetaIkerketaSailakikasketenantolamendurakoneurriegokiakhartukoditu.

2.-Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailak eskolatzeko apartekoneurriak baimendu ahal izango ditu errendimendu handiko kirol-jarduerakeginetaegoeraberdintsuakdituztenentzat.

laugarrena.- Helduen hezkuntza.

1.-Batxilergoko titulua lortu nahi duten helduek beren baldintza etapremietaraegokiturikoeskaintzaizangodute.

42

Dekretuaren atalak

2.-Hezkuntza,UnibertsitateetaIkerketaSailakurrutikoetabertaratutakoerregimenean helduen Batxilergoaren antolamendua eta ebaluazioaaraupetukoditu.

3.-Batxilergoa helduen hezkuntzak agintzen duen malgutasunarenprintzipiora egokitze aldera, egiten den eskaintzan ez da aplikatukoDekretuhonetako14.,23.eta24.artikuluetanezarritakoa.

4.-Halaber, Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailak, Hezkuntzariburuzko maiatzaren 3ko 2/2006 Lege Organikoaren 69.4 artikuluanezarritakoaren arabera, hogei urtetik gorakoek Batxilergoko tituluazuzeneanlortuahalizatekoprobakaraupetuetaantolatukoditualdizka,baldinetaDekretuhonetanjasotakoBatxilergokohelburuaklortuizanaerakustenbadute.ProbakmodubereizianantolatukodiraBatxilergokomodalitateenarabera.

XEDAPEn IRAgAnkoRRA

Batxilergokokalifikazioenliburuarenbaliotasuna.

Batxilergokokalifikazioenliburuek,2007-2008ikasturtearenamaieraraarteegindakoikasketeidagokienezindarreandenlegerianezarritakoziurtapen-ondorioakizangodituzte.Ikasturtehoriamaitzendeneaneginbideegokizitxikodiraetagainontzekoorrialdeakgauzaeztanduegingodira.IkasketenhistorialairekitzeakBatxilergokokalifikazioenaurrekoliburuarenjarraipenaegiteaeragitenduenean,ikasketenhistorialhorretankalifikazioenliburuarensegida eta zenbakia agertuko dira. Inguruabar horiek kasuan kasukoikasketa-espedienteanereagertukodira.

43

Dekretuaren atalak

XEDAPEn InDARgABEtZAIlEA

IndargabeturikgeratukodiraDekretuhonetanezarritakoarenaurkadoazenlerrunberekoedotxikiagokoxedapenguztiak.

AZkEn XEDAPEnAk

Lehenengoa.-Urriaren16ko175/2007Dekretua,hauda,EuskalAutonomiaErkidegokoOinarrizkoHezkuntzarencurriculumasortuetaezartzenduenDekretua,aldatzenda.

1.-26.4artikuluariidatz-zatiberriagehituzaio:

“DerrigorrezkoBigarrenHezkuntzako laugarren ikasturtean ikasleekaukerakoikasgaibatedogehiagoikasiahalizangodituzte”.

2.-32.3.artikuluarenidazketaberriahauda:

“Orohar,ikasleekerregimenarrunteanegotekoeskubideaizangodutehamazortziurtearte,ikasturteaamaitzendenurteanbeteta”.

3.-35.2.artikuluarenidazketaberriahauda:

“Titulualortuezdutenekgaindituezdituztenikasgaienezohikoprobaegin ahal izango dute, baldin eta gainditu gabeko ikasgai-kopuruabostbainohandiagoaezbadahurrengobiurteetanzehar”.

4.-Bigarrenxedapengehigarriaren4.puntuaezabatuda.

Bigarrena.- DekretuhauEuskalHerrikoAldizkariOfizialeanargitaratzendenegunarenbiharamunetikaurrerajarrikodaindarrean.

44

I. Eranskina.Batxilergoko ikasgaiak mailatan banatzea

BAtXIlERgoko IkASgAIAk mAIlAtAn BAnAtZEAgutXIEnEko oRDutEgIA

LEHENENGOMAILA

IKASGAIOROKORRAK ORDUAK

GaztelaniaetaliteraturaI 3

EuskaraetaliteraturaI 3

AtzerrikohizkuntzaI 3

Filosofiaetaherritartasuna 2

Mundugaraikiderakozientziak 2

Gorputz-hezkuntza 2

GUZTIRA 15

MODALITATEKOIKASGAIAK ORDUAK

3orduko3ikasgai 9

AUKERAKOIKASGAIAK ORDUAK

3orduko1ikasgai 3

ERLIJIOA 1*

NAHIERARAHARTZEKOORDUAK 5

ORDUAKGUZTIRA 32

BIGARRENMAILA

IKASGAIOROKORRAK ORDUAK

GaztelaniaetaliteraturaII 3

EuskaraetaliteraturaII 3

AtzerrikohizkuntzaII 3

Filosofiarenhistoria 3

EspainiarenHistoria 3

GUZTIRA 15

MODALITATEKOIKASGAIAK ORDUAK

3orduko3ikasgai 9

AUKERAKOIKASGAIAK ORDUAK

3orduko1ikasgai 3

ERLIJIOA 1*

NAHIERARAHARTZEKOORDUAK 5

ORDUAKGUZTIRA 32

-Batxilergoko ikasgaietakobatatzerrikohizkuntzanemateaerabakitzenduten ikastetxeek,hirutikbi

orduragutxituahalizangoduteatzerrikohizkuntzaIetaII-koordutegia.

* Ikasturtearenhasieran, adinnagusiko ikasleek,gurasoekedoadingabeen tutoreekerlijioa ikasteko

asmoadutenalaezadierazikodute.

45

I. Eranskina. Batxilergoko ikasgaiak mailatan banatzea

LEHENENGOMAILA

IKASGAIOROKORRAK ORDUAK

GaztelaniaetaliteraturaI 3

EuskaraetaliteraturaI 3

AtzerrikohizkuntzaI 3

Filosofiaetaherritartasuna 3

Mundugaraikiderakozientziak 2

Gorputz-hezkuntza 2

GUZTIRA 16

MODALITATEKOIKASGAIAK ORDUAK

4orduko3ikasgai 12

AUKERAKOIKASGAIAK ORDUAK

4orduko1ikasgai 4

ERLIJIOA 1*

ORDUAKGUZTIRA 32

BIGARRENMAILA

IKASGAIOROKORRAK ORDUAK

GaztelaniaetaliteraturaII 3

EuskaraetaliteraturaII 3

AtzerrikohizkuntzaII 3

Filosofiarenhistoria 3

EspainiarenHistoria 4

GUZTIRA 16

MODALITATEKOIKASGAIAK ORDUAK

4orduko3ikasgai 12

AUKERAKOIKASGAIAK ORDUAK

4orduko1ikasgai 4

ERLIJIOA 1*

ORDUAKGUZTIRA 32

* Ikasturtearenhasieran, adinnagusiko ikasleek,gurasoekedoadingabeen tutoreekerlijioa ikasteko

asmoadutenalaezadierazikodute.

BAtXIlERgoko IkASgAIAk mAIlAtAn BAnAtZEAERREFEREntZIA oRDutEgIA

46

II. Eranskina. Hezkuntza gaitasun orokorrak eta oinarri-zko gaitasunak batxi-lergoan

HEZkuntZA gAItASun oRokoRRAk EtA oInARRIZko gAItASunAk BAtXIlERgoAn

Gaitasunetan oinarrituriko curriculumaren planteamendua honakoagankontzientziahartzeanjustifikatzenda:Batxilergokohelburuaklortzealdera,ikasleak goi-mailako ikasketak hasteko, bizitza osoko ikaskuntzarakoprestatzeko eginkizuna duen eta pertsonen garapenaren, hezigarriagoaeta egiten jakitera bideratuago dagoena, alderdi guztiak hobe osatzendituencurriculumabeharda.Hezkuntza-ikuspuntuhorretatikBatxilergokooinarrizkogaitasunakgehitzeaegokiadelafrogatzenda.

ELGAren proiektuak, Gaitasunen Definizioa eta Hautaketa izenekoak(DeSeCo), askotariko betekizunak modu egokian burutu eta eskaerakonplexueierantzutekoahalmenbezalazehaztendugaitasuna.Ekintzaeraginkorra lortzeko batera mobilizatzen diren trebetasun praktiko,ezagutza, motibazio, balio etiko, jarrera, emozio eta bestelako gizarte-etajarrera-alderdienkonbinazioada.Ondorengoezaugarribereizgarriakdituzte:“egitenjakitea”da,hauda,aplikatzendenjakintzada,askotarikotestuinguruetara aplika daiteke eta integratzailea da, eta ezagutzak,prozeduraketajarrerakbarnehartzenditu.Edukiakulertzekomodubateratuhorrekkontzeptuzko,prozedurazkoetajarrerazkoedukieninguruanegindenulermenaren(askotanzatikatutakoa)aldeanaldaketadakar.

Europar Batasunak bere kide guztiei hezkuntza-sistemen berritzeanoinarrizkogaitasunakedogakoak“errealizazioetagarapenpertsonalerakodenekbehardituztenak,baitabiztanleaktibo,gizarteratzeedolanerako”gehituz hezkuntzako ikuspuntu berriak barne hartzeko gomendatuzien. Gaitasun bat funtsezko edo oinarrizko bezala aukeratua izateko,DeSeCoren ustez hiru baldintza bete behar lituzke: maila pertsonal etasozialekobaliohandikoemaitzaklortzenlaguntzea,testuinguruetaeremugarrantzitsuenaukerazabaleanaplikatuahalizateaetaeskuratzenduten

47

II. Eranskina. Hezkuntza gaitasun orokorrak eta oinarrizko gaitasunak batxilergoan

pertsoneieskakizunkonplexuakarrakastazgainditzenahalbidetzea.Hauda, gaitasunak oinarrizkoak edo funtsezkoak dira biztanle guztientzatbaliodunak direnean, sexua, izaera soziala eta kulturala eta familiareninguruabazterutzita.

Halaber,OinarrizkoHezkuntzarencurriculumaxedatzenduenetaEuskalAutonomiaErkidegoanezartzendenurriaren16ko175/2007Dekretuak,oinarrizkozeinbizitzaosoko ikaskuntzenhezkuntzabateraturakoardatzerreferentzialgisahezkuntzakogaitasunorokorrenkontzeptuagehituzuenberritasunbezala;gaitasunhoriekhezkuntza-testuinguruguztietanikastendira,testuinguruformalzeininformaletan.Hezkuntza-gaitasunhoriekezdirazuzeneanebaluatuko;iraunkorrakdiraetahezkuntza-prozesuosoarenplangintzanetagarapeneanbitartekolokarrietaloturagisabaliodute,hala,hezkuntza-planteamendu osatuagoa eta gaitasun-mota guztiak lortzeaahalbidetzendute.

IldohorretankokatzendaELGArenDeSeCoprogramarenplanteamenduaberen artean loturiko, eta garapen pertsonalerako eta funtzionamendusozialegokirakobeharrezkoakdirengaitasun-eremufuntsezkoakdaudelaaintzat hartuz gero. Unibertsitateko curriculumak berritzeak, jadaniksinatuta dauden Europako itunetatik eratorritakoak, hezkuntza-gaitasunorokorrenetabizitzaosokoikaskuntzarenildoberean2010inguruanGoiMailakoHezkuntzakokatzendugradukoetagraduondokotituluberrienegitura-ardatzbezala.

Beste alde batetik, goi-mailako prestakuntza-zikloei dagozkien goi-mailako ikasketek, hasieratik oinarritu dute beren curriculuma gaitasunprofesionalak lortzean, ikasleei kasuan kasuko lanbideak burutzekogaitzendituztenakalegia.Gainera,unibertsitatekoikasketakGoiMailakoHezkuntzarenEuropakoEsparruraegokitzeakirizpideberriakbarnehartuditu,irakaskuntzanoinarriturikoegungosistematikBolognakoadierazpenakdiseinatutakora igarotzea ahalbidetzen dute. Bolognako adierazpenakardatznagusibezalairakatsietaikastekoprozesuaetaezagutzakeskuratzeaez ezik gaitasunak garatzea ere badu. Egokitze horrek unibertsitateakhezkuntzakometodologiakberritzerabehartzenditu,honakoprintzipioetanoinarrituriko eredu metodologikorantz bideratuz: ikasleek inplikazio etaautonomia handiagoa izatea, jarduera praktikoen garrantzia nabarmenaeta egoera eta testuinguru egokietan ikasleen ikaskuntza-prozesuarenbitartekarietalaguntzaileeginkizunaizateairakasleek.

48

II. Eranskina. Hezkuntza gaitasun orokorrak eta oinarrizko gaitasunak batxilergoan

Batxilergoa Oinarrizko Hezkuntzaren eta goi-mailako ikasketen arteandago, beraz, ezin die planteamendu berriei muzin egin. Erdi-mailakohezkuntza-etapa izanik, Oinarrizko Hezkuntzaren hezkuntza-gaitasunorokorraketaoinarrizkoakzeinunibertsitatekoikasketeiburuzBolognanerabakitakoprozesutikeratorritakoirakatsietaikastekoorientazioberriakkontuanhartzerabehartzendu.

Batxilergoan gaitasunen garapena estu lotuta dago gaitasun horienerabilera-eremuetara. Derrigorrezko hezkuntza amaitu ondoren, etapahorretanlantzendirengaitasunakaukeratzekogaitasun-eremupertsonaletasozialaklehentasunezkoakizandirenhezkuntzaamaituondorenalegia,Batxilergoan ikasleak laneratzeko eta lanbideratzeko prestatzen dituenondorengo ikasketak izateko beharrezkoak diren gaitasunetan berezikieragitendutenikaskuntzeilehentasunaemanetahoriekfinkatubehardira,hezkuntzako edozein curriculum-proposamenekin batera doan eremupertsonalaetasozialaalbobaterautzigabe.

Batxilergoko hezkuntza-gaitasun orokorrak zuzenean daude lotutadeskribatutako Oinarrizko Hezkuntzako gaitasunekin, izan ere, bizitzaosorakooinarrizkoazeiniraunkorradenheziketaosorakoerreferentziakoardatz nagusiak dira, hezkuntza-testuinguru guztietan ikasten direnak,formalak nahiz informalak izan. Hezkuntza-gaitasun orokor horiekBatxilergoko ikasgai guztiek dituzte, Oinarrizko Hezkuntzako arlo etaikasgaiguztiakbezalaxe.Honakohauekdira:

a)Erantzukizunezbizitzenikasi.b)Ikastenetapentsatzenikasi.c)Komunikatzenikasi.d)Elkarrekinbizitzenikasi.e)Pertsonabezalagaratzenikasi.f)Egitenetagauzeiekitenikasi.

49

II. Eranskina. Hezkuntza gaitasun orokorrak eta oinarrizko gaitasunak batxilergoan

Batxilergokohezkuntza-gaitasunakezdirazuzeneanebaluatuko;iraunkorrakdiraetahezkuntza-prozesuosoarenplangintzanetagarapeneanbitartekolokarrietaloturagisabaliodute,hala,hezkuntza-planteamenduosatuagoaetagaitasun-motaguztiaklortzeaahalbidetzendute.

Bestalde,OinarrizkoHezkuntzanzehaztutakooinarrizkozortzigaitasunakbaliodunakdiraoraindikBatxilergoan,izanere,etapahorretanDeSeCo-kproposaturikohirubaldintzakbetetzendira:mailapertsonaletasozialekobalio handiko emaitzak lortzen laguntzea, testuinguru eta eremugarrantzitsuenaukerazabaleanaplikatuahalizateaetaeskuratzendutenpertsonei eskakizun konplexuak arrakastaz gainditzen ahalbidetzea.Batxilergokogaitasunhorienezaugarriahonakoada:hezkuntza-ibilbideaprestatzendutenmodalitate,bide,modalitatekoetaaukerako ikasgaienarabera ikasleek gaitasun horietan lortzen duten espezializazio- etasakontze-mailahandia.

Premisahoriekkontuanizanik,BatxilergokooinarrizkogaitasuntzathartzendaBatxilergoaikastendutenikasleguztiekpertsonamoduanerrealizatuetagaratzekoetabiztanleaktibo izatekoetagizarteratzekobehardutentestuingururaegokitutakoezagutza,trabetasun,abilezia,jarreraetabalioenkonbinazio bateratua. Horiek, aukeratzen duen hezkuntza-ibilbidearenaraberamailaezberdineanlortubeharditu.Erreferentziakoardatznagusiakdiren hezkuntza-gaitasun orokorrak ez bezala, oinarrizko gaitasunekikasleentzat beharrezkotzat jotzen diren lortzeko helburuak adieraztendituzte ikasleak aukeratzen dituen modalitate, bide, modalitateko etaaukerako ikasgaien arabera, eta beraz, ebaluazio-erreferentzia osatzendute.Honakohauekdira:

a)Zientzia-,teknologia-etaosasun-kulturarakogaitasuna.b)Ikastenikastekogaitasuna.c)Matematikarakogaitasuna.d)Hizkuntza-komunikaziorakogaitasuna.e)Informazioatratatzekoetateknologiadigitalaerabiltzekogaitasuna.f)Gizarterakoetaherritartasunerakogaitasuna.g)Gizaetaarte-kulturarakogaitasuna.h)Norberarenautonomiarakoetaekimenerakogaitasuna.

50

II. Eranskina. Hezkuntza gaitasun orokorrak eta oinarrizko gaitasunak batxilergoan

Gaitasunbakoitzekoplanteamenduanegoeraetatestuinguruzehatzetanezagutzen erabileraren garrantzia nabarmentzen da. Kontua ez dakontrajartzea,baiziketajakintzaetaegitenjakitea,ezagutzaetaekintza,teoria eta praktika bateratzea. Trebea izateko ezagutza edo jakintzakontzeptualak,prozedurak,jardutekoarauakedojarraibideaketaeginkizunbat burutzeko aukera ematen duten jarrera edo motibazio-xedapenakmodukoordinatuetabateratuanerabilibehardira.

Ezagutzen erabileraren garrantzia nabarmentzeak ez du esan nahiBatxilergoan lortu behar diren gaitasunak planteamendu utilitaristaramurriztubehardirenik, ezta kultura-onareberezi nahiz unibertsala ikasi,berriz egin eta besterentzeak duen garrantzia gutxitu behar denik ere.Zenbait ezagutza, esperientzia, sentimendu eta jarrera daude garenakizatea eragiten dutenak, gure bizitzarako garrantzitsuak direnak, geureburuak, gizartea eta natura ezagutzeko balio dutenak. Pentsamenduaetaizaeraosatzendutenezagutzakdira,etahoriegitekomodubihurtzenda. Hezkuntza-sisteman Batxilergoaren oinarrizko gaitasunen eremuakberdinakdira lekuguztietan,bainagaitasunhorien lorpenaetaerabileradesberdinadatestuinguruberezibakoitzean.

Batxilergokohezkuntza-gaitasunorokorraketaoinarrizkogaitasunakEuskalAutonomia Erkidegoko curriculumean sartzeak autonomia erkidegoaneta munduan bizitzeko beharrezkoak diren ikaskuntzak nabarmentzeaahalbidetubeharluke,planteamenduintegratzailebatetiketaeskuratutakojakintzakaplikatzerabideratutakoa.Oinarrizkogaitasunakazpimarratzeakikasleek jarduteko askotariko moduak garatzea lortu eta egoera berrieiaurreegitekogaitasunaeskuratzekoikaskuntzakbideratzeaeskatzendu.Batxilergoa amaitzean hautatutako aukeraren arabera lortu behar direngaitasunakgoi-mailakoikasketakjarraitzekoedobizitzaaktiboahastekooinarria izango dira, eta edonola ere helduaroan sartzea eta bizitzaosoko ikaskuntza bezala gaitasun horiek garatu, ikasi eta eguneratzeaahalbidetukodute.

EuropakoParlamentuarengomendioarierantzunez(2006koirailaren26koa),Euskal Autonomia Erkidegoak Batxilergoa zuzentzen duten arautegikoxedapenetan ondorengo hezkuntza-gaitasun orokorrak eta oinarrizkogaitasunakgehitzeaerabakidu,kontuanizanik“DerrigorrezkoEskolaldirako

51

II. Eranskina. Hezkuntza gaitasun orokorrak eta oinarrizko gaitasunak batxilergoan

EuskalCurriculuma”eta“EuskalHerrirakoCurriculuma”proposamenak,goi-mailako hezkuntzaren Europako esparruaren antolaketa berria etaBatxilergoa eta goi-mailako prestakuntza-zikloak irakasteko hezkuntza-sareenesperientzia.

HEZkuntZA gAItASun oRokoRRAk

Curriculumagaratzeko,Batxilergoanhonakohezkuntza-gaitasunorokorrakproposatzendira:

1.-Modu autonomoan erantzukizunez bizitzen ikastea, norbere buruaezagutu, osasun mentala eta fisikoa zaindu eta ohitura osasuntsuakgaratzenikasiz.Gizakiguztionetaoraingoetaetorkizunekobelaunaldienondarea diren naturaz eta natura-baliabideez modu erantzuleangozatzenikastea.

2.-Ikastenetapentsatzenikastea,informazioainterpretatzen,sortzenetaebaluatzen, erabakiak hartzen eta arazoak konpontzen, ikasteko etalan egiteko ohiturak eta ikasteko estrategiak ikasiz, ezagutzaren etaesperientziarenaskotarikoarloetanarazoakidentifikatuetakonpontzekoezagutzazientifikoetamatematikoarenmetodoakaplikatzenikasiz.

3.-Hizkuntza ofizialetan eta gutxienez atzerriko hizkuntza bateankomunikatzen ikastea, modu kritikoan erabiltzen eta interpretatzenikasteahedabideaketainformazioarenetakomunikazioarenteknologiaketabaitamusika-etagorputz-hizkuntzaartistikoak,gorputz-hizkuntzaplastikoaketabisualakere.

4.-Elkarrekin bizitzen ikastea, harreman positiboak izaten eta gatazka-egoeretan elkarrizketa eta negoziazioa erabiltzen, modu aktibo etademokratikoanpartehartzen,taldeanlanegitenetaelkarlaneanjardutenetaaniztasunaerrespetatzenikasiz.

5.-Pertsona bezala garatzen ikasi, norbera izan, emozio negatiboakkontrolatuetamodupositiboanetaerrealisteannorbereburuabaloratu,autonomoaetanorbereerabakienerantzuleaizanetaprintzipioetikoenaraberajardunez.

52

II. Eranskina. Hezkuntza gaitasun orokorrak eta oinarrizko gaitasunak batxilergoan

6.-Gauzak egiten eta horiei ekiten ikastea, erabakiak hartzeko etaerantzukizuna nork bere gain hartzeko ekimena izan, ahalegina etazailtasunak gainditzea baloratu eta bizitzako eremu ezberdinetanekimensaiatuakpraktikatuz.

oInARRIZko gAItASunAk

OndokoakdiraBatxilergoanoinarrizkogaitasunak:

1.-Zientzia,teknologiaetaosasun-kulturarakogaitasuna.2.-Ikastenikastekogaitasuna.3.-Matematikarakogaitasuna.4.-Hizkuntza-komunikaziorakogaitasuna.5.-Informazioa tratatzeko eta teknologia digitala erabiltzeko

gaitasuna.6.-Gizarterakoetaherritartasunerakogaitasuna.7.-Giza-etaarte-kulturarakogaitasuna.8.-Norberarenautonomiarakoetaekimenerakogaitasuna.

Oinarrizko gaitasunen artean zeharrekoagoak diren batzuk daude etalehentasunez Batxilergoko ikasgai orokorren bidez lortzen dira. Honakohauekdira:

l Ikastenikastekogaitasuna.l Informazioatratatzekoetateknologiadigitalaerabiltzekogaitasuna.l Gizarterakoetaherritartasunerakogaitasuna.l Norberarenautonomiarakoetaekimenerakogaitasuna.

Beste gaitasun batzuk estuago lotuta daude modalitate, bide edocurriculumekoikasgaizehatzekin.Honakohauekdira:

l Zientzia,teknologiaetaosasun-kulturarakogaitasuna.l Matematikarakogaitasuna.l Gizaetaarte-kulturarakogaitasuna.

53

II. Eranskina. Hezkuntza gaitasun orokorrak eta oinarrizko gaitasunak batxilergoan

Azkenik, hizkuntza-komunikaziorako gaitasuna zeharrekoa eta diziplinaartekoa da aldi berean, izan ere, adierazpenak edo ulermenak moduberean eragiten die ikasgai guztiei; literatura-hizkuntza edo hizkuntza-teoriakordeaneurrihandiagoancurriculum-ikasgaizehatzeidagozkie.

Halaere,oinarrizkogaitasunguztiakmodubereandiragarrantzitsuak,izanere,horietakobakoitzakezagutzarengizartearenbarruanbizitzanarrakastaizaten lagun dezakete eta aldi berean funtsezko alderdi jakinek esparrubateanbesteesparrubatekogaitasunababestenduteneremuaosatzendute.

Eranskin honetan oinarrizko gaitasunen deskribapena, helburua etaalderdibereizgarriak jasotzendiraeta,horietakobakoitzean,Batxilergoaamaitzean ikasle guztiek lortu behar duten oinarrizko maila zehaztekoaholkuakematendira.

1.- ZIEntZIA, tEknologIA EtA oSASun kultuRARAko gAItASunA

Gaitasun hori mundu fisikoarekin harremana izateko trebetasunaridagokio,natura-alderdieizeingizakiarenekintzaksortutakoeidagokienez;hala,gertaerakulertzea,ondorioakiragartzeaetanorberebizi-baldintzak,bestepertsonenaketagainontzekobizidunenakhobetzekoetababestekozuzenduriko jarduera ahalbidetzen da. Azken batean, bizitzako etaezagutzarenaskotarikoarloetan(osasuna,jarduraemankorra,kontsumoa,zientzia,prozesuteknologikoak,etaabar)egoki,autonomiazetanorbereekimenez moldatzeko eta mundua interpretatzeko trebetasunak ditu;horrek,fenomenoakaztertzeaahalbidetzendutenoinarrizkokontzeptuetaprintzipioakaplikatzeaeskatzendutarteandirenezagutzazientifikoenarloezberdinetatik.

Hala,gaitasunhonidagozkiobizitzaetagizakiarenjardueragaratzendirenespaziofisikoarenpertzepzioegokia,eskalahandianzeininguruhurbilean,etaingurukoespazioarekinharremanaizatekotrebetasuna:espaziofisikohorretanmugitzeaetaobjektueketahauenposizioakeskuhartzendutenarazoakebaztea.

54

II. Eranskina. Hezkuntza gaitasun orokorrak eta oinarrizko gaitasunak batxilergoan

Halaber, espazio fisikoarekin harremana izateko gaitasunak espazioanpertsonen presentziak, beren finkapena, jarduerek, gehitzen dituztenaldaketeketaondoriozsortzendirenpaisaiekduteneraginazjabetzeadakarberekin,baitagizakiguztiakgarapenarenonuraizatearengarrantziazetagarapenhorrekbaliabideaketanatura-aniztasunababesten,etaelkartasunorokorraetabelaunaldienartekoamantentzensaiatzeazjabetzea.Halaber,errealitatea behatzean eta informazio- eta iragarki-mezuak aztertzeanespiritukritikoaetaegunerokobizimoduankontsumoarduratsukoohiturakerakusteadakarberekin.

Gaitasunhorrek,etagiza-gorputzarenezagutzatik,naturatiketagizoneketaemakumeeknaturarekindutenharremanetikabiatuta,bizitzekomodubatzuen edo beste batzuen ondorioak arrazoiz argudiatzeko eta ingurunaturaletasozialosasuntsuanbizitzafisikoetamentalosasuntsuaizatekoaukera ematen dute. Halaber, osasunaren dimentsio bikoitza –bananbanakoa eta taldekoa- aintzat hartzea eta erantzukizunez jokatzea etabesteenganakoetanorbereburuaganakoerrespetuaerakusteadakar.

Gaitasunhonekaukeraematendugalderaketaarazoakidentifikatzekoetaprobetanoinarriturikoondorioakizatea,mundufisikoaulertuetahonietagizakien jarduerak ingurunean, osasunean eta pertsonen bizi-kalitateaneragiten dituen aldaketei buruzko erabakiak hartzeko helburuarekin.Ezagutzaetaprozedurahoriekaplikatzeadakar,pertsonen,erakundeeneta ingurumenaren premia edo eskaera gisa ulertzen denari erantzunaemateko.

Nozio,kontzeptuzientifikoetateknikobatzukaplikatzeaeregehitzendu,baitaaurrezulertutakooinarrizkoteoriazientifikoakere.Horrekazterketasistematikoarenetaikerketazientifikoarenprozesuaketajarrerakpraktikanjartzekotrebetasunjarraituadakarberekin:arazogarrantzitsuakidentifikatueta planteatzea; zuzeneko edo zeharreko behaketak burutzea behaketahoriek bideratzen dituen teoria- edo interpretazio-esparruaz jabetuz;galderak egitea; informazio kualitatibo eta kuantitatiboa zehaztu, lortu,aztertuetaadieraztea;saiatzekokonponbideakedohipotesiakplanteatuetaalderatzea;konplexutasun-mailaezberdinekoiragarpenaketainferentziakegitea;etaeskuradaitekeenezagutzateorikoaetaenpirikoaidentifikatzea,galderazientifikoeierantzutekobeharrezkoadenaetatestuinguruugaritan(akademikoa,pertsonalaetasoziala)ondorioaklortu,interpretatu,ebaluatuetakomunikatzekodena.Halaber,jardueraikertzailearenzeinezagutzarengizarte-eraikuntzarenizaera,sendotasunaetamugakantzemateada.

55

II. Eranskina. Hezkuntza gaitasun orokorrak eta oinarrizko gaitasunak batxilergoan

Gaitasunhorrek,gainera,konponbideteknikoenplangintzarietaerabilerariloturiko trebezia sortzen du, ekonomia- eta eraginkortasun-irizpideakjarraituz,egunerokobizimodukoetalan-mundukopremiakasetzeko.

Gaitasunhonenbarruan sartzendiragaitasunfisikoak,pertzepziozkoaketamotorrak;osasunazaintzekoohituraketaohituraaringarriakgehitzea;norberegorputzaetasexualitateaonartzeaetabarnehartzea.

Osasunazaintzekoohiturakgehitzeakhonakoabarnehartzendu:higienejarduerak, elikadura osasuntsua eta orekatua; ariketa fisikoa eta kirolaegitea, egoneko bizitza eta gizentasuna saihestuz; atsedena hartu etaerlaxatzekoohiturak;gorputz-jarreraegokiakhartzea,adibidez,ibiltzean,pisua eramatean, esertzean; substantzia kaltegarriak kontsumitzea,arduragabekoaisiaetajarreraarriskutsuakgaitzestea;tentsiogehiegizkotentsioa, lan-erritmo estresagarriak saihestea, eta abar. Horiek guztiakpertsonenosasunaetabizi-kalitateahobetzenduten jarduerakdira, etahoriek banakoen ongizate fisiko eta psikologikoari mesede egiten die.Gainera, pertsonen itxura fisikoaren ezberdintasunak modu positiboanbaloratzea dakar; eredu kaltegarri edo baztertzaileak ezartzen dituztengizartekoohituraetaestereotipoeidagokienezkritikoaizateaeredakar.

Kirolaetaariketafisikoaegitea,gizakiengarapenanatomikoa,fisiologikoaeta psikologikoa ahalbidetzeaz gain, komunitatean gizarteratzeko etabertakotzekobideadira.

Azkenbatean,gaitasunhorrekjasotzendeninformazioainterpretatzekoetaBatxilergokoetapangaratzendirenekimenezetaautonomiapertsonaleziragarri eta erabakiak hartzeko pentsamendu zientifikoa eta teknikoagaratzekoetaaplikatzekobideematendute,izanere,eremuzientifikoetateknologikoko aurrerapenek bizitza pertsonalean, gizartean eta natura-munduaneraginerabakigarriadute.

Halaber, Batxilergoko ikasgai ezberdinetan ezagutza zientifikoa bereizietabaloratukoda,batezeremodalitate zientifikoeta teknologikoanetazientziarietateknologiarengarapenariloturikobalioaketairizpideetikoakerabiltzean.

Beste alde batetik, Batxilergoan zehar, gaitasun horrek ikasleakcurriculumekoikasgaiezberdinetanetagerozetamoduautonomoagoan

56

II. Eranskina. Hezkuntza gaitasun orokorrak eta oinarrizko gaitasunak batxilergoan

metodologia zientifikoa erabiltzeko trebetasuna garatzeko gai izateaahalbidetu behar du. Metodologia zientifiko bati loturiko prozedurak(galderagarrantzitsuakegitea,hipotesiakegitea,ebaztekoestrategiaketadiseinu esperimentalak diseimatzea, informazio garrantzitsua tratatzea,ondorioakateratzea,emaitzakjakinaraztea,etaabar)ikasgaiguztiekizanbehardituzte.

Orain arte aipatutako abilezia eta trebetasunekin bat etorriz, gaitasunhorrek, ikasleek, ingurumenasustatzekokontzientzia izanik,baliabideakerantzukizunez erabiltzen ikastea eta banakoen eta taldekoen osasunakudeatuetakontsumitzekoarrazoizkoohiturakeskuratzekobideaemanbehardu.Konplexutasunjarraitukofenomenonaturalakulertzekobaliobehardu,gizakiarenjarduerareneraginazjabetuz.Halaber,egungoteknologiekemandakobaliabideakaprobetxatzekobaliobehardu.Askotarikoikasketa-arlotatikeratorritakooinarrizkoprintzipioetakontzeptuakjasotzekogaiizanbeharda,zientzia,teknologia,gizartea,ingurumena,osasuna,etaabarrenkonplexutasunaulertzekoetaegunerokobizimoduko,ikasketetako,lanekotestuingurubateanedotestuinguruorokorragoetanegoeraproblematikoerrealakedoitxurazkoakebazteanesparruteorikoaaplikatzeko.

Halaber, Batxilergoan zehar gaitasun horrek pixkanaka jasoko dupentsamendukritikoarenerabilera,besteargudiaketaetairitzienaurreanjarreramalguaetairekiaerakustekoahalmena,egiaztapen-etazehaztasun-prozedurazorrotzakerabiltzekoetajarreradogmatikoetatikihesegiteko.Ezagutzazientifikoarenizaeraprozesualdakor,balizkoetadinamikogisabaloratzea dakar, eta gizakien bilakaerari eta garapenari mesede egitendie.

57

II. Eranskina. Hezkuntza gaitasun orokorrak eta oinarrizko gaitasunak batxilergoan

2.- IkAStEn IkAStEko gAItASunA

Ikastenikasteakikaskuntzanhastekoabileziakizateaetagerozetamodueraginkoretaautonomoagoanikastenjarraitzekogaiizateadakar,norberehelburuetapremienarabera.

Gaitasunhorrekoinarrizkobialderdiditu.Aldebatetik,norberegaitasunez(intelektualak, emozionalak, fisikoak), gaitasun horiek garatzekobeharrezkoak diren prozesu eta estrategiez eta norbere kabuz egindaitekeenaz eta beste pertsona batzuen edo baliabideen laguntzarekinegin daitekeenaz jabetzea. Beste alde batetik, gaitasun pertsonalarensentimenduaizatea,motibazioa,norbereburuagankonfiantzaetaikastekogogoaematendituena.

Dakigunazetaikasibehardenazjabetzeaesannahidu,ikastekomoduazeta ikasteko prozesuak modu eraginkorrean kudeatu eta kontrolatzekomoduaz jabetzea, horiek hobetuz eta helburu pertsonalak asebetetzerabideratuz. Norbere ahalmenak eta gabeziak onartzea eskatzen du,ahalmenei probetxua ateraz eta gabeziak gainditzeko motibazioa etaborondatea izanik; hala, pixkanaka segurtasuna handitzen da ikastekoerronkaberrieiaurreegiteko.

Hori dela-eta, ikaskuntzan tartean dauden gaitasunez jabetu beharda, besteak beste, arreta, kontzentrazioa, memoria, ulermena etahizkuntza-adierazpena edo lortzeko motibazioa, eta gaitasun horiengehienezko errendimendua eta pertsonala lortu behar da estrategia etateknika ezberdinen laguntzarekin: ikasteko, behatzeko eta gertaera etaharremanak sistematikoki erregistratzeko teknikak, lankidetza-lanerakoteknikak;arazoakkonpontzeko,jardueraketadenboramodueraginkorreanplanifikatuetaantolatzekoproiektuetarako;edoinformazioabildu,aukeratuetatratatzekobaliabideeta iturriezberdineiburuzkoezagutza,baliabideteknologikoakbarnehartuz.

Halaber, galderak egiteko jakin-mina dakar; egoera edo arazo berarenaurrean erantzun posible ugariak identifikatu eta erabiltzea, erabakiakhartzeari aurre egiteari bidea ematen dioten askotariko estrategia etametodologiak erabiliz, arrazoiz eta modu kritikoan, eskura dagoeninformazioarekin.

58

II. Eranskina. Hezkuntza gaitasun orokorrak eta oinarrizko gaitasunak batxilergoan

Gainera,informazioalortzeko–bakarkazeinlaguntzaz-abileziaematendueta,bereziki,norbereezagutzabihurtzeko, informazioberria lehenagokoezagutzekinetaesperientziapertsonalarekinlotuzetaosatuzetaezagutzaeta gaitasun berriak antzeko egoeretan eta askotariko testuinguruetanaplikatzenjakinik.

Bestealdebatetik,gaitasunhorrekepelabur,ertainetaluzeralordaitezkeenhelburuak planteatzea eskatzen du, ikasteko helburuak pixkanaka etamoduerrealistanlortuz.

Ikaskuntzaniraunkortasunaizateaerebeharrezkoada,bizitzapertsonalaetasozialaaberastenduenelementubezalabaloratuzetaberaz,eskatzenduenahaleginamereziduena.Norbereburuaebaluatuetaerregulatzekogai izatea, erantzukizun eta konpromiso pertsonala izatea, ahaleginakudeatzen, okerrak onartzen eta besteengandik eta besteekin ikasteaeragitendu.

Laburesanda,ikastenikasteaknorbereahalmenetaezagutzenjabeizan,horiekkudeatuetakontrolatzeaeragitendugaitasunedoeraginkortasunpertsonalazjabetuz,etapentsaeraestrategikoanahizlankidetzanjardutekoetanorbereburuaebaluatzekogaitasunaketalan-baliabideeta–teknikaintelektualenerabileraeraginkorrabarnehartzenditu;horiguztiaikaskuntzakonsziente eta gogobetegarriak diren esperientzien bidez garatzen da,banakoakzeintaldekoakizan.

3.- mAtEmAtIkARAko gAItASunA

Zenbakiak,berenoinarrizkoeragiketak,ikurraketamatematikokiadierazieta arrazoitzeko formak erabili eta lotzeko abilezian datza, informazio-mota ezberdinak sortu eta interpretatzeko zein errealitatearen alderdikuantitatiboetaespazialariburuzkoezagutzazabaltzeko,etaegunerokobizimoduarekinetalan-munduarekinloturikoarazoakkonpontzeko.

Gaitasun matematikoaren zati da informazioa, datuak eta argudiaketakargietazehatzinterpretatuetaadieraztekoabilezia;horrekbizitzanzeharikasten jarraitzekobenetakoaukerahanditzendu,eskola-edoikasketa-eremuanzeinhortikkanpo,etabizitzasozialeanpartehartzeariegitendiomesede.

59

II. Eranskina. Hezkuntza gaitasun orokorrak eta oinarrizko gaitasunak batxilergoan

Halaber,gaitasunhorrekelementumatematikoenezagutzaetaerabilera(zenbaki, ikur, elementu geometriko, algebraiko, funtzional, eta abarrenmota ezberdinak) eguneroko bizitzako egoera erreal edo alegiazkoetanetaarazoakkonpontzeraedoinformazioalortzeradaramatenarrazoitzekoprozesuakpraktikanjartzeadakarberekin.

Prozesu horiek informazio hori egoera eta testuinguruen aniztasunhandiagoanaplikatzeko,oinarrizko ideiak identifikatuzargudioenkateakjarraitzekoetaargudiaketaetainformazioenlogikaetabaliotasunaaintzathartuetaepaitzekobideaematendute.

Ondorioz, gaitasun matematikoak pentsamenduaren prozesu jakinakjarraitzeko(besteakbeste,indukzioaetadedukzioa)etakalkulu-algoritmobatzuk edo logikako elementuak aplikatzeko abilezia ematen du, etahorrek,arrazoibideenbaliotasunaidentifikatuetaarrazoibidebaliodunetatikeratorritakoemaitzeiloturikoziurtasun-mailabaloratzekobaliodu.

Gaitasunmatematikoaketaelementuetaeuskarrimatematikoakdituztenegoeraeta(problemak,ezezagunak,etaabar)informazioarenetaegoerakhalagomendatzendueneangaitasunaerabiltzearenaldekojarreraetahonenpixkanakakosegurtasunaetakonfiantzadakartzaberekin,ziurtasunerakoerrespetuanetagogoanetaarrazoibidearenbidezbilatzeanoinarrituta.

Gaitasunhorrekerrealitateaetazentzuahartzenduelementuetaarrazoibidematematikoak hauek behar dituzten egoerei aurre egiteko erabiltzendirenean. Hortaz, egoera horiek identifikatzea, arazoak konpontzekoestrategiakaplikatzea,etaeskuragarrideninformaziotikabiatutaerrealitateakalkulatu,irudikatuetainterpretatzekoteknikaegokiakaukeratzeagaitasunhorrenbarruansartzendira.Azkenbatean, jardueramatematikoaahaliketa testuinguru anitzenetan erabiltzeko benetako aukera. Hori dela-eta,ezagutzamatematikoakegoerenbarietatezabalerabat-bateanaplikatzendirenean garatuko dira Batxilergoan; egoera horiek ezagutzaren etaegunerokobizimodukobestearlobatzuetatikeratorritakoakdira.

Batxilergoaren amaierako gaitasun matematikoa garatzeak informazioasortzeko,egunerokobizimoduansortzendirenarazoakkonpontzekoetaerabakiakhartzekoelementuetaarrazoibidematematikoakerabiltzea–arlopertsonaletasozialean-dakarberekin.

Azken batean, matematikoki arrazoitzeko, argudiaketa matematiko bat

60

II. Eranskina. Hezkuntza gaitasun orokorrak eta oinarrizko gaitasunak batxilergoan

ulertzekoetahizkuntzamatematikoanadierazietakomunikatzekobideaematen duten trebetasunak eta jarrerak aplikatzea da, laguntza-tresnaegokiakerabilizetaezagutzamatematikoabesteezagutza-motabatzuekinosatuz,konplexutasun-mailaezberdinadutenbizitzakoegoereierantzunhobeaemateko.

4.- HIZkuntZA komunIkAZIoRAko gAItASunA

Gaitasun horrek herritar helduen berezko testuinguruetan hizkuntzaerabiltzeaesannahidu,hauda,ahozetaidatzizkomunikatzea,errealitateairudikatu,interpretatuetaulertzea,ezagutzaeraikietajakinarazteaetanorkberepentsaera,emozioaketajokabideaerregulatuetaantolatzea.

Gaitasun horretako ezagutza, trebetasun eta jarrerei esker lortzen dapentsamenduak,emozioak,bizipenaketairitziakadieraztea,elkarrizketanjardutea,iritzikritikoetaetikoaeratzea,ideiaksortzea,ezagutzaegituratzea,mintzaldiari eta norberaren ekintzei eta eginkizunei koherentzia etakohesioaematea,erabakiakhartzea,etaahozedoidatzizentzun,irakurriedo adieraziz gozatzea; horrek guztiak laguntzen dio autoestimuarengarapenarietanorberekonfiantzari.

Komunikatzekoetaelkarrizketanjardutekotrebetasunenbidez,besteekinetainguruarekinharremanetaloturakonstruktiboakezartzendira,kulturaberrietarahurbiltzenda,etahoriekezagutuahala, arretaetaerrespetualortzen dute. Harremanekin loturiko trebetasunak gero eta garrantzihandiagoa ari dira lortzen, nahiz ikasketen arloan ezagutza eraikitzeko,nahiz lanbide-arloan eginkizunak kudeatu eta antolatzeko. Ukaezina dahizkuntza-komunikaziorako gaitasuna elkarrekin bizitzeko eta gatazkakkonpontzekogaitasunetakobatdela.

Entzun, azaldu eta elkarrizketan jarduteak hitzezko harreman-motanagusiezjabetzeadakar,pixkanakagerozetakonplexuagoakdirenberezkokomunikazio-egoeretara egokitutako mintzaldiak adierazi eta ulertzekogai izatea,etakomunikazioa testuingururamoldatzea.Kodeetaabilezialinguistikoetaezlinguistikoakmoduaktiboanetaeraginkorreanerabiltzeaere badakar, bai eta komunikazio-trukearen berezko arauak ere hainbategoeratan,geroetaformaltasunhandiagoarekin.

61

II. Eranskina. Hezkuntza gaitasun orokorrak eta oinarrizko gaitasunak batxilergoan

Irakurriz eta idatziz hainbat trebetasun sortu eta indartzen dira, etatrebetasunhorieieskerlortzendainformazioabilatu,bilduetaprozesatzea,eta askotariko komunikazio- eta sormen-asmoak dituzten testu-motakulertu,eginetaerabiltzea.Irakurketarenbidezkodeainterpretatuetaulertu,era horretan idatzizko hizkuntza erabiltzeko bidea eman, eta, gainera,gozatzeko,besteinguru,hizkuntzaetakulturabatzukaurkitzeko,amestekoetajakitekobaliodu.Horrekguztiak,komunikaziorakogaitasunahobetzenlaguntzendu.

Hizkuntza-komunikazioaren berezko ekintzei (elkarrizketa, irakurketa,idazketa, eta abar) proposamen edo helburu jakinak aukeratu etaaplikatzekotrebetasunaloturikdagogaitasunhonenoinarrizkoezaugarribatzuekin:esatebaterako,norkbereburuamentalkiirudikatzea,errealitateaulertuetainterpretatzea,etanorberarenezagutzaetaekintzaantolatuetaerregulatzea,koherentziaemanez.

Ulertzea eta komunikatzen jakitea jakintza praktikoak dira, hizkuntzarenfuntzionamenduanetahorierabiltzekoaraueiburuzkoezagutzaerreflexiboanoinarritubeharrekoak,etahizkuntzaribehatzekoetaaztertzekogaitasunadakarteberekin.Denetarikotestuingurusozialetakulturaletankomunikazio-egoerarekinbatdatozendenetarikomintzaldiakadierazietainterpretatzeakzera eskatzen du: hizkuntza-sistemen eta hizkuntza-harreman egokiakizatekoestrategienfuntzionamendu-arauakezagutzeaetamoduegokianaplikatzea.

Gaitasun hau izateak konbentzio sozialez, balio eta alderdi kulturalezeta komunikazio-asmoaren eta testuinguruaren araberako hizkuntzarenaldakortasunazjabetzeadakar.Besteenlekuanjartzekogaitasunenpatikoaesannahidu;norberarenaezbezalakoiritziaksentsibilitatezetakritikokiirakurri,entzun,aztertuetakontuanhartzea;norberarenideiaketaemozioakegokiadieraztea -funtseaneta forman-,etakritikakasmokonstruktibozonartzeaetaegitea.

Jakintza-etaformalizazio-mailadesberdinakegonarren-berezikiidatzizkohizkuntzan-,gaitasunhorrek,atzerrikohizkuntzenkasuan,horietakobatzuenerabiltzaile independentegisakomunikatuahal izateaesannahidu,eta,erahorretan,harremansozialakaberasteaetanorberarenakezbezalakotestuinguruetan moldatzea. Horiek erabiliz, informazio-, komunikazio-,

62

II. Eranskina. Hezkuntza gaitasun orokorrak eta oinarrizko gaitasunak batxilergoan

eta ikaskuntza-iturrigehiagoeskuradaitezke. Ikasleetorkinekekarritakohizkuntzeidagokienez,hizkuntzahoriekmantentzeamesedegarriadaetaaberastuegitenduingurueleanitzekohizkuntza-aniztasuna.

Labur esanda, Batxilergoaren amaieran hizkuntza-komunikaziorakogaitasunagaratzeakbihizkuntzaofizialetanegokietazehatzkomunikatuahal izatea esan nahi du, herritar heldu baten berezko erabilera-eremueta egoeretan. Egoera horiek, askotan, eremu formalekoak dira, batezere akademikoak, profesionalak, eta abar; eremu horietan, gainera,espezializazio-maila handikoak eta konplexuak diren diskurtsoak ulertueta ekoitzi behar izaten dira. Halaber, gutxienez atzerriko hizkuntza baterabiltzeadakarberekin.

5.- InFoRmAZIoA tRAtAtZEko EtA tEknologIA DIgItAlA ERABIltZEko gAItASunA

Gaitasun hori informazioa bilatu, lortu, prozesatu eta jakinarazteko etahori ezagutza bihurtzeko abilezia izatean datza. Abilezia ezberdinakditu, informazioa eskuratzetik tratatu ondoren euskarri ezberdinetanigortzeraino;informazioarenetakomunikazioarenteknologiakerabiltzeaerebarnehartzendu,informatu,ikasietakomunikatzekooinarrizkoelementubezala.

Informazioa bilatu, aukeratu, erregistratu eta tratatu edo aztertzearekindagolotuta,informazioaeskuratzekohainbatteknikaetaestrategiakerabilizerabiltzen den euskarriaren eta iturriaren arabera (ahozkoa, inprimakia,ikus-entzunezkoa,digitalaedomultimedia).Oinarrizkolengoaiazehatzak(testuak,zenbakizkoa,ikonikoa,ikusizkoa,grafikoaetaentzunezkoa)etahoriekdeskodetzekoetaigortzekojarraibideakmenderatzeaeskatzendu;baita informazio-motaezberdinak,beren iturriak,aukeraketakokapena,egoeraetatestuinguruezberdinetanaplikatzeaere,gaitasunhoriadieraztendenlengoaiaetaeuskarriohikoenakere.

Informazioa izateakezduautomatikokiezagutzariksortzen. Informazioaezagutzabihurtzeakantolatu,lotu,aztertu,laburtuetakonplexutasun-mailaezberdinekoinferentziaketadedukzioakegitekoarrazoibide-trebetasunakeskatzenditu;azkenbatean,ulertzeaetaezagutzarenaurretikoeskemetan

63

II. Eranskina. Hezkuntza gaitasun orokorrak eta oinarrizko gaitasunak batxilergoan

barnehartzea.Halaber,informazioaetaeskuratutakoezagutzakjakinarazteaesannahidu,adieraztekobaliabideakerabiliz;baliabidehorieklengoaiaetateknikazehatzakezezik,informazioarenetakomunikazioarenteknologiekeskaintzendituztenaukerakerebarnehartzendituzte.

Lan-tresnaintelektualgisainformazioarenetakomunikazioarenteknologiakerabiltzeko gai izateak informazioa eta ezagutza igortzeko eta sortzekoeginkizunbikoitzeantresnahoriekerabiltzeabarnehartzendu.

Informazioaetaezagutzasortzekoeginkizuneanerabilikodira,adibidez,tresna gisa baliatzean prozesu matematiko, fisiko, sozial, ekonomikoedoartistikoenereduakerabiltzean.Halaber,gaitasunhorrek informaziougarietakonplexuaegokiprozesatuetakudeatzeko,benetakoarazoakkonpontzeko, erabakiak hartzeko, ikasteko komunitate formal etainformaletan parte hatzeko komunikazio-inguruak handituz lankidetza-inguruetanlanegiteko,etaekoizpenarduratsuaketasortzaileaksortzekobideaematendu.

Gaitasun digitalak informazioaren eta komunikazioaren teknologienerabilera hartzen du barne, gehienezko errendimendua ateraz sistemateknologikoen izaeraeta funtzionatzekomoduaetaaldaketahoriekarlopertsonaletalan-etagizarte-arloanduteneraginaulertuzgero.

Halaber,sortzendirensoftwareetahardwarenohikoarazoakidentifikatuetakonpontzekoestrategiakerabiltzenjakiteadakar.Ematenduteninformazioaaprobetxatzeko eta lan pertsonal autonomoaren eta lankidetza-lanarenbidezmodukritikoanaztertzekoereaukeraematendu,alderdisinkronikozeindiakronikoan,gerozeta zabalagoakdiren ingurufisikoeta sozialakezagutu eta horiekin harremana sortuz. Aurrez ezarritako helburuak etaikasteko, lanerako eta aisirako asmoak lortzeko informazioa antolatu,prozesatuetabideratzekotresnagisaerabiltzeazgain.

Azken batean, gaitasun digitalaren barruan sartzen da arazo errealakeragimenez konpontzeko eskura dauden baliabide teknologikoen ohikoerabilera egitea. Aldi berean, informazio-iturri berriak eta berrikuntzateknologikoakebaluatuetaaukeratzekoaukeraematendu,eginkizunetahelburuzehatzakbetetzekodutenerabilerarenarabera.

64

II. Eranskina. Hezkuntza gaitasun orokorrak eta oinarrizko gaitasunak batxilergoan

Labur esanda, informazioa tratatzeko eta teknologia digitala erabiltzekogaitasunak pertsona autonomoa, eraginkorra, arduratsua, kritikoaeta zuhurra izatea dakar, informazioa eta honen iturriak eta tresnateknologikoakaukeratu,tratatuetaerabiltzean;jarrerakritikoaetazuhurraizateaeskuraden informazioabaloratzean,behardeneanalderatuz,etagizarteanezarritakojokatzekoarauakerrespetatzeaeuskarriezberdinetaninformazioarenetahoneniturrienerabileraarautzeko.

6.- gIZARtERAko EtA HERRItARtASunERAko gAItASunA

Gaitasunhorrekbizigarenerrealitatesozialaulertu,askotarikogizarteanherritartasun demokratikoa izan, lankidetzan aritu, elkarrekin bizi etagizartehorrilaguntzekokonpromisoahartzekoaukeraematendu.Gaitasunhorrek,partehartu,erabaki,egoerajakinetanjokatzekomoduaaukeratuetahartutakoerabakipertsonalenerantzuleaizatekobideaematendutenabileziakonplexuaketaaskotarikoezagutzakbarnehartzenditu.

Orohar,gizarteanmoldatzeko,gizarteeiburuzkobilakaeraetaantolaketarieta sistema demokratikoaren ezaugarri eta balioei buruzko ezagutzaerabiltzea dakar; baita erabakiak aukeratu eta hartzeko judizio moralaerabiltzeaetabiztanleeneskubideaketabetebeharrakmoduaktiboanetaerantzukizunezbaliatzeaere.

Gaitasun honek munduaren errealitate historikoa eta soziala, bilakaera,lorpenak eta arazoak ulertzeari egiten dio mesede. Errealitatea kritikokiulertzeak errealitate hori aztertzean ikuspuntu ezberdinez jabetzea,esperientzia, ezagutzak izatea eskatzen du. Gertaera eta arazo sozialetahistorikoakepaitzekoetahorieninguruanoroharetamodukritikoanhausnartzeko kausa anitzekoa eta sistematikoa den azterketara jotzeadakarberekin,baitabenetakoegoeretanoinarriturikoarrazoiketakritikoakeginetagizarteaguztienarteaneraikietahobetzekoelkarrizketaerabiltzeaere.

Batxilergoan zehar historia eta gizartearekin loturiko ikasgai-multzoak,ikasgai orokorrak zein Giza eta Gizarte Zientzien modalitatekoak, iturrihistorikoen azterketan eta kritikan oinarrituriko gaitasunaren alderdiintelektualenagaratzendute,etahorrek,aurkeztendirenaldihistorikoetanegituratutako mintzaldiak ikasteko aukera ematen die ikasleei. Hainbat

65

II. Eranskina. Hezkuntza gaitasun orokorrak eta oinarrizko gaitasunak batxilergoan

iturriren (testuak, ikonikoak, grafikoak, estatistikoak, kartografikoak,ahozkoak,etaabar)azterketarenbidezberenegiatasunaegiaztatzeakerehistoriagilearenmetodoansartzeaerraztendie,lehenaldikogertaeraketainterpretazioakezartzensaiatzendiraegungohistoriografiareneredubatzukegitekomoduakontrastatuetaalderatuz.Azkenbateanikasleeiaurrekoetapetanzeharikasitakoteknikaketalortutakoezagutzakmobilizatzekogaiizatekometodoetatresnaintelektualakematendizkie.Ikaskuntzahonekinikasleekaskatasunezeskuratuahalizangodituztemotaguztietakoagiriak,gizartekonplexuaaztertuetaulertzekoaukeraematendietenak;arazoakkonpondu, hipotesiak egin, ondorioak atera eta azkenik pertsonei etagizarteeiburuzkokausaetaondorioakerelotuahalizangodituzte.

Egungogizarteenezaugarriak,haiengerozetaaniztasunhandiagoaetaizaera ebolutiboa ulertzea, kultura desberdinek gizateriaren eboluzioarieta aurrerakuntzari egin dioten ekarpena ulertzen dela erakustea, etagure gizarteko parte garela sentitzea ere bada. Azken finean, tokikonortasunarekin bateragarria den herritartasun globaleko sentimenduaagertzea.

Halaber, gaitasun honen funtsezko zatia osatzen dute honako gaitasunsozialhauek:balio-etainteres-gatazkakbizikidetzarenpartedirelajakitea,jarrera konstruktiboz konpontzea, eta erabakiak autonomiaz hartzea,gizartearen inguruko ezagutzak eta lurralde, herrialde edo erkidegobakoitzekooinarrizkokultura-ereduenesparruanhausnarketakritikoarenetaelkarrizketarenbidezeraikitakobalio-eskalaerabiliz.

Gizartekoetaherritartasunerakogaitasunarendimentsioetikoakberekindaramaingurukobalioezjabetzeaetaafektibokietaarrazionalkiebaluatuetaberreraikitzea,pixkanakabalio-sistemapropioasortzekoetahaiekikokoherentziaz jokatzeko erabaki edo gatazkaren bati aurre egiterakoan.Ulertu behar da jarrera pertsonal oro ez dela etikoa ez baldin badagoGiza Eskubideen Deklarazioan jasotakoak bezalako printzipio edo baliounibertsalekikoerrespetuanoinarrituta.

Ondorioz, gaitasun honen trebetasunen artean hauek nabarmentzendira: norbere burua ezagutu eta baloratzea, testuinguru desberdinetankomunikatzen jakitea,norbere ideiakadieraztenetabesteenakentzutenjakitea,bestearenlekuanjartzekogaiizateaeta,norberarenazbestelakoaizanarren,harenikuspegiaulertzekogaiizatea,etaerkidegokobizitzakomaila desberdinetan erabakiak hartzea, norbere eta taldearen interesak

66

II. Eranskina. Hezkuntza gaitasun orokorrak eta oinarrizko gaitasunak batxilergoan

batera baloratuz. Horrez gain, desberdintasunak baloratzea eta taldedesberdinenartekoeta,bereziki,gizonetaemakumeenartekoeskubide-berdintasuna onartzea eskatzen du, bai eta esparru pertsonalean zeinsozialeangatazkakkonpontzekomodugisaakordioetarairistekoelkarrekinhitzeginetanegoziatzeaere.

Gaitasunhonenpartedaherritartasunaktiboaetaintegratzaileaerabiltzea,eta estatu eta gizarte demokratikoak, beren oinarriak eta antolatzekozein funtzionatzeko moduak zein baliotan oinarritzen diren ezagutzeaeta ulertzea. Gaitasun honek demokrazia, askatasuna, solidaritatea,erantzukizunkidetasuna, partaidetza eta herritartasuna bezalakokontzeptuen gaineko hausnarketa kritikoa ahalbidetzen du, nazioartekodeklarazioetan nahiz estatuko eta autonomiako funtsezko araudianaitortutakoeskubideetabetebeharrei,etahainbaterakunderenaplikazio-mailariarretabereziaeskainiz;baliodemokratikoekikojokabidekoherenteaagertzeaeta,horrekinbatera,norberepentsamolde,balio,sentimenduetaekintzezjabetzea,etahoriekkontrolatuetaautoerregulatzea.

Herritartasuna baliatzeak hiriko bizitzan aktiboki eta bete-betean partehartzekogaitasunakizateaeskatzendu.Baliodemokratikoekinbatdatozenbizikidetza-arauakeraiki,onartuetabetetzea,hirikoeskubide,askatasun,erantzukizun eta betebeharrak betetzea eta gainerakoen eskubideakdefendatzeaesannahidu.

Laburbilduz, bizi dugun errealitate soziala ulertzeko tresna intelektualaketa printzipio etikoak lortzea, balio eta jardunbide demokratikoetanoinarritutakozentzuetikoaerabilizbizikidetzarietagatazkeiaurreegitea,etaherritartasunabaliatzea,norbereirizpideenaraberajardunez,bakeaetademokraziaeraikitzenlagunduz,etahiritarreneskubideaketabetebeharrakbetetzeari dagokionez jarrera konstruktibo, solidario eta arduratsuarieutsiz.

67

II. Eranskina. Hezkuntza gaitasun orokorrak eta oinarrizko gaitasunak batxilergoan

7.- kultuRA HumAnIStIkoko EtA ARtIStIkoko gAItASunA

Gaitasunhonekesannahidudenetarikokultura- etaarte-adierazpenakezagutzea,ulertzea,aintzathartzeaetakritikokibalioestea,aberastasun-etagozamen-iturrigisaerabiltzea,etaherrienondarearenzatitzathartzea.

Egintzakulturala,orohar,etaegintzaartistikoa,bereziki,aintzathartzeakhauesannahidu:adierazpendesberdinetara iritsiahal izatekogaitasunetajarrerak,pentsamendu-,pertzepzio-etakomunikazio-gaitasunak,etaulertzeko,baloratzeko,hunkitzekoetagozatzekosentsibilitateaetazentzuestetikoaizatea.

Gaitasun honek berekin dakar pentsamendu dibergenterako etakonbergenterakogaitasunakerabiltzea,izanere,barnehartzendunorbereetabesteenideiaketasentimenduakberrizlantzea,ulertzekoetaadieraztekoiturri,formaetabideakaurkitzea;emaitzabatzuklortzekobeharrezkoakdirenprozesuakplanifikatzea,ebaluatzeaetaegokitzea,esparrupertsonaleanzeinakademikoan.Hortaz,adieraztenetakomunikatzenezezik,artearenetakulturarenmundukoerrealitateetaprodukziodesberdinakhauteman,ulertuetahaiekinaberastenlaguntzendugaitasunhonek.

Kode artistikoen bidez adierazteko ekimena, irudimena eta sormenamartxan jarri behar dira eta, jarduera kultural eta artistikoek askotantalde-lanaeskatzendutenheinean,beharrezkoadalankidetzanjardutekogaitasunakizateaazkenemaitzalortzenlaguntzeko,baietabesteenekimenetaekarpenakbabestuetabaloratzearengarrantziazjabetzeaere.

Gaitasun artistikoak, halaber, barne hartzen du hizkuntza artistikodesberdinen teknika, baliabide eta arau nagusien eta kultura-ondarekoobraetaadierazpennabarienenoinarrizkoezagutza izatea.Horrezgain,adierazpenhorienetagizartearenartekoloturak–garaikomentalitateaetaaukerateknikoak–,edolanhorienegiledenpertsonarekikoedotaldearekikoloturakidentifikatzeanerebadatza.Horrekesannahidugogoanizanbehardirelapentsamenduaren,joeraestetikoen,modenetagustuenbilakaera,etafaktoreestetikoekpertsonarenetagizarteenegunerokobizitzanizandutenetadutenordezkagaitasun-,adierazpen-etakomunikazio-garrantzia.

Halaber, ideiak, esperientziak edo sentimenduak musika, literatura,arte bisualak eta eszenikoak bezalako baliabide artistiko desberdinenbidez edo arte popular deiturikoek hartzen dituzten forma desberdinen

68

II. Eranskina. Hezkuntza gaitasun orokorrak eta oinarrizko gaitasunak batxilergoan

bidez adieraztearen sormena baloratzeko jarrera ere bada. Horrez gain,adierazpen-askatasuna, dibertsitate kulturalerako eskubidea, kulturenartekoelkarrizketarengarrantziaetapartekatutako lanartistikoakegiteabaloratzeaeskatzendu.

Laburbilduz, gaitasun hau osatzen duten trebezien multzoan arteaeta bestelako kultura-adierazpenak ulertzeko, baloratzeko eta haiekingozatzekogaitasunaetanorberesorkuntzakegitekoarte-adierazpenekobaliabidebatzukerabiltzearilotutakoakdaude;kultura-etaarte-adierazpendesberdinen oinarrizko ezagutza izatea, pentsamendu dibergenterakoeta lankidetzan lan egiteko gaitasunak aplikatzea, arte- eta kultura-adierazpenen dibertsitateari dagokionez jarrera irekia, begirunezkoa etakritikoaizatea,norbereestetika-etasormen-gaitasunalantzekogogoaetanahia,etabizitzakulturaleanpartehartzekoetagureerkidegokozeinbesteerkidegobatzuetakokultura-etaarte-ondareakontserbatzenlaguntzekointeresa.

Kulturaetaarte-gaitasunakgarrantzibereziaduenmodalitaterenbategitendutenikasleentzatlehenengoplanoanegongodirahonakohauek:kultura-balioakulertzea,kritikokiinterpretatzeaetabaloratzea,arte-etaestetika-egintza desberdinen artean harreman konplexuak ezartzeko gaitasuna,berenbizipenestetikoengaineanetaarteaknortasun-osatzailegisadituenahalmenengaineanhausnartzekogaitasuna.Horrekezduesannahiezzionikgarrantzirikemanbeharnorberearrazoibideakprestatzekogaitzeari,jasotzen dituen produktuekin elkarrizketarako edo erantzun gisa bereekoizpenakegitekogaitzeari,baiziketaorduantxebereerantzunakhelduaetakritikoaizanbehardu,pasibotasunamenderatzenduten,ikusminaetabilaketapiztendituzten,etaideiaetasentimenduaketanorberenortasunaadieraztekobideaematendutenproiektuartistikoenbidez.

Ildohorretan,Batxilergokomodalitatekoikasgaietanedukikonplexuagoak,sakonagoak eta ikasleen jabekuntza- eta abstrakzio-maila handiagoaeskatzendutenakproposatukodira.

69

II. Eranskina. Hezkuntza gaitasun orokorrak eta oinarrizko gaitasunak batxilergoan

8.- noRBERE AutonomIARAko EtA EkImEnERAko gAItASunA

Gaitasun hau, alde batetik, elkarrekiko lotura duten balio eta jarrerapertsonalez jabetu eta horiek aplikatzean datza: erantzukizuna,iraunkortasuna,norbereezagutzaetaautoestimua,sormena,autokritika,kontrolemozionala,aukeratzeko,arriskuakkalkulatzekoetaarazoeiaurreegiteko gaitasuna, berehalako asebetze-premia atzeratzeko, akatsetatikikastekoetaarriskuakhartzekogaitasuna.

Bestalde,norberekabuzaukeratzekogaitasunean,proiektuakirudikatzeaneta aukera eta plan pertsonalak garatzeko beharrezkoak diren ekintzakaurreraeramatekogaitasuneandatza–banakakoproiektuenedoproiektukolektiboen esparruan-, horien ardura hartuz, bai esparru pertsonalean,baigizarte-etalan-esparruetan.

Ideiak ekintza bihurtzeko gaitasunean, hau da, helburuak jarri etaproiektuak planifikatu eta aurrera eramateko gaitasunean datza. Beraz,aurretiko planteamenduak berriz landu ahal izatea edo ideia berriaklantzea,irtenbideakbilatzeaetapraktikanjartzeaeskatzendu.Horrezgain,aukeraketamugakaztertzea,proiektubatengarapen-faseakezagutzea,planifikatzea, erabakiak hartzea, jardutea, egindakoa ebaluatzea etaautoebaluatzea,ondorioakateratzeaetahobetzekoaukerakbalioestea.

Horregatikguztiarengatik,erronkenetaaukerenikuspegiestrategikoaizanbeharda,helburuakidentifikatuetabetetzenetahasitakoeginkizunetanarrakasta lortzeko motibazioari eusten laguntzen baitu horrek, anbiziopertsonal,akademikoetaprofesionalzintzoarekin.Eraberean,eskuradeneskaintzaakademikoa,lan-arlokoaedoaisialdikoanorberegaitasun,gogoetaproiektuekinlotzekogaiizatea.

Gainera, aldaketarako eta berrikuntzarako jarrera baikorra izatea, etaaldaketahoriekaukeragisahartzea,kritikokietakonstruktibokihaietaraegokitzea, arazoei aurre egitea eta irtenbideak aurkitzea hasten direnbizitzakoproiektuetakobakoitzean.

Norbereautonomiaketaekimenakaskotanbestepertsonabatzuktarteansartzen dituzten neurrian, besteekin hartu-emanak izateko, lankidetzanjarduteko eta taldean lan egiteko gaitasun sozialak izatea eskatzen dugaitasun honek: bestearen lekuan jartzea, besteen ideiak baloratzea,elkarrizketan jardutea eta negoziatzea, norbere erabakiak besteei modu

70

II. Eranskina. Hezkuntza gaitasun orokorrak eta oinarrizko gaitasunak batxilergoan

egokian jakinaraztekoasertibotasuna,eta lankidetzanetamalgutasunezlanegitea.

Gaitasunhonenbestedimentsiogarrantzitsubat,sozialagoadenalderdihoniosolotuadagoena,proiektuenlidergoarekinzerikusiadutengaitasuneta jarrerei dagokiena da; barne hartzen ditu norbere buruarenganakokonfiantza,enpatia,hobetzekogrina,elkarrizketarakoeta lankidetzarakogaitasunak,denboraetaeginkizunakantolatzea,eskubideakedoarriskuakhartzeaberretsietadefendatzekogaitasuna.

Gaitasun pertsonal eta sozialak integratzeko, pertsonak bere buruaezagutzeko eta bere buruarekin harreman egokiak ezartzeko gai izanbehar du. Horretarako, beharrezkoa da emozioak kontrolatzea, berenintentsitatea,desegokitasunaedoondorioakdirela-eta,probokatuegitenduten eta norberarentzat zein gainerakoentzat kaltegarriak diren gogo-aldarteak identifikatuz eta menderatuz; norbere jokabidea erregulatzea,ahaleginarieustekogaiizanezetalortunahiizandakohelburuakerdiesteanhartzendenatseginaatzeratuz;norbereburuarenganakokonfiantzanetabesteenaldetikestimatuaetabaloratuasentitzeanoinarritutakoautoestimupositiboetaerrealista lortzea; autonomiaz jardutea, erabakipertsonalakhartuzetahelburuakeraginkortasunezetaprintzipiomoralekinbatetorrizlortzeko baliabide egokiak jarriz; besteekin lankidetzan jardutea denenhelburuaklortzeko.

Laburbilduz, norbere autonomia eta ekimena izateak banakako zeintaldekakoekintzakedoproiektuakkreatibitatez,konfiantzaz,ardurazetazentzukritikozirudikatzeko,hasteko,garatzekoetaebaluatzekogaiizateaesannahidu.

71

II. Eranskina. Hezkuntza gaitasun orokorrak eta oinarrizko gaitasunak batxilergoan

CuRRICulumA gAItASunEn ARABERA EgItEA

Curriculum honek, lehenengo aldiz, Batxilergoko oinarrizko gaitasunakesplizituki aipatzen ditu, Europar Batasunetik Oinarrizko Hezkuntzarakogomendatutakoaren ildotik, eta hezkuntza-etapa hori Goi-mailakoHezkuntzaren Europako Esparrurako aurreikusitakoarekin lotuz.CurriculumagaitasunenaraberaegitekoaukeracurriculumaplanteatzekomodukoherenteagoadaBatxilergokohezkuntza-helburuaklortzealdera.Hezkuntza hobetzera bideratutako berrikuntza bat da, curriculumarenplanifikazioari,garapenarietaebaluazioarieragitendienaeta,abiarazteko,aldaketakbeharditumetodologiarietaantolaketaridagozkienalderdietan,irakasleenpentsamenduanetaprestakuntzan,etab.

Curriculumaantolatzekomoduhonekinbatera,irakasleakerabiliohiduenjakintza-alorrenaraberakobanaketaerebada.Gaineraz,programazioeibideematen dien gaitasunen garapena curriculumean adierazitako ikasgaienhelburuen bidez egiten da, eta ez oinarrizko gaitasunen zuzeneko adargisa:

Ikasgaien helburuek gaika zein zeharka biltzen dituzte Batxilergokooinarrizko gaitasunak. Printzipio hori funtsezkoa da proposamenarenkoherentziabermatzeko.

lCurriculuma gaitasunen arabera antolatzeak ondorio argiak ditumetodologia aldetik (zereginen aukeraketa, elkarrekintza-motak,materialak,etab.)etaantolaketaaldetikirakaskuntza-ikaskuntzaprozesuaplanifikatzekoetaabiarazteko.

lBatxilergoko oinarrizko gaitasunen egungo proposamenakprogramazioekiko lotura handiagoa ahalbidetuko duen garapenaeskatzen du, curriculuma antolatzeko bi modu horiek elkarrenganahurbilduetabategindezaten.

lBeharrezkoadaBatxilergokooinarrizkogaitasunenlorpen-mailakzehaztealderaaurreraegiteaere,adinhorretakoikasleenpremiadesberdinetaragehiagoegokitzendenebaluazioaeginahalizateko.

72

II. Eranskina. Hezkuntza gaitasun orokorrak eta oinarrizko gaitasunak batxilergoan

Horiekhorrela,Batxilergokooinarrizkogaitasunenegungoproposamenaaldaketaren mendeko testuinguruan kokatu behar du, eta hezkuntza-gaitasunen Europako egungo proposamenerako hurbilketa gisa hartubeharda,ezbehinbetikotestuitxigisa.

73

III. Eranskina.Batxilergoko ikasgaien kurriculuma

Amankomunekoikasgaiak:

MunduGaraikiderakoZientziak

SARRERA

XIX. mendearen bigarren erditik aurrera, eta XX. mende osoan zehar,gizakiekaurrekohistoriaosoanbaino jakintzagehiagobereganatudutezientziaren eta teknologiaren alorrean. Jakintza horietako gehienekhainbat aplikazio sorrarazi dituzte, eta horiek herritarren bizitzan sartudira.Herritarrek,askotan,automatikokietazalantzanjarrigabeerabiltzendituzteaplikaziohoriek;adibidez,pentsatugabehorienoinarrizientifikoaz,bizitzapertsonaleanduteneraginazedohorietatiksordaitezkeengizarte-edoingurumen-aldaketez.

Komunikabideek berehala aurkezten dituzte egungo gaiei buruzkoeztabaidazientifikoaketa teknologikoak.Prentsanartikuluugari idaztendira, eta, askotan, sekziobereziakegitendira; adibidez,besteakbeste,honakogaihaueiburuz:ingeniaritzagenetikoa,materialberriak,energia-iturriak, klima-aldaketa, baliabide naturalak, informazioaren teknologiak,komunikazioaetaaisialdiaedoosasuna.

XXI. mendeko herritarrek, “Jakintzaren gizartea” osatzen dutenek,prestakuntzazientifikoaizatekoeskubideaetabetebeharradute,herritarautonomo,kritikoetaarduratsugisajokatuizateko.

Horretarako,beharrezkoadaherritarguztieneskura jartzeaezinbestekokulturazientifikohori,baieta,guztiokedukibeharkogenukeenjakintzan,elementu komunak bilatzea ere. Gizarte demokratiko baten erronka daherritarreknahikoajakintzaizatea;aldebatetik,erabakierreflexiboakharditzaten, gizarterako garrantzi handia duten gai zientifiko-teknikoetanoinarritutakoerabakiak,hainzuzen;etabestetik,gizarteandemokratikokiparte hartzeko gai izan daitezen, gizakientzat iraunkorra izango denetorkizunbaterantzaurrerapausoakemateko.

74

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MunduGaraikiderakoZientziak

Irakasgaihonek,ikasleguztientzatkomunadenak,erronkahorrierantzunegokia ematen lagundu behar du. Beraz, ezinbestekoa da ikuspegifuntzionaletik lantzea hori, eta gizartean eragin handia duten esparruzientifikokoetateknologikokogaieierantzutensaiatzea.Ezindaerantzunakemateramugatu;aitzitik,bitartekoak landubeharditu informazioabilatueta aukeratzeko, informazio garrantzitsua eta garrantzirik ez duenabereizteko, ebidentzia zientifikorik badagoen edo ez dagoen jakiteko,etab. Azken batean, ikasten ikasteko aukera eman behar die ikasleei.Horiosoerabilgarriaizangodaikasleenetorkizunerako,aldaketahandiakizango dituen gizarte batean biziko baitira, iraultza zientifiko-teknikoeneraginagatiketabizimoduenaldaketagatik.Gainera,gizartehorretan,epemotzekointereseketanorbanakoenbalioekdutelehentasuna,etahorrekingurumen-arazo larriakdakartza;zientziaketa teknologiakarazohorieklantzenetakonpontzenlagundezakete.

Egungo arazoen konplexutasuna eta zientziak, egun, horiek tratatzekoerabiltzendituenmetodologiakulertzenerelaguntzendu;horrezgainera,teoria eta ereduen esanahia —esaterako, fenomeno naturalei gizakiekematendietenazalpena—etajakintzazientifikoarenbehin-behinekotasunaeta mugak ulertzeko bide ematen du. Irakasgaiak honako hau irakatsibehardieikasleei:zientziaetateknologiagizajarduerakdirela,testuingurusozial,ekonomikoetaetikoetangauzatzendirenak,etatestuinguruhoriekberenbaliokulturalaematendietela.Bestealdebatetik, ezda ikuspegiakademizistaetaformalistabatetiklandubeharirakasgaia,etazehaztasunhandikozientziarenaldekoapustuaeginbeharda.Bainakontuanhartubehardiratestuingurusozialak,baietaarazoekpertsonenganduteneraginglobalaetatokikoaere.

Printzipio horiei erreparatuko zaie, batik bat, irakasgaiko helburuak,edukiak eta ebaluazio-irizpideak zehazteko. Hiru helburu nagusi lortzeaizangodaelementuhorienguztienxedea:eztabaidatzendirenegungogaizientifikoenalderdibatzukezagutzea,haiendiziplinaanitzekoinplikazioekinbatera, eta eztabaida ugari eragiten dutela jakitea; zientziaren izaerarenalderdibatzuetarahurbiltzea,etazientziarenjakintzarakoerabiltzendirenprozeduraohikoakbaliatzenhastea;etajokaerajakinbatzukeskuratzea,halanolajakin-nahia,antidogmatismoa,tolerantziaetabaieztapenaketaezeztapenakarrazoitzekoohitura.

Edukiak eduki komunen nukleo batean oinarritzen dira; eduki komunhorienhelburuazerada: jarduerazientifikoarenoinarrizkoestrategietara

75

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MunduGaraikiderakoZientziak

gerturatzea ikasleak. Helburu horiek, komunak direnez, kontuanhartzekoakdira,ondorengogai-nukleoaklantzeko.Edukikomunennukleohorrek,neurrihandibatean,prozedurazkoetajarrerazkoedukiakjasotzenditu, lan zientifikorako lehen hurbilketa formala egiteko, eta zientziarenizaera azaltzeko, bai zientzia bere horretan hartuta, bai gizartearekin,teknologiarekinetaingurumenarekinduenharremanaaintzathartuta.Gero,beste nukleo bat aurkezten da. Nukleo horretan, ikuspuntu kualitatibobatetiketaalfabetatzezientifikoarenikuspegitiklantzendiraunibertsoaren,Lurraren eta bizitzaren jatorriari buruz eta horien bilakaerari emandakoazalpen zientifikoak; betiere, testuinguru sozialekiko, erlijiosoekiko etapolitikoekikoerakustendutenmendekotasunaonartuz.Gainerakonukleoekosasuna dute ardatz, hura faktore genetikoen, ingurumen-faktoreen etanorbanakoen erantzukizunaren emaitza gisa ulertuta; eta, osasunarekinlotuta,honakogaihaueklantzendira:genetikarenaurrerapenak,Lurrarenkudeaketa iraunkorra, eta material eta teknologia berriak sortzearengarrantzia.Gaihoriekguztiakinteresgarriakdiraherritarrentzat,polemikaeta eztabaida sozialak eragiten dituzte, eta hainbat ikuspegitatik landudaitezke;horiekhorrela, ikasikoduguzientziarenesparruaezdagokiolasoilikelkartezientifikoari;izanere,guztionkultura-ondarearenparteda.Ezdaahaztubeharirakasgaihauoinarrizkoprestakuntzakoadela,etaikasleguztieizuzendutadagoela,gerorabesteedozein ikasketaegingodutelaere.

Ikaslebatzuekezdutegustukozientzia,etahorrekblokeoaeragitendie;irakasgaihonekegoerahorigainditzenlagundubehardu.Testuinguruanlandubehardazientzia,interessozialadutengaizientifikoetaragerturatubehar da ikasgeletako zientzia. Era berean, ez da ahaztu behar ikasleguztientzakoirakasgaiadela–DBHko4.mailanzientzia-irakasgairikizanezdutenikasleakbarne-;beraz,hurbilketafuntzionalaeginbeharda,ahaldenbezainaktiboa,etagogoeta,arrazoiketaetaanalisikritikoasustatubehardira.Horregatik, irakasgaia lantzean, interessozialadutengaietaarazozientifikoak landubehardira,eta inplikazioeta ikuspegi irekiak izan,baietaongiarrazoitutakoerabakikolektiboetikoakhartzeakduengarrantziabaliostatuere.

Honelaaurkeztubehardazientzia: jakintzazehatza,baina,ezinbestean,behin-behinekoa, mugatua, eta, edozein giza jardueraren modura,testuinguru sozial, ekonomiko eta etikoen eraginpean dagoena; badanaturariburuzgizakiarisortzenzaizkiongaldereierantzutekosaiakeraere,baietapertsoneiglobalkietatokianeragitendietenarazoakkonpontzen

76

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MunduGaraikiderakoZientziak

laguntzeko saiakera ere, betiere, irudi akademizista eta formalistasaihestuta. Ikasleek gai izan behar dute bereizteko zein galderari emandakiekeenikerketazientifikoanoinarritutakoerantzunbat;gainera,gaiizanbeharduteazalpenzientifikoaketazientifikoakezdirenakbereizteko,etazientziarenizaeraberazeindenjakinbehardute.

Zuzeneko behaketatik eta ongi dokumentatutako iturrietatik lortutakoinformazioa erabili behar da, elkarrizketa eta arrazoitutako argudiaketasustatzeko, zientziaren, teknologiaren gizartearen eta ingurumenarenartekoerlazioareninguruan.Informazioalortzeko,aukeratzeko,ulertzeko,aztertzekoetajasotzekotrebetasunakerabilibehardira,dokumentatutakoiturrietatik informazioa eskuratzerako. Ikasleengan lan autonomorakogaitasuna sustatzen lagundubeharda, etanorberaren irizpideaeratzenere lagundu behar da; irakurketetan, dokumentuen iruzkin kritikoan etaartikulu zientifikoetan oinarrituko da norberaren irizpidea. Komunikazio-trebetasunak eta informazioaren tratamenduarekin erlazionatutakoakindartzenlaguntzenduteahozkoazalpenetanoinarritutakoaurkezpenek,txostenmonografikoek,edotaulaz,grafikoz,irudiz,eskemazetaabarrezlagundutako idazlanek. Beren argudiaketetan, datuak, ebidentziak etairitziakongibereizibehardituzte,iturriaketaegileakaipatubehardituzteeraegokian,terminologiaegokiaerabilibehardute,etainformazioarenetakomunikazioarenteknologienbaliabideezbaliatubehardute.

Garrantzitsua da arazo irekien planteamendua lantzea, horiei heltzekoaskotariko aukerak ikusteko balioko duten jardueren bitartez; horrela,ikasleek benetako ikerketa interesgarriak gauzatuko dituzte, eta, nahizeta horiek sinpleak izan, ez dira azalpenezko ikuspegi hutsak izango.Berdinen arteko eta irakasleekiko harremanak eta elkarrizketa sustatubehar dira, norberaren ideiak ahoz adierazteko gaitasuna indartzeko,gainerakoenideiekinkontrasteanetaerrespetuz.Eraberean,etorkizunekoherritarhelduakprestatzekoezinbestekodirenjarreraklantzenlagundukodutezenbait jarduerak,halanola talde-lanakplanifikatzeaketaegiteak,bidezko lan-banaketak egiteak, lanean zehatza eta arduratsua izateak,ideiak kontrastatzeak eta adostasunezko akordioetara iristeak. Herritarhoriekarduratsuakizangodira,konpromisoakhartukodituzte,etagizartedemokratikobateanintegratukodira.

Planteamendu hau aplikatzeko, irakasgai honen curriculumak eskemairekia izanbehardu,edukiak lotzekoegituramalgua izangoduena; izanere, kontzeptu-gorputz batetik abiatu beharrean, lehentasuna zenbait

77

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MunduGaraikiderakoZientziak

gai eta arazori ematen die, eta horiek adierazten dute zein diren landubeharrekoelementuak.Aukeratutakoauzi-gatazkekadierazikodutezeindenlandubeharrekozientzia;beraz,honakoestrategiahaujarraitubeharda: lehenik, eguneroko fenomenoak eta eragin globala duten arazoakaukeratu behar dira, eta, ondoren, horietatik abiatuta, horiek lantzekobehardirengutxienezkoedukiakatera.Edukihoriekzenbaitjakintza-arlorilotutaegondaitezke,bereziki,Biologiari,Geologiari,Fisikari,KimikarietaLurraren eta Ingurumenaren Zientzei; ikus daitekeenez, beharrezkoa dadiziplinaanitzekoikuspegia.

oInARRIZko gAItASunAk ESkuRAtZEko, IRAkASgAI HonEk EgItEn DuEn EkARPEnA

MunduGaraikiderakoZientziek,oinarrizkogaitasunakeskuratzen,honakomoduhonetanlaguntzendutebereziki:

l Zientzia-, teknologia- eta osasun-kulturarako gaitasuna.

Irakasgaihonekikasleeigalderakidentifikatzenetafrogetanoinarritutakoondorioakateratzen laguntzendie,natura-ingurunearietagiza jarduerakbertan eragiten dituen aldaketei buruzko erabakiak ulertzeko etahaiek hartzen laguntzeko. Irakasgai honetako jakintzak, eta, bereziki,metodologia, pertsonen behar eta nahi gisa hartzen denari erantzunaematekoaplikatzendira.Baina,gainera,erabakiakhartzean,kontuanizanbehardirabaliabidenaturalenerabileraarduratsua,ingurumenazaintzea,baliabideen arrazoizko kontsumo arduratsua eta osasuna babestekokulturaren sustapena, osasuna pertsonen bizi-kalitaterako ezinbestekobaita.

Gainera, zientzia zer den, eta zer ez, bereizten jakiteko, zientzia honelaulertubeharda:gizakienjakintzarakoetaikerketarakomodubat,saiakera-etasormen-izaeraduena,daudenteoriekinbatezdatorrenebidentziarikegonezgero,berrikusietaaldatueginbehardena.Beharrezkoada,baitaere, ikerketaren izaera eta mugak zein diren jakitea, galdera zientifikoeierantzutekobehardenebidentziaidentifikatzea,etaondorioakateratzea,ebaluatzeaetakomunikatzea,testuingurupertsonaletasozialugaritan.

78

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MunduGaraikiderakoZientziak

Halere,ezdaahaztubehareskuratutakojakintzazientifikoaerrealitatearenirudikapenbatdela,etabalitekeelairudikapenhoriosoaezizatea.Beraz,ezinbestekoa da gure jakintzaren ziurgabetasunaz ohartzea, eta egoerakorapilatsuetan erabakiak hartzerakoan kontuz ibili behar dela ulertzea.Horregatik,errealitatearibehatzean,espiritukritikoalanduetaaplikatubeharda,zientziarenesparrukoinformazioabesteinformaziobatzuekinalderatubeharda, jakintzazientifikoarenetabeste jakintzamodubatzuenartekodesberdintasunabalioestatubeharda,etahorrenaplikazio teknikoetan,kontuan izan behar dira inplikazio etikoak, sozialak, ekonomikoak etaingurumenekoak.

l Ikasten ikasteko gaitasuna.

Ikasten ikasteko, ikaskuntzari ekin behar zaio, eta era autonomoanjarraitzeko gai izan behar da. Arazo ireki baten ziurgabetasunari aurreegitekogaiereizanbeharda,etaarrazoizkopentsamenduarenlogikarekinbatdatozenerantzunakaurkitzekoahaleginakeginbehardira.Eraberean,arazoberarenaurreanerantzunposibleugaridaudelaonartubeharda.

Irakasgaihonetakoikasprozesuakaskolaguntzendugaitasunhorilantzen,arazoakkonpontzekoestrategianoinarritzenbaita.

Irakasgaihonenbidez, ikasleekpentsamenduarrazionala landukodute,hau da, jakintza zientifikoaren erabilpenaren bidez garatzen dena, eta,horrenbestez, natura interpretatu eta ulertuko dute, gizartearentzat etaingurumenarentzatgarrantziadutengaieiburuzkoinformazioaebaluatukodute, eta, informazio hori eskuratuta, arrazoitutako erabaki pertsonalakhartzekogaiizangodira.

Pentsamenduzientifikoak,zientzienjakintzazgainera,egoeragatazkatsuakaztertzekoetatratatzekometodobatematendigu,eta,aldehorretatik,gizaarrazionaltasunaren oinarrizko osagarrietako bat da. Horregatik, MunduGaraikiderako Zientziak ikasita, ikasleek indartu egingo dituzte berengaitasunak,besteakbeste, honakoalorhauetan:behaketan, azterketanetaanalisian,etamalgutasunintelektualeanetametodoenzehaztasunean;era horretan, ikasleak, beren pentsamendua sortzerakoan, gero etaautonomoagoakizateaerraztukoda.

79

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MunduGaraikiderakoZientziak

l matematikarako gaitasuna.

Zientziak lantzeak zuzeneko lotura du matematikarako gaitasunaeskuratzearekin.Hainbatjardueratanaplikatzendamatematika-hizkuntza,hala nola fenomeno naturalak azaltzeko, hipotesiak egiteko, emaitzakdeskribatzeko, azalpenak eta aurreikuspenak egiteko, informazioaerregistratzeko,datuakeraesanguratsuanantolatzeko,datuaketaideiakinterpretatzeko,ereduaketahorienerlazioaknahizkausaketaondorioakaztertzekoetalegezientifikoakformalizatzeko.Azkenbatean,inguratzengaituen errealitatea ulertzen laguntzen digun tresna da matematika-hizkuntza.

l Hizkuntza-komunikaziorako gaitasuna.

Zientziakmunduaulertzekoetaazaltzekomodubatematendigu;zientziakikasteak,berriz,ikasleenirudikapenakpixkanakaesplizituegitekoprozesuabultzatzendu,irudikapenhoriekikasgelakoelkarrizketetankontrastatzenbaitituzte.Horiekhorrela,pentsatzekomodukoherenteaksustatzendira,azalpenakematekoegokiak.

Zientziakomunikatzen ikastearenondoriodagertaeraketa fenomenoakdeskribatzea,azaltzeaetaadieraztea,arrazoitzeaetaargudiatzea;betiere,indarrekoereduzientifikoakerabiliz.Horiekguztiakbeharbezalaegiteko,hizkuntza-tipologia eta komunikazio modu ugari erabili behar dira.Horregatik,irakasgaiarencurriculumaklanedotxostenzientifikoakegiteaaurreikustendu,baitaelkarrizketaketaeztabaidaksustatzeaere,frogenetaerabilitakoereduenebidentzietannahizzientzienaplikazioanardaztutakoeztabaidetanoinarritutakoak.

l Informazioa tratatzeko eta teknologia digitala erabiltzeko gaitasuna.

Ikasleek,zientziekinlotutakoegoeragatazkatsuaktratatzean,informazioabildu beharko dute hainbat iturritatik (zuzeneko behaketa, liburuak,aldizkariak,prentsa,ikus-entzunezkomateriala,Internet,etab.).Eraberean,gaiizanbeharduteinformaziohorikalitate-irizpideenaraberaaztertzekoeta aukeratzeko, datuak biltzeko, grafikoak eta taulak egiteko, etab.Gainera, ideiak era sinesgarrian eta laburki komunikatu beharko dituzte

80

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MunduGaraikiderakoZientziak

mota askotako euskarriak erabiliz. Informazioaren eta komunikazioarenteknologiakosoerabilgarriakizangodirainformazioabilatzeko,jasotzeko,antolatzekoetakomunikatzeko.Irakasgaihonetanfuntsezkoadaprogramaespezifikoak,simulazioak,bideoaketamodelizazioakaplikatzea.

l gizarterako eta herritartasunerako gaitasuna.

Irakasgai honek aukera ematen du gure mundua eta bertako arazoakhobetoulertzeko,etaherritartasundemokratikoanoinarritutakoerabakiakhartzenlaguntzendu.

Ikasprozesua,lankidetzanjardunezgero,bakarkakoabainoeraginkorragoada; izan ere, horrela jokatuta, beren iritziak beste pertsona batzuekinalderatzekoetaaberastekoaukeraduteikasleek.Gainera,norberarenetagainerako pertsonek egindako ekarpenak balioesten eta horiekin kritikoizatenikastendute—eztabaidaketadebateakontzatiritzita,komunikazioaetaadostutakoirtenbideakbilatzeasustatzenda—,baietabizikidetzaonabultzatzenetakulturagatiko,sexuagatikoedobesteedozeinarrazoirengatikodiskriminazioak baztertzen ere. Mundu Garaikiderako Zientziek zenbaiteztabaida jorratzen dituzte, garrantzizkoak direnak norberarentzat etagizartearentzat (bizitzaren jatorria, osasuna eta gaixotasuna, garapeniraunkorra, teknologia eta material berriak, komunikazioen iraultzateknologikoa,etab.).Herritartasunerakogaitasunalantzenlaguntzenduteeztabaidahoriek,guregizarteangaihorieninguruansortutakotokikoarazoetaarazoglobaleiburuzkoerabakiakerantzukizunezhartzeko.

l norberaren autonomiarako eta ekimenerako gaitasuna.

Norberarentzatetagizartearentzatgarrantziaduteneztabaidazientifikoaklantzearenhelburuahonakohauda:ikasleekerrealitateariburuzkogogoetakritikoaegitea,helburuakproposatzeaetaplanifikatzea,etalandutakogaieiburuzkoproiektuakbetetzea.Horiguztiaegiteko,ideiaksortzekogaiizanbeharduteikasleek,etairtenbideakbilatubehardizkieteaztertutakoarazozientifiko-teknikoei.Horrenbestez,beharrezkoadaaztertzea,planifikatzea,erabakiak hartzea, zerbait egitea, egindakoa berrikustea, aurreikusitakohelburuekin alderatzea, ondorioak ateratzea eta hobetzeko aukerakebaluatzea. Elkarri lotutako zenbait jarrera eskuratzen laguntzen dieirakasgaiakikasleei,halanolazehaztasuna,erantzukizuna,pertseberantzia

81

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MunduGaraikiderakoZientziak

etaautokritika,eta,guztiekereautonomiaetaekimenpertsonalaindartzendituzte.Pentsamendukritikoalandubeharda,akatsakikaskuntzarenpartedirela onartu, eta, egoera zailetan, autoexijentziari eta pertseberantziarieutsibeharzaio.Irakasgaihaulanduta,gainera,autoestimua,norberarekikosegurtasunaetaarazoeiaurreegitekogaitasunaindartzendira.

l giza eta arte-kulturarako gaitasuna.

Zientziakultura-ondarearenparteda,baieskaintzendituenjakintzengatik,baiberaridagozkionprozesuengatik.Jakintzazientifikoarenbitartez,hauekhelaraztenzaizkiepertsonei:munduaren ikuspegibat;pentsamoldebat;ulertzeko,gogoetaegitekoetaepaitzekoerabat;balioaketajarrerak;etaarazoetarahurbiltzekomodubat.

Lanzientifikoakezduarrazionaltasunmodubakarraadierazten;aitzitik,zientzian,irudimenerako,sormenerakoetazorirakolekuugaridago,eta,egiaesan,batzuetanerabakigarriakizatendira.

HElBuRuAk

Etapahonetan,MunduGaraikiderakoZientziakirakasteakgaitasunhauekdituhelburu:

1.Gai zientifikoak eta teknikoak aztertzea, tokiko eta munduko bizi-baldintzapertsonaletaneragina izanetagizarteaneztabaidapublikoasortzendutenak.Horiguztiakontzeptu,legeetateoriabatzuenesanahikualitatiboa erabiliz egingo da, ebidentzia zientifikoetan oinarritutakoiritziaksortzeko.

2.Ikerketa sinple batzuk egitea, eduki zientifikoa duten informazioakaztertuzetaantolatuz,bakarkaedotaldean,aburuaksortuz,hipotesiakadieraziz eta gogoetak eginez, interes zientifiko-soziala duten gaieiburuzkoerabakiarrazoituakhartzeko.

82

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MunduGaraikiderakoZientziak

3.Norberarenirizpideeijarraituzargudiatzea,eztabaidatzeaetaebaluatzeajakintzazientifikoa,gizartearentzatetaingurumenarentzatgarrantzizkoadenheinean.Horiguztia jarrerazientifikoaketabaliosozialakbaliatuzegingo dute ikasleek, garapen pertsonala bideratzeko eta pertsonenartekoharremanaketagizarteratzeahobetzeko.

4.Ideiazientifikoaketengabeeraikitzendirela,etasortudirentestuingurukulturalen,sozialenetaekonomikoeneraginpeandaudelaonartzea,etaeztabaida zientifikoek giza jakintzari egindako ekarpenak balioestea.Horren xedea izango da pentsamendu kritikoa lantzea, zientziarenalderdikulturalabalioestekoetazientziakgizarteaneta ingurumeneanditueneraginakbalioesteko.

5.Informazio zientifikoa egokitasunez interpretatzea eta adieraztea,hainbat euskarri eta baliabide erabiliz; besteak beste, informazioareneta komunikazioaren teknologiak. Interpretazio- eta adierazpen-saiohorietan,gizartearenetaingurumenarenikuspegitikinteresgarriakdirengaizientifikoaketateknologikoakjorratzea.

EDukIAk

1. multZoA. EDukI komunAk

lBehaketanetadatuzientifikoetanoinarritutakoerantzunenbidezkonpondaitezkeengaiaketazientziarenbidezkonponduezindirenakbereiztekoirizpideak.

lInformaziozientifikogarrantzitsuabilatzeko,aukeratzekoetaantolatzekoirizpideak,hainbatiturrietaformatutan,baiinprimatuetan,baidigitaletanere,iritziaketadatuetanoinarritutakoadierazpenakbereiziz.

lEraginetainteressozialadutenarazozientifiko-teknologikoakaztertzekojarraibideak:hipotesiakegitea,aldagaiakidentifikatzeaetakontrolatzea,datuakeskuratzea,emaitzakkomunikatzea.

lTxostenaketamonografiakegitekojarraibideak,inprimatutaedoeuskarridigitalean,aukeratutakogaizientifikoeiburuz.

83

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MunduGaraikiderakoZientziak

lTalde-lanak egiteko arauak, bai eta eztabaidak antolatzeko etaaukeratutako gaiei buruz sor daitezkeen eztabaidetan parte hartzekoarauakere.

lLan zientifikoan berezko diren jarrerak: jakin-nahia, jarrera kritikoa,hizkuntza zientifikoa zehaztasunez erabiltzea, dogmarik ez onartzea,talde-lanetan erantzukizunak hartzea eta lan pertsonalean ahaleginakegiteaetasaiatuaizatea.

lGizakiek bizitzeko natura behar dutela ulertzea, bai eta ingurumen-arazoak daudela eta baliabideak agortu egin daitezkeela ere, etaingurumenareningurukobalioakhartzea,garapeniraunkorrarenaldeetahorrilehentasunaemanezjardutekoprestegotearekinbatera.

lAtzeanuzteazientziariburuzko ikuspegisinplistak, jarduerazientifikoaburutzendutenpertsoneiburuzkoestereotipozkoikuspegiaetajakintzazientifikoengizartekoetahistoriakotestuingurufaltaatzeanuztea.

lZientziak eta teknologiak kultura unibertsalari, giza pentsamenduarenaurrerapenari eta gizartearen ongizateari egiten dieten ekarpenazohartzea,baietahorienmugezetaakatsezere.

2. multZoA. guRE lEkuA unIBERtSoAn

lUnibertsoaren jatorria. Elementuen sorrera: izarren hautsa. Eguzki-sistemaesploratzea.

lLurrarensorreraetageruzatanbereiztea.Mundukotektonika.

lBizitzaren jatorria. Bizitza-aurreko sintesitik lehen organismoetara:hipotesinagusiak.

lFixismotik eboluzionismora. Darwinen hautespen naturala eta horrenegungoazalpengenetikoa.

lHominidofosiletatikHomosapiensera.Gizaespezifikotasunabaldintzatuzutenaldaketagenetikoak.Homosapiensagizatiartzea.

84

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MunduGaraikiderakoZientziak

3. multZoA. gEHIAgo BIZItZEA, HoBEto BIZItZEA

lOsasuna, faktore genetiko, inguruneko eta pertsonalen emaitza gisa.Bizimoduosasungarria.

lInfekziozko gaixotasunak eta infekziozkoak ez direnak. Sendagaiakarrazoizerabiltzea.Transplanteaketasolidaritatea.

lMediku-ikerketarenbaldintzapenak.Patenteak.Osasunagarapen-mailabaxukoherrialdeetan.

lIraultzagenetikoa.Gizagenoma.DNAbirkonbinatzailearenteknologiaketaingeniaritzagenetikoa.Aplikazioak.

lLaguntza bidezko ugalketa. Klonazioa eta haren aplikazioak. Zelulaamak.Bioetika.

4. multZoA. PlAnEtAREn kuDEAkEtA IRAunkoR BAtERA BIDEAn.

lBaliabidemugatuengehiegizkoustiapena:airea,ura,lurra,izakibizidunaketaenergia-iturriak.

lEraginak: kutsadura, basamortutzea, hondakinak gehiagotzea etabiodibertsitateagaltzea.Klima-aldaketa.Pobreziaetagosea.

lNaturakoarriskuak.Ohikoenakdirenkatastrofeak.Arriskuakhandiagotzendituzteneragileak.

lPlanetamugatubatenhazkundemugagabearenarazoa. Iraunkortasunekonomikoaren, ekologikoaren eta sozialaren printzipio orokorrak.Nazioartekokonpromisoaketanaziozharaindikoenpresahandienetaherritarrenerantzukizuna.

5. multZoA. BEHAR BERRIAk, mAtERIAl BERRIAk:

lGizakiak,etabaliabideenerabilera.Kontrolaetakontsumoiraunkorra.

lMaterial natural batzuk. Metalak eta haien korrosioaren ondorioz

85

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MunduGaraikiderakoZientziak

sortutako arriskuak. Papera eta baso-soiltzearen arazoa. Bioerregaiaketagosearenarazoa.

lGarapen zientifiko-teknologikoa eta kontsumo-gizartea: materialakagortzea eta behar berriak sortzea, medikuntzatik hasi etaaeronautikaraino.

lZientziaren eta teknologiaren erantzuna. Material berriak: polimeroak.Teknologiaberriak:nanoteknologia.

lKomunikazioaren iraultza teknologikoa: uhinak, kablea, zuntz optikoa,sateliteak,ADSLa,telefoniamugikorra,GPSa,etab.Egunerokobizitzanduteneragina.Arraildigitala.

lMaterialenerabilerareningurumen-azterketaetaazterketaenergetikoa:murrizketa,berrerabilpenaetabirziklatzea.Hondakinak.

EBAluAZIo IRIZPIDEAk

1.Monografiaketatxostenakegitealengoaiazientifikoan,dokumentazio-lanaren emaitzekin lotuta, hainbat iturritako testuak, eskemak etairudikapengrafikoakerabilizeta,erabatekoetabestekoformatuetan.

1.1.Ea kontsulta egiten duen informazio-iturri ugaritan eta hainbatformatutan.

1.2.Ea aldatzen dituen bere ondorioak iturri batetik edo bestetikeskuratutakoinformazioetanoinarrituta.

1.3.Eagidoikoherenteakegitendituenberetxostenetan.

1.4.Eahizkuntzazientifikoegokiaerabiltzenduen.

1.5.EaerabiltzendituenIKTakahozkoetaidatzizkoaurkezpenetan.

1.6.Eaerabiltzenduenbaliabiderikbere lanenaurkezpenetan,halanolaeskemarik,grafikorik,kontzeptu-maparik,etab.

86

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MunduGaraikiderakoZientziak

2.Zenbaitarazoriemanzaizkienazalpenzientifikoakaztertzea;adibidez,bizitzaren edo unibertsoaren jatorriari buruzkoak, azpimarratuzarrazoiketa hipotetikoaren eta dedukziozko arrazoiketaren, frogenbalioaren eta testuinguru sozialaren eraginaren garrantzia, eta horieksineskeriaetausteetatikbereiztea.

2.1.Eabereiztendituengizakieiberen jatorriariburuzsortuzaizkienkezkeiemandakoazalpenzientifikoakzientifikoezdirenetatik.

2.2.Ea dakien lan zientifikoa frogetan eta ebidentzietan oinarritzendela,etaeziritziedotasineskerietan.

2.3.Ea onartzen duen testuinguru sozialak eragina duela azalpenzientifikobatzukonartzerakoanedoerrefusatzerakoan,halanolabizitzarenjatorrifisiko-kimikoaedoeboluzionismoa.

2.4.Ea onartzen duen zientziak eta teknologiak elkarri lotuta egonbehardutela,biekereaurreraeginnahibadute.

3.Gizakiekdituztenarazobatzueieginikoekarpenzientifiko-teknologikoakaztertzea, eta baita horietan testuinguru politiko-sozialak duengarrantzia ere, kontuan hartuz ingurumen-ikuspegitik eta ikuspegisozioekonomikotikdituztenabantailaketadesabantailak.

3.1.Ea adierazten duen zientziaren eta teknologiaren ekarpenik(adibidez, sendagaiak, enbrioien inguruko ikerketa,erradioaktibitatea, energia-teknologia alternatiboak, teknologiaberriak, etab.) osasun-arazoei irtenbideak bilatzeari, energia-krisiari,informazioarenkontrolarietaabarridagokienez.

3.2.Eaonartzenduenekarpenbatzukpraktikanjartzeantestuingurusozialak duen garrantzia; adibidez, sendagaien irisgarritasunaHirugarrenMunduan,ohikoenergia-iturrieninteresekonomikoak,botereakdueninformazioarenkontrola,etab.

4.Ea kontuan hartzen duen zientziak eta teknologiak ematen dutenlaguntza pertsonen arazoak eta haien bizi-kalitatea ulertzeko etakonpontzeko, datuetan, arrazoiketan, iraunkortasunean eta espiritu

87

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MunduGaraikiderakoZientziak

kritikoanoinarritutakometodologienbitartez;baietahorienmugaketaakatsakonartzendituenere,gizajardueradirenheinean.

4.1.Ea onartzen duen zientziak eta teknologiak lagundu egitendutela herritarrak kezkatzen dituzten arazo batzuk azaltzen etakonpontzen.

4.2.Ea bereizten dituen ikerketa zientifikoaren ezaugarri nagusiakarazobatiaurreegitean,etaeabalioestenditueniraunkortasuna,espiritukritikoaetafrogekikoerrespetua.

4.3.Gizajarduerakhutsegindezakeelakontuanizanda,eaidentifikatzendituenmugaetaaplikazioezegokibatzuk.

5.Ea bereizten dituen gaixotasun mota ohikoenak, bai eta adierazle,arrazoi eta tratamendu ohikoenetako batzuk ere. Ea balioesten duenprebentzio-neurriakhartzearengarrantzia(kutsatzeaekiditea,aldizkakokontrolakburutzea...),baietasozialkietapertsonalkiosasungarridirenbizimoduengarrantziaere.

5.1.Eabereiztenditueninfekziozkoakdirengaixotasunohikoenaketainfekziozkoakezdirenak.

5.2.Eaerlazionatzendituengaixotasunhoriekberenadierazleekinetatratamenduorokorbatzuekin(farmakoak,kirurgia,transplanteak,psikoterapia).

5.3.Ea onartzen duen inguruneko faktoreek eragina dutelaosasunean.

5.4.Ea arrazoitzen duen bizimodu osasungarria eta prebentzio-jarduerakhartzekobeharra.

6.Ingeniaritza genetikoaren eta enbrioi-ingeniaritzaren aplikazioakbalioestea,horienoinarrizientifikoakidentifikatzeaetabioetika-batzordebaten beharra arrazoitzea, hau da, giza bizitzaren kudeaketa-markoarduratsubatenmugakzehaztukodituenbatzordearena.

6.1.Ea onartzen eta balioesten dituen DNA eta enbrioi-zelulakmanipulatzeakdakartzanaukerak.

88

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MunduGaraikiderakoZientziak

6.2.Ea identifikatzen dituen ingeniaritza genetikoaren aplikazioakfarmakoentransgenikoenetagene-terapienekoizpenean.

6.3.Ea balioesten dituen laguntza bidezko ugalketaren, enbrioienkontserbazioarenetaklonazioarenerabileraposibleeneraginak.

6.4.Ea onartzen duen jarduera horiek gatazkak sortzen dituztela,etaeaarrazoitzenduengizaduintasunarieragitendiotenkasueiburuzko erabakiak hartuko dituen nazioarteko erakunde batenbeharradagoela.

7.Oinarri zientifiko-teknikoa duten gai sozialei buruzko ikerketa errazakegitea,baietanorbanakoenetakolektibojakinbatzuenjarrereiburuzkoaurreikuspenak egitea eta horiek balioestea ere, horien bilakaeraposiblearidagokionez.

7.1.Eaegitenduenzenbaitgairiburuzkoikerketaxumerik,halanolagisahonetakoak:gaixotasun jakinbatzueneragina,sendagaienerabilera eta farmazia-gastua, energiaren edo beste baliabidebatzuenkontsumoa,hondakinmotaketahaiekbirziklatzea,klima-aldaketarentokikoetamundukoeraginaketaabar.

7.2.Ea dakien zein aldagaik duten zerikusia eta zein ekintzak izandezaketeneraginahorienaldaketanedobilakaeran.

7.3.Eabalioestenduennorbanakoenetataldeenekintzengarrantzia,halanolaaurreztearena,parte-hartzesozialarenaetaabarrena.

7.4.Ea kritikoki balioesten duen kolektibo batzuek zientzia- etateknologia-gaietandituztenintereseneragina.

8.Ingurumenekoarazonagusietakobatzukaztertzea,baietahoriekeragitendituztenarrazoiakedoareagotzendituztenfaktoreakere;horienondorioposibleakzeindirenjakiteaetaLurrarenkudeaketairaunkorrabehardelaarrazoitzea.Horiguztia,herritarrensentsibilizazioaketakonpromisoakdutengarrantziakontuanhartuta.

8.1.Eaidentifikatzenditueningurumenekoarazonagusiak,halanolabaliabideak agortzea, kutsaduraren hazkundea, klima-aldaketa,basamortutzea,hondakinaketakatastrofeakbiziagotzea.

89

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MunduGaraikiderakoZientziak

8.2.Ea ezartzen dituen ingurumen-arazo nagusien etaantropozentrismoarenetagarapen-eredunagusienartekokausa-erlazioak.

8.3.Eadakienzeindirenondorioposiblebatzuk,etaonartzendueniraunkortasun-irizpideakezartzekobeharradagoela.

8.4.Eaegitenduenproposamenikingurumen-arazoeiekiteko.

8.5.Ea laguntzen duen ingurumena hobetzeko ikastetxean egitendirenjardueretan.

9.Balioestea zientziak eta teknologiak, material eta teknologia berriakbilatuz,ingurumen-arazoakkonpontzekoegitendituztenekarpenak,etahoriekegokiakotedirenaztertzeagarapeniraunkorraridagokionez.

9.1.Eadakienmaterialetateknologiaberriekzerbeharriematendietenerantzuna (ohikoenergia-iturrieialternatibakbilatzea,kutsaduraetahondakinakmurriztea,basamortutzearenaurkakoborrokaetakatastrofeakleuntzea...).

9.2.Ea arrazoitzen duen material eta teknologia berriak erabiltzeaniraunkortasun-neurriakaplikatubehardirela.

9.3.Materialen egokitasunari dagokionez, ea onartzen duenzenbait balioren garrantzia, hala nola iraunkortasunarena,berriztagarritasunarena, aurrezpenarena, berrerabilpenarena,birziklatzearenaetakaltegabeaizatearena.

10.Informaziorako, komunikaziorako, aisialdirako eta sortzeko tresnateknologikobatzuenerabilgarritasunpraktikoaetanorbanakoarenganetagizarteandituzteneraginakonartzea,etakontsumo-ohituretanetaharremansozialetandituzteneraginakbalioestea.

10.1.Eaidentifikatzendituenkomunikazioareniraultzateknologikokoelementuetaproduktubatzuk:uhinak,kableak,zuntzoptikoa,sateliteak,ADSLa,telefoniamugikorra,GPSa,etab.

90

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MunduGaraikiderakoZientziak

10.2.Eaonartzenduenarraildigitalarenarriskua,analfabetismoberriaketadesberdintasunaksortzendituenheinean,informazioarekikoetakomunikazioarekikoirisgarritasunaridagokionez.

10.3.Eaohartzendengurefamilia-eta lan-inguruneanetaingurunesozialean eta harremanetakoan teknologia berriek eragitendituztenaldaketez.

10.4.Ea onartzen duen arrazoizko eta kritiko den kontsumoarengarrantzia,baietahorrenabantailaketadesabantailakere.

91

III. Eranskina.Batxilergoko ikasgaien kurriculuma

Amankomunekoikasgaiak:

GorputzHezkuntza

SARRERA

GorputzHezkuntzarenfuntsezkohelburuanorberarengorputzaetaharenmugimendu-aukerakezagutzeada,baiosasunahobetzekobidedenaldetik—erregulartasunez jarduera fisikoa praktikatuz lor daiteke hori, besteakbeste—,baidenboralibreabetetzekomoduadenaldetik.

Mugitzekogaitasunaetatrebeziahobetzeada,hainzuzenere,arlohonetakohezkuntza-ekintzarenardatznagusia,etaardatzhorrenbiranmugimenduugari sartzen dira: adierazpen-mugimenduak, kirolean egiten direnak,natura-inguruneak eragindakoak, etab. Irakasgaiaren xedea autonomia-mailaaltubaterdiesteada, jarduerafisikoaketaaisialdikoakplanifikatuetabideratzeko.

BatxilergokoGorputzHezkuntzaaurrekomailetanhasitakoikaskuntzarenbukaerada.Izanere,aurrekomailarigainaemateradator,eta,emanere,norberaren jarduera fisikoa planifikatzeko prozesuak landuz egin beharda, jarduerafisikoarenkudeaketaarduratsuaerrazteko.Eraberean,arlohonek jarduera fisikoarekin, kirolarekin etaosasunarekin erlazionatutakogoi-mailako ikasketetara orienta ditzake ikasleak, bai unibertsitate-ikasketetara,baijardunbideprofesionaletara.

Hainbat faktore soziokulturalek bat egiten dute egungo gizartean, eta,horien ondorioz, gizarteak muturreko jarrerak bultzatzen ditu: batetik,osasungarriak ez diren ohiturak eta jarrera sedentarioak, eta, bestetik,gorputzari gehiegizko gurtza egitea eta osasunarekiko obsesioa, huragaixotasunbihurtuarte.Agerikoada,azkenbatean, jarrerabatzuekzeinbesteekarazofisiko,mentaletasozialakeragitendituztela.

92

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma GorputzHezkuntza

“Aisialdiarenzibilizaziora”etaharenbeharretaramoldatugarenhonetan,osogarrantzitsuadadenbora libreaktiboaduenbizimoduahartzea,etaosasunaribegiraetaosasuntsubizitzekojarduerafisikoaegitea.

Horregatik guztiagatik, Gorputz Hezkuntzaren prestakuntza-prozesuak,leheniketabehin,osasunahobetzeaizanbeharduxede,huranorberarenerantzukizun gisa hartuz eta gizarte-eraikuntzarako bitartekotzat joz.Ikusmolde horretan kokatzen dira, batetik, egoera fisikoaren alderdiosasungarriak eta haren koordinazioko, pertzepzioko eta mugimendukoelementuak, eta, bestetik, osasunean eragin txarra duten jardunekikojarrera kritikoa. Bigarren helburuz, irakasgaiak lagundu egin behar dieikasleeiberenmugimenezkobeharrakasetzekoautonomiafinkatzen;eta,hori lortzeko,haienesku jarrikodituberen jarduerapropioakplanifikatu,antolatu eta zuzentzeko behar diren prozedurak. Ildo horretatik, bereninteres eta aukerei moldatutako jarduera fisikoak erregulartasunezegitenbadituzteikasleek,irakasgaiaklagunduegingodiegozamenezko,begirunezko,ahaleginezkoetalankidetzazkojarrerakfinkatzen.

Ikuspegi hori hartuta, Batxilergoaren helburuak betetzen laguntzen duGorputzHezkuntzak,batikbat,garapenpertsonalaetagizarte-garapenalortzeko.

Helburuakfinkatzekogaraian,planteamenduirekiaetaorientagarriaeginbehardugu,batezerebizi-ohituraosasungarriakindartzekoxedez.Ohiturahoriek eskuratzen badituzte, aisialdi-esparruak betetzearen atseginasentitukoduteikasleek,etahorrekkirolarenerrealitatesoziokulturalarekikoetagorputzarengurtzarekikojarrerakritikoakizatenlagundukodie.

Biedukiblokehandiezarridira,terminologiarenaldetikaurrekomailarekinerlazioadutenak.Ezindirabereizirik ulertu, elkarri estuki lotutabaitoaz.Edukiaktaldekatzean,garrantzihandiaemanzaioazalpenenargitasunarietaarloarenbarne-logikari,etaezhainbestekoahuraikasgelantratatzekomoduari; hau da, multzoka adierazten dira, haien espezifikotasunanabarmentzeko.

Lehenedukimultzoak(Jarduerafisikoaetaosasuna)zenbaittresnaematendizkie ikasleei, norberaren helburuei eta jomuga pertsonalei erreparatuta,egoera fisikoa egoki kudea dezaten. Aurreko etapan landutako edukienaldean,jauzikualitatibobategitenda,etaerahorretan,finkatuegitendahaienautonomiaetabizitzanzeharohituraosasungarriakhartzekogaitasuna.

93

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma GorputzHezkuntza

Bigarrenedukimultzoak(Motrizitate-kultura:aisialdiaetadenboralibrerakohezkuntza) denbora librea era aktiboan betetzeko aukera sorta zabalaaurkeztendu,betiere,aldiberean,besteekikokomunikazioanahizgizarte-erlazioa indartzeko asmoz. Aisialdirako eta denbora librerako heziketapremiazkobihurtuda.Proposatutakojarduerafisikoak,adierazpenezkoaketa ingurune naturalean egitekoak, ariketa ezin hobeak dira jardueraosasuntsuaetadenboralibreauztartzeko,eta,bidebatez,gizarteakigortzendizkigunjoeraindibidualistakaldebaterauzteko.Dantzakereedukimultzohonetansartudira,bizitzaosoanegindaitekeenjarduerafisikoadelakoetagarrantzisoziokulturalbereziaduelako.

Eduki kopurua, ikasturte bakarrerako, handitxoa dela kontuan hartuta,Euskal Herriko dantzei eman diegu lehentasuna, baina beste kulturabatzuetakodantzak“dastatzeko”aukerarimuzinegingabe.

Irakasle-taldeek ikastetxearen eta ikasgelaren unean uneko errealitateramoldatubehardituzteedukiak,eta,beraz,aukerangeratzendiraedukiakantolatu,sekuentziatuetagorpuztekoerak.

Ebaluazio-irizpideeketahaienadierazleekikasleenikaskuntzarenbilakaeraezagutzekobaliobehardute;izanere,desorekaketaantzemanikobeharrakbalioesten laguntzen dute adierazleek, eta praktikan jarritako irakas-estrategienegokitasunaneurtzekoerreferentedira.

Orohar,metodologiaguztizaplikatuaetapraktikoaizateanahida,teorienetaazalpenengainetik.Horihorrelaizangobada,ikasleeninplikazioalortubehardaezagutzarenarloan;hala,jarduerafisikoakegiteazgainera,gogoetaegiterabultzatubeharditugu.Esaterako,landutakoalderdirenbatiburuzkoinformazioa bilatzeko eskatu behar diegu, eta, gerora, informazio horiguztionarteanaztertzekoagindu. Ikasleekeskola-saioetakoerabakietanetaantolakuntzanpartehardezatenbultzatubeharda,alderdijakinbatiburuzduteniritziaazaltzekoeskatuzedotajarduerafisikoaegungogizarte-balioak aztertzeko eta horiei buruzko iritzia emateko erabiliz. Praktikariburuzhausnartzeakzentzuaemangodioikasleekbizitakoari.

Ikasleekinformazioabilatubeharkodute,etahorrekargudiatzekoetaanalisizorrotzak egiteko balioko die. Arloko ezagutzak zabaltzeko, teknologiaberriaketa ikusentzunezkobaliabideakerabiltzeak ikaskuntzahobetzendunoski.

94

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma GorputzHezkuntza

Horrenbestez, hauxe da irakasgaiko metodologiaren xedea: gogokritikoa,begirunea,parte-hartzeaeta iritzinahizargudioenelkartrukeabultzatzea. Horretarako abiapuntu, prentsa, liburuak, artikuluak edoirakasleak aurkeztutako ideiak, ikasleen ekimenak eta haien parte-hartzea izan daitezke, eta, bide horretan, hainbat baliabide edoestrategiakonbinadaitezke,halanolairakurketakegitea,filmakikustea,azalpenaketaeztabaidakarretazetaeraaktiboanjarraitzea,bakarkakoedo taldeko lanakegitea,multimedia-euskarrienedota informazioareneta komunikazioaren teknologien bidez aurkezpenak egitea, etab.Metodologiaren beste oinarrietako bat komunikazioak orientatzea,ikuskatzeaetaebaluatzeada.

Ikasleek izan behar dute beren ikasprozesuaren protagonistak, etairakasleekerraztueginbeharduteprozesuhori,haiekgidatuzetaorientatuz.Hortaz, ikasleek landu egin behar dute jarduera fisikoak kudeatzekoduten autonomia. Garrantzi handikoa da norberak kudeatzea GorputzHezkuntzakoedukiak,metodologiaaberasgarriabaitamailahonetan.Ildohorretatik,ikasleekprestatuetagaratubehardituztesasoifisikoarenetaosasunaren ingurukoproiektuetaprogramak,etabaita jarduerafisikoakantolatuetahorietantaldekaedotaikastetxe-mailanpartehartuere.Horrelajokatuta, gizarteratzea, parte-hartzea eta sormen-ahalmena sustatukodira.Sasoifisikoarietaosasunariburuzkoprogramahoriekprestatubainolehen, hala ere, ikasleek sasoi fisikoa balioesteko probak prestatukodituzte,horiekizangobaitira,hainzuzenere,programakpraktikanjartzekooinarria.Probetan,koherentziazjasobehardirahainbataldagai,halanolamaiztasuna, intentsitatea, denbora eta jarduera motak. Horiez gainera,erlaxazio-teknikak, arnasketa-teknikak eta jarrera egokitzekoak landubehardira.

Munta handikoa da ikasleak motibatzeko proposamenak egitea, hala,jarduera fisikoari buruzko jarrera positiboak sortzen baitira, eta, ohiturahoriekbarneratuta,berenbizitzakobesteedozeinjardueratanerebaliatzekomodukoakdira.

Ebaluazioakaskotariko informazioaeskuratzekoaukeraemanbehardu,irakasgaiarenberezkogaitasunakeskuratzekoprozesuariburuz.Ebaluazioabaliagarriereizanbeharzaioikasleari,hurabereirakas-etaikas-prozesuansardezaneta,pixkanaka,prozesuhorihobetzenjoandadin.Horretarakoerabilgarriak dira guztiz autoebaluaziorako eta koebaluaziorako tresnak,ikasleek inplikatu egin behar baitute erabakietan, eta ikasprozesuaren

95

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma GorputzHezkuntza

erdiguneankokatzenbaituteebaluazioa.Jarduerazehatzenkalifikaziotikharatago,ebaluazio-tresnekaukeraemanbehardieteirakasleeibalioestekozer-nolakoautonomiaetaarduraeskuratudutenikasleekkirol-jarduerenetaohituraosasungarrienarloan.Horrelajokatuzgero,berezikinabarmentzendaGorputzHezkuntzakgarrantzihandiaduelaikasleengarapenpertsonalabultzatzekoetahaiengizarte-partaidetzagogotsuetakritikoasustatzeko.

oInARRIZko gAItASunAk gARAtZEko, IRAkASgAI HonEk EgItEn DuEn EkARPEnA

Batxilergoko ikasleek ez dute ariketa fisikoak soilik egin behar, baiziketa,horrezgainera, irakasleekadierazitako jarraibideakbetez, jarduerakantolatzenetahaienplangintzaegitenlagundubehardute.Horrelajokatuta,ikasleekindartuegingodituzteaurrekoetapanjasotakogaitasunak.

Gorputz Hezkuntza Batxilergoko 1. mailako irakasgai komuna da, etazehazki,zientzia-,teknologia-etaosasun-kulturarakogaitasunenjabekuntzaetagarapenaposibleegitenditu.Eraberean,Batxilergokohainbatzehar-lerrorengaitasunakgaratzenlaguntzendu;besteakbeste,gizarterakoetaherritartasunerakogaitasuna,norberarenautonomiarakoetaekimenerakogaitasuna, eta ikasten ikasteko gaitasuna. Gainera, komunikaziorakogaitasunagaratzekoberezikiegokiakdirenegoerakplanteatzenditu.

Zientzia-, teknologia-, eta osasun-kulturarako gaitasunari dagokionez,ikasleakbizitzaosoanzeharizangodituenohituraosasungarrijakinbatzueiburuzko ezagutzak eta trebetasunak emango ditu Gorputz Hezkuntzak.Gainera,egoerafisikoa,etabatezere,osasunarilotutakogaitasunfisikoenegoera mantendu eta hobetzeko irizpideak ere emango ditu: bihotz-hodietakoerresistentzia,indarra/erresistentziaetamalgutasuna.Bestalde,ingurune naturala arduraz erabiltzen laguntzen du naturan egiten direnjarduerafisikoenbidez.

Gaitasun honen beste alderdi garrantzitsuetako bat jarduera fisikoarieta norberaren gorputzaren kontrolari dagokio. Norberaren gorputzarigagozkiola, beharrezkoa da ezagutzea jarduera jakin batzuek osasunaridakarzkioten onurak (ariketa fisikoa, segurtasuna, higienea), jarduera

96

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma GorputzHezkuntza

profesional edo pertsonal jakin batzuei lotutako ohiturek dituztenarriskuak (elikadura, higienearen aurkako jardunbideak, substantziatoxikoakkontsumitzea,etab.)etagizajarduerajakinbatzuekingurunearidakarzkiotenarriskuak.

Bestalde, Gorputz Hezkuntzak ikasten ikasteko gaitasuna erdiestenlaguntzendu,esperimentazio-prozesubatetikabiatuta,jarduerafisikojakinbatzuk planifikatzeko baliabideak ematen baititu. Horrekin guztiarekin,ikasleriabereikaskuntzaetajarduerafisikoaerregulatzekogaiizangodaberedenboralibrean,eraantolatuetaegituratuan.

Mugimenezko jokaerak komunikazioa errazten du, eta komunikaziorakokanal garrantzitsua da, keinuen, jarreren eta mugimenduaren bitartezemozioak eta sentimenduak adierazi eta komunikatzeko aukerabaliatzeainplikatzenbaitu,etagorputz-adierazpenarekinetadantzarekinerlazionatutako jarduerak sortu eta bideratuko baititu. Era horretan,komunikazio-gaitasunarimesedeegitendiohitzgabekohizkuntzaerabiliz,etabigarrenmailakoelementuakhitzezkoekintzariutziz.

Beste arloek ematen ez dizkioten berezitasunak ematen dizkio GorputzHezkuntzakgizarterakoetaherritartasunerakogaitasuna jabetzeari.Arlohonetako jarduerafisikoakbideeraginkorrakdira integrazioaerraztuetaerrespetuasustatzeko,eta,aldiberean,lankidetza,berdintasunaetatalde-lanagaratzen laguntzendute.Kirol-jarduerakarautzendituztenerregelaetaarauakbetetzeakgizarteetakojokaera-kodeakonartzenlaguntzendu.

Ikasleekjarduerafisikoetanlankidetza-ekintzakbalioetsditzatenbilatzenda, taldean harreman aberatsak eta errazak izan eta kide guztiakintegratzeko, norberaren nahiz besteen gaitasunak eta mugak onarditzaten.Besteekikoerrespetuetaestimuhorrekberekindakaredonolakodiskriminazioa inplikatzen duten jokaeren arbuioa: sexuarengatikodiskriminazioa, arrazarengatikoa, trebetasun-mailarengatikoa, etab. Aldiberean,tolerantzia,adiskidetasuna,elkartasunaetalankidetzasustatzenditu.

Gizarteratzearen arloko gaitasunak lantzeko, kultura askotariko kiroleta jolasen dimentsio kulturala erabil daiteke. Azpimarragarria da eraesanguratsuan lagundu daitekeela Euskal Herriko kultura-aniztasunaezagutzen,bertokohainbatjolastradizionaletadantzarenbitartez.GorputzHezkuntzak, gizarteratzearen arloaren barruan, jolas- eta kirol-jardueren

97

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma GorputzHezkuntza

izaerasoziokulturalarekikojarrerairekiaduetaizaerahoriestimatzendu,kulturajakinbatenpartaideizatearensentimendubultzatzailegisaikustenduelako, eta baita norberarenaz aparteko kulturekiko errespetuarensustatzailegisaere.

Azkenik, funtsean, bi zentzutan laguntzen du Gorputz Hezkuntzakautonomia eta ekimen pertsonala erdiesten. Alde batetik, ikasleriariprotagonismoa ematen diolako kirol-jarduerak edo bestelako jarduerafisikoaknahizerritmozkoaktaldeanedobanakaantolatzerakoan,etabaitaegoerafisikoahobetzekojarduerakantolatzerakoanere.Bestetik,zailtasunteknikoa duten atazekiko jarrera positiboa, haien mugak haustea, etairaunkortasunaeskatukodietenegoerenaurreanjarrikodirelakoikasleak,eta baita norberaren egoera fisikoak hobera egingo duelako, erregelakbetetzerakoanzintzotasunaetaerantzukizunalantzendirelako,etaegoerafisikoarenmailabatedobestenahiztaldeosoarenexekuzioarenonarpenaerelantzendelako.

Jolas eta lehiaketek pertsonen gaitasunak eta trebetasunak garatzekoaukera eman behar dute. Estrategiak erabiltzeak erabakiak hartzearilotutakogaitasunainplikatzendu,etagaitasunhoriegunerokobizitzanereaplikadaiteke.Jolas-ikuspuntuakpertsonari izaeraautonomoagaratzeneta norberarengan konfiantza izaten laguntzen dio; gainera, gatazkakkonpontzekoosobideegokiada.

Laburbilduz, gorputza eta jarrerak menperatzeko gaitasuna garatzensaiatukogara,etahorrekberekindakarnorberarenezagutza,norberarengaitasunfisikoakgaratzea,mugimenduzkotrebetasunakhainbatinguruneetaegoeratanaplikatzea,gorputz-adierazpenaeta-kontrola,etajarduerafisikoazgozatzekogaitasuna.Betiere,bizimoduosasungarriraorientaturik,aisialdiaeraaktiboanbetetzekoaukeraizandezagun.

98

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma GorputzHezkuntza

HElBuRuAk

Etapahonetan,GorputzHezkuntza irakasgaiakgaitasunhauekgaratzeaduhelburu:

1.Jarduerafisikoaerregulartasunezpraktikatzeakgarapenpertsonaletasozialerakodakartzanonurakezagutuetaestimatzea,osasunaetabizi-kalitateahobetzeko.

2.Ikasleen gaitasun fisikoak garatuz eta haien trebetasun espezifikoakhobetuz,haienerrendimenduahanditzeaosasunarennahizmugimendu-eraginkortasunarenhobekuntzarenadierazpengisa,etaerantzukizunezkojarrerahartzea.

3.Jarduera fisiko osasungarriko programa bat planifikatu eta martxanjartzea hasierako egoeraren ebaluaziotik abiatuta, ikasleen beharpertsonalei erantzun diezaien eta aisialdiaz nahiz denbora libreaz eraaktiboangozatzekobideaizandadin.

4.Kirol-jarduerakedobestelakojarduerafisikoakantolatuetahorietanpartehartzeaetahaiekdakartzatenalderdisozialaketakulturalakestimatzea,aisialdiaetadenboralibreabetetzekobaliabidegisa.

5.Kiroletakomotrizitate-egoerakbizitzea,erabakiei lehentasunaemanezetaaurrekoetapanikasitakotaktika-etateknika-elementuakaplikatuz.

6.Jarduera fisikoak eta kirolak ingurune naturalean egitea, inguruneakontserbatzenetahobetzenlagundukodutenjarrerekin.

7.Norberarenetaguztionosasunerakoondoriotxarrakdituztenjarduerafisikoen,kirolenetajolasenaurreanjarrerakritikoahartzea,baitakirol-manifestazioetatikeratorritakofenomenosoziokulturalenaurreanere.

8.Taldetxikitan,etakomunikazionahizadierazpenmodugisa,konposizioaksortzeamusikarekinedomusikarikgabe.

99

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma GorputzHezkuntza

9.Jarduerafisikoaeta,berdin,erlaxatzeko,arnastekoetajarreraegokitzekoteknikakeraautonomoanerabilietabalioestea,norberaezagutzekobidegisa, eta eguneroko bizitzan sortzen diren desorekak nahiz tentsioakmurriztekobaliabidegisa.

10.EuskalHerrianerrotutako jolas-tradizioaketa jarduerafisikoaknahizkirolakidentifikatu,estimatuetapraktikatzea,eta,informazio-iturrietanbilatuz, jolasen, dantzen eta herri-kirolen aniztasuna aztertzea, hala,norberarenbaliokulturalenaintzatespenaetaerrespetualortzeko.

EDukIAk

1. multZoA. JARDuERA FISIkoA EtA oSASunA

lJarduerafisikoaerregulartasunezegiteakdituenonurakezagutzea.

lJarduera fisikoak era egokian praktikatzeak osasunean duen eraginaezagutzea (eginbeharezdiren jarduerak; jarrera-higienerakoohiturak;segurtasun-arauak).

lZailtasun-etaarrisku-adierazleenanalisia(bihotz-maiztasuna;hidratazioa;lesioenprebentzioa;elikadura-beharrak).

lEgoerafisikoosasungarriaebaluatzekoprobakegitea.

lEgoerafisikoorokorraetaespezifikoakhobetzekosistemaetametodoakpraktikan jartzea, hasierako egoera-ebaluaziotik aurrera inplikatutakogaitasunfisikoakhandituz.

lOsasunarekinerlazionatutakogaitasunfisikoenlanaplanifikatzea.

lOinarrizko prestatze fisikorako jarduera fisikoak egitea: zirkuituak,gimnastikanaturala…

lEraautonomoan,jarduerafisikoetaosasunerakoprogramapertsonalaprestatu eta praktikan jartzea, maiztasuna, intentsitatea, denbora etajardueramotakontuanhartuz.

100

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma GorputzHezkuntza

lEgoerafisikoonarieustekoetahobetzeko,ahalegintzeak,erantzukizunaketairaunkortasunakdutengarrantziazjabetzea.

lGizarte-ohitura positiboek, hala nola elikadura egokiak, atsedenhartzeak eta bizimodu aktiboak duten eragina aztertzea; eta gizarte-ohitura negatiboen kritika, hala nola sedentariotasunarena, drogenmenpekotasunarena,alkoholismoarenaetatabakismoarena.

lErlaxatzeko,arnasahartzeko,etajarrerakberreskuratuetaberregokitzekoteknikaketametodoakaplikatzea,osasunaetabizi-kalitateahobetzekobitartekogisa.

2. multZoA. motRIZItAtE-kultuRA: AISIAlDIA EtA DEnBoRA lIBRERAko HEZkuntZA

lAurrekoetapanpraktikatutakokiroletakobatenoinarri teknikoetanetataktikoetansakontzea,baitaerregelamenduarenezagutzanere.

lJolas-jardueretan, kirol arruntetan, kirol berezietan eta herri-kiroletanpartehartzea,ondopasatzekoetaaisialdirakoasmoarekin.

lEuskal Herriko jolas, dantza eta kirolak praktikatzea. Horiek gureerkidegoarenondarekulturalgisaestimatzea.

lIkastetxeko testuinguru soziokulturalean praktikatzen diren kirol- etajolas-txapelketakantolatuetahorietanparte-hartzea.

lKirol-jarduerenpraktikaerakritikoanaztertuetabalioestea:lehiakortasuna,pertsonen arteko harremanak, lankidetza, indarkeria, xenofobia,sexismoa,etab.Kirolabera,fenomenosozialetakulturalgisa,etaharkkomunikabideetandueneraginakritikokiaztertzea.

lKirolaren balioak identifikatu eta kritikoki aztertzea. Beste kultura etagaraibatzuetakojolasenbalioenetagauregungogizartearenkirolarenartekoerlazioakezartzea.

101

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma GorputzHezkuntza

lJarduerafisikoetan,kiroletanetajolasetanharremanek,talde-lanaketajokogarbiakdutengarrantziaestimatzea.

lJarduera fisikoak egitea, musika baliabide pedagogiko-didaktiko gisanahiztransmisoresoziokulturalgisaerabiliz.

lTaldeosoarengorputz-konposiziobatprestatuetaantzeztea.

lEgindakojarduerenadierazpen-etakomunikazio-balioaaintzathartzea.

lIngurunenaturaleanjarduerakantolatzenetabideratzenlaguntzea.

lJarduera fisikoarekin, kirolarekin eta aisialdiarekin erlazionatutakoogibideakaztertzea.

lInformazioaren eta komunikazioaren teknologiak erabiltzea, arlokoezagutzakzabaltzeko.

EBAluAZIo IRIZPIDEAk

1.Egoera fisikoa balioesteko osasunari begira egindako probak eraautonomoanprestatuetapraktikanjartzea.

1.1.Eaegitenduenberehasierakoegoerafisikoarenautoebaluazioa,batez ere zuzenean osasunarekin erlazionatutako gaitasunfisikoena.

1.2.Ea identifikatzen dituen egoera fisikoaren balioespenarekinlotutakoprobanagusiak,etaeraautonomoanerabiltzendakien.

1.3.Ea ebaluatzen dituen, garapen-plan bat prestatu aurretik, beregaitasunfisikoak.

1.4.Eaegitenduenjarraipenpertsonalerakofitxa,eaebaluazio-probabakoitza prestatu, burutu eta emaitza jasotzen duen, eta, erahorretara, jarduera fisikorako eta osasunerako bere programapropioarekinhastekobeharrezkoadeninformazioabaduen.

102

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma GorputzHezkuntza

1.5.Eaberoketaegokiaegitenduenegoerafisikoabalioestekoprobakeginbainolehen.

2.Osasunera orientaturik, eta era autonomoan, jarduera fisikorakoprogramaprestatzea,maiztasuna,denboraetajardueramotaaldagaiakkontuanhartuta.

2.1.Eazorroztasunezetaeraautonomoanplanifikatzen,praktikatzeneta aplikatzen duen bere egoera fisikoa hobetzeko jarduerafisikokoprograma,hartarako,karga,bolumenaeta intentsitateaepejakinbateanetaerasistematikoanantolatuz,etaaukeratutakojarduerafisikoramoldatuz.

2.2.Hasierakoegoerarekinalderaturikegoerafisikoarenhobekuntzaebaluatzeazgainera,eahobetze-prozesuaereebaluatzenduen.

2.3.Eaplanifikatuetabideratzenduenegokitzefisikorakoprogramapertsonala, kontuan hartuz entrenamenduaren hatsarreak etaahalegineramoldatzekomekanismofisiologikoorokorrak.

2.4.Eaplanifikatzendituen,bereprogramarenbarruan,erlaxatzeko,arnasa hartzeko eta berregokitze pertsonalerako oinarrizkoteknikak.

3.Jarduerafisikoakantolatzea ikastetxeaneta inguruetaneskuradituenbaliabideekin.

3.1.Eaprestatzendituentaldeanbereikaskideekpraktikatukodituztenjarduerafisikoak.Ealaguntzenduenetaekimenadaukan.

3.2.Ea balioesten dituen oinarrizko antolakuntza-irizpideak, halanolaespazioarenzentzuzkoerabilera,materialarenerabileraetakontrola, parte-hartze aktiboa, arauak diseinatu eta betetzea,edotajardueragidatzea.

3.3.Ea jarduera fisikori proposatzen duen osasunari dagokionez,denboralibreaeraarduratsuanerabiltzeko.

3.4.aezagutzendituenbereondoko,ingurukoetaurrunekoaukerak,jarduerafisikoaketakirolaegiteko.

103

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma GorputzHezkuntza

4.Banakako kiroletako, taldekakoetako, edo arerioa hautatzekoetakopraktikan,iaiotasunteknikoaetataktikoademostratzea.

4.1.Ea ebazten dituen hautatu den kiroleko lehia-egoera batean(txapelketa, lehiaketa, norgehiagoka) sortzen diren mugimen-egoerak,kiroldiziplinahorretakoezagutzateknikoaketataktikoaknahizerregelamenduaaplikatuz.

4.2.Eaerabakiegokiakhartzendituenjolas-egoeraerrealetan.

4.3.Eakoordinatzendituenbereekintzaketataldearenak,mugimen-komunikaziokokodeakeraginkortasunezinterpretatuz.

5.Gorputz-konposizioakprestatzea,erritmo-agerpenenetaadierazpenarenelementuteknikoakkontuanhartuzetaikaskideekinlankidetzan.

5.1.Ea aktiboki parte hartzen duen taldeko gorputz-konposizioakdiseinatuetaegitean.

5.2.Ea gai den musikaren erritmoa jarraitzeko eta gorputzarenadierazgarritasunaagertzeko.

5.3.Ea onartzen dituen taldeko lanean bere gain hartutakokonpromisoaetaerantzukizunindibiduala,etaeabalioestendituenkonposizioaegitekoprozesuarenjarraipena,nahizkonposizioarenoriginaltasuna.

6.Ingurune naturalean eragin txikia duen jarduera fisikoa egitea etaantolakuntzanlaguntzea.

6.1.Ea egiten duen jarduera fisikorik ingurune naturalean, ahalbada ikastetxetik kanpo, jarduerahorretakooinarrizko teknikakaplikatuz.

6.2.Eaidentifikatzendituenjarduerabideratzekobehardirenalderdiak,halanolajarduerariburuzkoinformazioajasotzea(lekua,iraupena,prezioa,eguraldia),beharrezkomateriala,edozailtasun-maila.

104

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma GorputzHezkuntza

6.3.Eaerrespetatzendituensegurtasun-neurriaketaeaagertzendueningurunenaturalakontserbatzennahizhobetzenlaguntzenduenjarrera.

7.Jarrerakritikozaztertzeajarduerafisikoek,kirolek,etajolasekdituztenzeinekbereaspektuak.

7.1.Eaidentifikatzendituenjarduerafisikoeknorberarennahizguztionosasunerakoekarditzaketenefektuonaketatxarrak.

7.2.Ea jarrera kritikoa duen kirolen edo bestelako jarduera fisikoenpraktikan edo praktikaren inguruan gertatzen den edozeinintolerantzia-adierazpenenaurrean.

7.3.Eaidentifikatzendituengorputz-irudiarenpertzepzioandesorekakeragitendituztenmezuaketagizarte-jardunbideak.

8.Jolasetakirolautoktonoak,nahizEuskalHerrikodantzatradizionalakaintzathartu,praktikatuetaestimatzea.

8.1.EapraktikatuetaestimatzendituenEuskalHerrikojolas-jarduerak,etaeaaldaerakidentifikatzendituenpraktikatzendirenlurraldeeilotuta.

8.2.Ea hartzen dituen euskal kirol eta jolasak nahiz herri-dantzatradizionalakbereidentifikaziokulturalpropioarenzeinugisa.

105

III. Eranskina.Batxilergoko ikasgaien kurriculuma

Amankomunekoikasgaiak:

Filosofia etaHerritartasuna

SARRERA

Filosofia eta Herritartasuna irakasgaiak bi betekizun ditu Batxilergoan.Batetik,HerritartasunerakoetaGizaEskubideetarakoHezkuntzaetaEtikairakasgaietanlandutakoetaosatutakoikaskuntzakbiltzea,sakontzeaetasendotzea,bigarrenmailanFilosofiarenHistoriagaratzekooinarriasortzekomoduaniragaziz,sistematikokietamoduzabalean,bigarrenmailahorrekikuspegi zorrotzagoa eta zehatzagoa eskatzen baitu. Batxilergoko biirakasgaihoriekbanatuezinekojarraipenadute,bainasakontasun-mailadesberdina.

Bestalde,zubimodurajardunarren,inguruneabestelakoikuspegiberrietaoriginal batetik ikusteko aukera ematen du irakasgaiak, “informazioarengarairako”ezinbestekoakdirengaitasunakeskuratzekoaukerakemanezikasleei.Izanere,batzuetanbesterikesatenbadaere,guregizarteglobalhonek ez du behaketa filosofikoa galzorian jartzen, modako kontu batedo “jakintza zaharkitua” izango balitz bezala. Aitzitik, “modernizaziogogoetatsuak”etaharenondorioekorainarte“errealitatea”interpretatzekoerabiliizandituguneskemakberrikusteaeskatzendigute.Egoerahorretan,proposamen epistemologiko zaharkitu eta agortuak eskaini beharrean,ekarpen-iturri agortezina da filosofia, gertatzen dena ulertzeko ahaleginaseezinaetaezerez—gertatzehutsaberaereez—jakintzatezematekoerabaki ausarta eskaintzen baitigu. Jakintza mota hori galderak egitearilotutadagoetaezerantzunakemateari.Zerdira,bada,Kanten“sapereaude”,Platonendialektikarenhedapena,Descartesen“cogito,ergosum”etaWittgesteineneskailera?Zerda,orduan,pentsaeraanalitiko zorrotzetagupidagabeantematzeaezbada?

Halakoeginkizunbitxiaizanik,zientziarenetabestejakintza-alorbatzuenekarpenakerabiltzenditufilosofiak,“zaldigainekoespirituerabatekoari”begiraegotekoasmorik izangabeedogizakia,ezagutza,ongiaetaegia

106

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma FilosofiaetaHerritartasuna

direnari buruzko sintesi orokorrik egiteko asmorik izan gabe, ordea. Ezdu“errealitatea”zerdenazalduedoargitunahi,etaaskizaizkio,behin-behinekoak izan arren, esanguratsuak diren puskak edota osotasunabesarkatugabekomunitatearentzatonargarriadeninterpretaziozentzuzkobatbilatzendutenproposamenak.Horixeda,hainzuzenere,irakasgaiberrihonetako funtsezko terminoa: komunitatea. Filosofia bezalako irakasgaitradizionalariherritarrenosagaiagehituizanakaldaketasakonadakargaiakjorratzendueneremuan,komunitateakberetzathartuaduenbizikidetza-ereduaauzitanjartzenbaitu.Ageriandagoenez,berebizikogarrantziaduzereginhorrek.Munduosoannahizgureherrialdeetan (gureautonomia-erkidegoan bereziki) bizi dugun egoera konplexua ikusita, herritarrakazterketafilosofikoarenaztergaitzathartzeanbizikidetzakontzeptuaberaereeztabaidarenmuineanjartzenduguetaauzitanjartzenditugugizartearenoinarri-oinarriakere.

Horiegiteko,hiruelementujorratzenditufilosofiak:subjektuarenautonomia,subjektuarengogoetarakoahalmenaetaelkarrizketa.Curriculumhonentzathiruhoriekdirahezkuntzarenjardunarenardatzestrategikoak.Etacurriculumhonen“izaeraformala”daikuspegihorrenlehenbizikoondorioa.Ebaluazio-irizpidearen eta bakoitzaren adierazleen oinarrian dauden helburuekosatzendutehonenguztiarenmuina,noski.Edukiakhelburuhorieklantzekoaitzakiabainoezdira.Edukibatnahizbestelandu,autonomiaetagogoetaakuilatuetabultzatzeadagarrantzitsuena,elkarrizketarenbidez,ikasleakoinarrizkogaitasunetanaipatutakoalderdietangaituzjoandaitezen.Horrekezduesannahihelburuekberezinolakogarrantzirikezdutenik,bigarrenmailandaudelabaizik.

Helburuoklortzeko,hainbatedukimotalandulitezkeelaegiadenbezalaxe,egiada,eraberean, tradiziohistorikoakpisuhandiaduelagauregungofilosofia ulertzeko moduan. Eta horregatik aurkezten dira edukiak gaiklasikoetanmultzokatuta,historianzeharegondirengizarteekbehinetaberriz adierazi dituzten kezkei jarraiki. Gizakiaren berezko ezaugarriak,alderdi soziokulturalak eta arazo moralak ezin dira Filosofia etaHerritartasunairakasgaitikkanpoutzi,inolazere.Bestalde,Herritartasunaere sartzeak, demokraziarekin eta giza eskubideekin zerikusia dutenzenbait eduki lantzea dakar. Azkenik, ezagutza filosofikoak berezkoakdituen trebetasunekin zerikusia duten eduki komun batzuk jaso ditugucurriculumhonetan, trebetasunhoriekgabeezinezkoabaitagutxienekoprogramafilosofikobatgaratzea,trebetasunokfilosofiapraktikanjartzekoerabiltzenditugueta.

107

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma FilosofiaetaHerritartasuna

Aipatuditugunhiruelementuenaldekoerronkairmoakzeharobaldintzatzendu Filosofia eta herritartasuna ikasgaian erabili beharreko metodologia.Gure jardunfilosofikoaautonomian,gogoetanetaelkarrizketanoinarritunahibadugu,hiruelementuhoriek triangeluberarenhiruerpintzathartubeharkoditugu,hirurakbereizigabe,ezinezkoabaitabatabestetikbereizitalantzea.Eskolakoantolakuntza (espazioak,denborak, taldeenbanaketa,metodologiak...) da horretarako dugun trabarik handiena, hezkuntza-jarduera dialogikoa garatzeko garaian. Hartara, eta gure jardunerakodauzkagun baldintzen arabera, talde-mota bat edo beste erabili ahalizango dugu, eta filosofian aditu diren nahiz ez diren beste pertsonabatzuekikoelkarrizketaereerabiliahalizangodugu,haientestuetarajoz,liburutegietatiktestuakhartuzeta,batikbat,Interneterabiliz.

oInARRIZko gAItASunAk ESkuRAtZEko, IRAkASgAI HonEk EgItEn DuEn EkARPEnA

Filosofia eta Herritartasuna irakasgaiak zuzenean laguntzen die ikasleeigizarterakoetaherritartasunerakogaitasunaindartzen,hauda,gizarteanjarduteko eta herritar ona izateko gaitasuna eskuratzen. Hurkoekikoelkarrizketan jardunez ikuspegi pertsonala garatzeari ematen zaiogarrantzia, genero-harreman orekatuak azpimarratuz bereziki, eta gizaeskubideak errespetatuz. Horiek dira aipatu dugun ekarpenaren oinarrinagusiak.Horrezgainera,ikasleeklankidetzanjardutenduteeta,bakoitzabere izaeratik abiatuta, lotura sozialak eratzen dituzte. Gaitasun haueskuratzenlaguntzenduhorrekguztiak.

Era berean, lankidetzan oinarritutako lanak ikasten ikasteko gaitasunagaratzen laguntzen du, azterketa sistematikoan eta argudiaketanoinarritutakogogoetaetabaloraziopertsonalarekinbatera,pentsamenduamodu zorrotzean erabiltzen ikasten baitute ikasleek, beren egunerokojardunekobestealorbatzuetaraeramanezhoriguztia,dakitenazjabetuzeta beren gaitasun pertsonalei buruzko ideia orekatua osatuz, horrela.Ikaskuntza arautzeko gaitasuna ere lantzen da hemen, ikasitakoaeztabaidetakoelkarrizketetanetalankidetza-laneanlandutakoirizpideekinerlazionatzekoaukeraematenzaielakoikasleei.

108

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma FilosofiaetaHerritartasuna

Irakasgai honek norberaren autonomiarako eta ekimenerako gaitasunalantzendu,bakoitzakberejarrerakhartzeaetajarrerahoriekelkarrizketarenbidezdefenditzeabultzatzenbaitu.Balorazioaketaekarpenakeginbeharrak(ideiak alderatuz, neurtuz, aukeratuz…) eta gauzak ondo argudiatu etaikuspegipertsonalaosatubeharrakgogoetanoinarritutakokoherentzianbermatutakoautonomiaematendiesubjektuei.

Gehienbat hitzez baliatzen denez, Filosofia eta Herritartasuna irakasgaihonekgarrantzihandiaematendiohizkuntza-komunikazioari.Entzuketanetaerantzuneanoinarritzendairakasgaihau,etengabekokomunikazioan(ahozkoan nahiz idatzian), alegia. Elkarrizketa da entzuketa-erantzunabinomioakhartzenduenmoldea,argudiaketanoinarritutakokoherentziarijarraiki.Testukonplexusamarrak irakurrizeregaitasunhori landukoda.Azkenik,Filosofiakoetabesteezagutza-alorbatzuetakohitzetakontzeptuakezagutuzetaerabilizberenlexikoazabaldukoduteikasleek.

Informazioa tratatzeko eta teknologia digitala erabiltzeko gaitasuna erelantzen da irakasgai honetan, jakintzaren gizarteak berezkoak ditueninformazio-iturriugariaketaelkarrekintzarakotresnabereziakerabilibehardirelakoalorhonetan,eta,horretarako,baliabidedigitalakondoerabiltzenjakin beharra dagoelako. Elkarreragin edo interaktibitatea eta jakintzapartekatzeabultzatzendutenakdauzkagu,batetik:Web2.0kolankidetza-tresnetan oinarritutako sare digital horizontalak (blogak, wikiak, etab.),alegia. Eta Interneten dagoen informazio guztia irizpide jakin batzuenarabera aukeratzen eta behar bezala lantzen laguntzen diguten tresnakdauzkagu,bestetik.

Azkenik, giza eta arte-kulturako gaitasunean ere sakontzen da hemen,kulturakoeta arteko sorkuntzakhartzenbaititu filosofiakberegogoetenoinarritzat.Filosofiarenerreferentziabazterrezinadakultura,orokorrean,etaherritartasuna lantzearidagokionez,bereziki.Kulturenbat-egiteaetakulturenartekoharremanaklantzendirabereziki,besteherrialdebatzuenkulturaetaarte-adierazpenekikoerrespetualanduz,ondorioz.

109

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma FilosofiaetaHerritartasuna

HElBuRuAk

BatxilergoanFilosofiaetaHerritartasunairakasgaiaemanezgaitasunhauekgaratunahidira:

1.Eguneroko gertakariei aurre egiteko garaian, ikuspegi filosofikoaerabiltzea, egoera zehatzetatik abiatuta eztabaidak eta azterketakegiteankontzeptuetaterminozehatzakondoetataxuzerabiliz.

2.Gure arrazoibideak idatziz nahiz ahoz arrazoitzea, beste batzuekinalderatuz,diskurtsopertsonalkoherenteaosatzeko.

3.Elkarrizketafilosofikoalantzea,ikuspegidesberdinakmoduarrazionaleanalderatu eta bateratzeko prozesuaren barruan, errealitateaz dugunikuspegibereziaosatzekogaraianelkarrizketaerabiltzearren.

4.Filosofia-testuak aztertzea, haien barne-koherentzia eta testuinguruhistorikoa zein izan zen ulertzeko, bertan agertzen diren arazoak etaproposatutako arrazoibide eta soluzioak identifikatuz, gure ekarpenbereziekinosatutakoiruzkinkritikoaegitearren.

5.Lan intelektual autonomoa egiteko oinarrizko prozedurak erabiltzea:informazioabilatuetaaukeratzea iturri idatzietadigitaletan (Internet);informaziohorialderatu,aztertu,laburtuetakritikokiebaluatzea,taldekoeztabaidaarrazionalenbidez,arazoakaurkeztekogaraianzorroztasunintelektuala bultzatuz, jarduera filosofikoetan eta haietatik sortutakoemaitzetanerabiltzearren.

6.Berdintasunaren eta desberdintasunekiko errespetuaren aldekoarrazoibidekoherentealantzea,gizaeskubideetanjasotakobalioaketaprintzipio demokratikoak oinarritzat hartuta, gizarteko desorekak etabazterketa oro gaitzesteko (etnia, kultura, sinesmen nahiz bestelakobanakakonahiztaldekoezaugarriengatikegitendirenak,etageneroarilotutakoakbereziki).

7.Gizaeskubideakbetetzeanetagurenatura-ingurunearekikoerrespetuaneta bakean bizitzean oinarritutako mundu osoko gizartea eratzekoahaleginaktxalotzea.Horretarako,arrazoiarenarautzekoetaeraldatzekoahalmena hartu behar da abiapuntutzat, garapen iraunkorrean

110

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma FilosofiaetaHerritartasuna

oinarritutako gizarte bidezkoagorantz jotzen laguntzen duten ekintzaetaestrategiakproposatzeko.

8.Mundukoherritarrakgarelaonartzea,besteenohituraketabizimoduakmodu kritikoan errespetatuz, “herritartasuna” eta hari dagozkioneskubideak (denonak baina baztertuta dauden taldeenak bereziki)hedatzen lagundu dezaketen ekintzak proposatuz inguru hurbilean(herrian)nahizmunduzabalean.

9.Gauregungogizarte-aldaketeiburuzgogoetaegitea,datuesanguratsuakbilduz eta aztertuz, inguru hurbileko (herriko) nahiz mundu zabalekogertakariak “irakurtzen” laguntzen duen oinarrizko interpretaziopertsonalaegituratzeko.

EDukIAk

1. multZoA. EDukI komunAk

lInformazioa tratatu, aztertu eta kritikatzea. Eztabaidak egitea etaeztabaidahorietanpartehartzea,bakoitzarenpentsaeramoduarrazoituetaargudiatuanazalduz.

lFilosofiako, zuzenbideko, politikako, soziologiako eta ekonomiakotestuak aztertzea, alor bakoitzeko termino eta kontzeptuak ondo etazuzenerabiliz.

lAurkeztutakoarazoakkontsultatzeko,hainbatkontsulta-iturrierabiltzea,informazio-etakomunikazio-teknologiakbarne.

2. multZoA. JAkIntZA FIloSoFIkoA

lFilosofia,zientziaetabestejakintza-eredubatzuk.

lFilosofiaarrazionaltasunteorikogisa:egiaetaerrealitatea.

lFilosofiaarrazionaltasunpraktikogisa:etikaetafilosofiapolitikoa.

lFilosofiarengalderaetaarazonagusiak.

111

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma FilosofiaetaHerritartasuna

lMitotiklogosera.

lFilosofiapresokratikoa.

3. multZoA. gIZAkIA. PERtSonA EtA gIZARtEA

lDimentsiobiologikoa:eboluzioaetahominizazioa.Gizakienetaanimalienjokamoldea.

lDimentsiopsikologikoa:hautematea,oroimena,ikaskuntza,afektibitatea.

lDimentsio soziokulturala:gizabanakoaeta izaki soziala.Naturarenetakulturarenartekotirabira.

lSubjektuakmunduarekinduenerlaziosinbolikoaetahizkuntzarenbidezkoa.

lGizakienikuskerafilosofikoak.

4. multZoA. FIloSoFIA moRAl EtA PolItIkoA

lEkintzamoralarenoinarriak:askatasunaetaerantzukizuna.

lTeoria etikoak, gaur egungo gizartearen erronkei erantzuteko: zorionaetajustiziadiraerronkahoriek.

lErlatibismomoralaetamoralunibertsala.

lHerritartasunareneraikuntzafilosofikoa:jatorrihistorikoaetaoinarrifilosofikoa.

5. multZoA. DEmokRAZIA EtA HERRItARtASunA

lBoterepolitikoarenjatorriaetazilegitasuna.

lEstatudemokratikoarenetazuzenbide-estatuarenoinarrifilosofikoak.

lHerritarrak,eskubide-berdintasunaetaaniztasuna.Bakoitzareniritziekikoerrespetuaetabaloraziokritikoa.

112

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma FilosofiaetaHerritartasuna

lGizaeskubideaketademokrazia.

lEstatuak bakea, balio demokratikoak eta giza eskubideak babestekoegitenduenarenzilegitasuna.

lDemokraziamediatikoaetaherritartasunglobala.

EBAluAZIo IRIZPIDEAk

1.Ikuspegifilosofikoaeta ikuspegihorridagozkion terminoakzuzenetazehatzerabiltzea,gertatuakesplikatzekodaudenbesteesplikaziomoldebatzuetatikondobereiziz.

1.1.Ea deskribatzen duen filosofiako termino zehatzen eremusemantikoa.

1.2.Ea azaltzen dituen kultura-jatorri desberdinetako filosofienparekotasunaketadesberdintasunak.

1.3.Eagertakariakfilosofiarenikuspegitikinterpretatzendituen.

1.4.Ea erabiltzen dituen analisien ondorioak zeinahi gairi buruzkoeztabaidetan.

2.Arrazoibidesendoetakontrastatuetanoinarritutakodiskurtsopertsonalaosatzea.

2.1.Ea azaltzen duen zenbait prozesu modu orokorrean: eboluzio-prozesua,gizarteratze-prozesua…

2.2.Eaazaltzenduengizabanakoarenetagizartearenartekoerlazioa,zenbaitikuspegitatik(biologikotik,psikologikotik,soziokulturaletik,filosofikotik).

2.3.Eaazaltzenduen,gizabanakoarenetagizartearenartekoerlazioan,hizkuntza-komunikazioarenfuntzioa.

2.4.Ea koherentziaz azaltzen duen gizabanakoaren eta gizartearenartekotirabirariburuzduenikuspegia.

113

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma FilosofiaetaHerritartasuna

2.5.Ea gai den sintesi bat egiteko, arrazoibide pertsonalaren etaharekin bat ez datozen beste arrazoibide batzuen alderatzetiksortutakoa.

3.Elkarrizketa filosofikoa pentsamolde autonomoz ikuspegi guztiaktxertatzekotresnagisaerabiltzea.

3.1.Ea parte hartzen duen talde-eztabaidetan, edozein delarik eregaia:gaimoralak,soziokulturalak,filosofikoak…

3.2.Ea txertatzen dituen beste solaskideen ikuspegiak norberarenarrazoibidean.

3.3.Ea hartzen duen erlatibismoaren eta unibertsalismoaren artekodikotomiarenaurreanjarrerateorikozehatza.

3.4.Eadikotomiahorretakoosagaibakoitzetikdatorrenjokamoldearenadibidepraktikorikematenduen.

3.5.Ea erabiltzen duen elkarrizketa filosofikoa (ikaskideekin nahizpentsalariekin) norberaren lanak (ahozkoak nahiz idatziak)egiteko.

4.Filosofia-testuen eta bestelakoen analisia egitea, testu horien barne-egituraazalduzetahorieiburuzkoiruzkinkritikoakeginez.

4.1.Eaantzematenduentestubatenideianagusiazeinden.

4.2.Eairitziaketaargudioakbereiztendituen.

4.3.Ea aurre egiten dion testu batean gai bati buruz ematen direnarrazoibideei.

4.4.Ea iritzipertsonalikematenduen testubatean landutakogaiariburuz(ezduzertaniritziberritzaileaizan).

5.Informazio garrantzitsua lortzea hainbat iturritatik eta informazio horilantzea, kontrastatzea eta modu kritikoan erabiltzea era bateko etabestekogertakariakaztertzeko,pentsaerafilosofikoakberezkoakdituenlanintelektualerakotresnezbaliatuz.

114

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma FilosofiaetaHerritartasuna

5.1.Easailkatzendueniturriidatzietadigitaletatik(Internet)lortutakoinformazioa,irakasleakemandakoirizpideeijarraiki.

5.2.Ea informazio hori berriz lantzen duen, jarduera filosofikoakberezkoakdituenteknikakerabiliz(azterketa,laburpena,ebaluaziokritikoa),lankideekinelkarrizketanjardunez.

5.3.Easortzenduentestuidatzibat,aurrekoariketatikabiatuta.

6.Diskriminazio molde guztiak baztertzea, generoan oinarritutakodiskriminazioabereziki, ondoerrotutakogaitzespenbatenbidez (gizaeskubideakerreferentziatzathartuta).

6.1.EaezagutzendituenGizaEskubideenAdierazpenUnibertsaleanzerrendatzendireneskubideetakobatzuk.

6.2.Eaaztertzendueneskubidehorietakorenbat errealitateannolagauzatzenden.

6.3.Eaazaltzenduendiskriminazioariburuzkodaturik,zeinahidelarikerehura(generoaridagokionabarne).

6.4.Ea adosten duen “berdintasun” kontzeptuaren definizio bat,ikaskideekinelkarrizketan.

6.5.Ea lantzen duen genero-diskriminazioaren (eta bestelakoen)aurkakogaitzespenarrazionalik,gizaeskubideetanoinarrituta.

7.Garapeniraunkorraetagizarteberdintasunezkoaetabidezkoauztartzendituztenproposamenakegitea,GizaEskubideakbizikidetzarenoinarritzathartuta,etaekintzakarautukodituenoinarriaarrazoiakizanbeharduelaonartuta.

7.1.Ea“garapeniraunkorra”deritzonkontzeptuaazaltzenduen.

7.2.Eaazaltzendituengarapeniraunkorraren,gizartebidezkoarenetagizaeskubideenarteandaudenerlazioak.

7.3.Ea ontzat jotzen duen gizartean, naturan eta pertsonen arteandugunjardunarenerreferentziatzatarrazoiahartzea.

115

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma FilosofiaetaHerritartasuna

7.4.Ea proposatzen duen, gizarte iraunkorraren ildotik, gizaeskubideetan oinarritutako gizarte bidezkoa lortzen laguntzenduenekintzarik,arrazoianoinarritutakoekintzarik.

8.“Herritartasun” orokorraren eta eskubide zibilen ideia sendotzenlaguntzendutenproposamenaklantzea.

8.1.Eaazaltzenduen“herritartasun”kontzeptuarensorrerakbotereazilegiztatzeko teorien garapenarekin batera izan duen prozesuhistorikoa.

8.2.Eaerrespeturikerakustenduenikaskideenbizi-aukerekiko.

8.3.Eaazaltzendituenherritartasunnazionalarenetamundumailakoherritartasunarenarteandaudenaldeaketaparekotasunak.

8.4.Ea aztertzen dituen gure sistema politikoak (parlamentuanoinarritutakodemokraziaetazuzenbide-estatua)mundumailakoherritartasunaren ideia garatzeko eta errotzeko ematen dituenaukerak.

8.5.Eaegitenduenproposamenikmundumailakoherritartasunaguregizartean(mailanazionaleannahiznazioartean)sendotzeko.

9.Gure gaur egungo gizartearen konplexutasuna interpretatzea datuobjektiboetatik abiatuta eta gerora izan lezakeen eboluzioari buruzkohipotesiakegitea.

9.1.Eaazaltzendituenmundumailakogizartearenoinarrizkoezaugarriak.

9.2.Eaematendituenoinarrizkoezaugarrihoriekjustifikatzendituztendatuak.

9.3.Eaazaltzenduen,mundumailakogizartearenbaitan,hedabideekdemokraziandutenbetekizuna.

9.4.Ea osatzen duen globalizazioak gure bizitza pertsonalean etaharremansozialetapolitikoetandueneraginariburuzkodiskurtsoarrazionalbat.

116

III. Eranskina.Batxilergoko ikasgaien kurriculumaAmankomunekoikasgaiak:Euskaraetaliteratura,gaztelaniaetaliteratura,atzerrikohizkuntza

SARRERA

Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzan gertatzen den bezala, Batxilergoanlantzen diren hizkuntza-alorreko irakasgaiak curriculum-proposamenbakar batean aurkezten dira. Batxilergoan, hizkuntza eta literaturairakastean,aurrekoetapanhasitakobideari jarraitzenzaio,bainabadituberezko helburu jakin batzuk ere. Batxilergoan garrantzi handia izatendu prestakuntza zientifikoa lantzen hasteak, horren bidez ikasleek gizaheldutasunaetaheldutasunintelektualalortzenbaitute,etaezagutzaketatrebetasunakeskuratzen,bizitzanardurazetagaitasunez jokatzeko,eta,hartara,ikastenjarraitzeko(unibertsitateanedotalanbide-hezkuntzan).

IrakasgaihauekBatxilergoanikasiz,komunikatzekogaitasunazabalduetasendotunahida,baiEAEkobihizkuntzaofizialetan,etabaita,gutxienez,atzerrikohizkuntzabateanere.Hala, helduekgizarte-esparruetanbeharbezalajardutekobehardituztenjarrerak,erabilera-prozeduraketaezagutzakemannahizaizkieikasleei.

XXI.mendekogizarteaeleaniztunaetakulturaaniztunada;beraz,behar-beharrezkoaduherritareleaniztunakizatea.Horregatik,munduzabalekoharreman-sareak gero eta estuagoak direla ikusita, bai ezaguerarengizarteak eta informazioaren eta komunikazioaren teknologiak indarrahartzen ari direlako, bai pertsonek gero eta joan-etorri gehiago egitendituztelako, beharrezkoa zaigu, hizkuntza ofizialez gainera, hizkuntzaorokortzathartzend(ir)ena(k) jakitea,pertsonekelkarezagutzeko, ideiaktrukatzekoetakulturenarteanelkarulertzeko.

Gizakiak hitz egiteko duen gaitasuna hizkuntza zehatzetan gauzatzenda. Euskal Autonomia Erkidegoak bi hizkuntza ofizial ditu: euskara eta

117

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

gaztelania, eta eskolak helburu nagusitzat hartu du ikasle guztiek bihizkuntzak jakitea bermatzea eta, ondorioz, euskara erabiltzeari etaikasteari lehentasuna ematea, era horretan konpentsatzeko gizarteandaukan presentzia urriagoa, eta normalkuntza bultzatzeko. Hizkuntzakerabiltzeakesannahidubihizkuntzaofizialakegokietataxuzerabiltzeahainbat egoera komunikatibotan, testuinguru desberdinetan, gero etamailaformalagoanetakonplexuagoan.

Atzerrikohizkuntzaridagokionez,ikasleekaurrekoetapetaneskuratutakokomunikazio-trebetasunak garatu, eta beren hizkuntza-baliabideakaberastu beharko dituzte; horretarako, zabaldu egin beharko dituztemoldatzen jakiteko komunikazio-egoerak, beren interes akademiko etaprofesionalenarabera,betiere.Horrela,elebitasunabermatzekoerronkarigehitubeharzaioatzerrikohizkuntzabat,gutxienez,menderatzendutenpertsonaeleaniztunaklortzea.

Batxilergoanhelburuhorieklortzeko,arretabereziaizangodutezientzia-,teknika-, kultura- eta literatura-alorretako diskurtsoek. Hortaz, esparruakademikoa,hedabideetakoaetaliteraturakoaizangodiragehienlandukodirenhizkuntza-erabilerarenesparruak.

Esparruakademikoan,zientzia-,teknika-etagizaalorretakoezagutzakjasoetazabaltzendituztentestuakdaude.Hala,testuinguruformalhorietakotestuakulertuetasortzekotrebetasunaklandubeharkodira,testuinguruhoriek,hizkuntzakerabiltzerakoan,zorroztasunetazehaztasunhandiagoaeskatzendutelako.

Hedabideenesparruan,gauregungoerrealitateakezagutzenetabalioestenlaguntzendutentestuak,etaprestakuntzakulturala–halazientifikoanolahumanistikoa-ematendutenakdaude.Testuhoriekhobetoulertzensaiatukodiraikasleak,etaezbakarriktestuenberaienesanahiargiakidentifikatzen;hartara,jarrerakritikoakgaratukodituzte,etabizidirengizarteariburuzkoinformazioaetaezagutzakmoduautonomoanerabilikodituzte.

Literatura-diskurtsoak –idatziak zein ahozkoak–, ikaragarri laguntzendu komunikatzeko gaitasuna sakontzen; diskurtsoa fikzioan oinarritzendenez, era askotako testuinguru, eduki, genero eta erregistroak ukitzenditu. Gainera, literatura-lanak, gizakion oroimen unibertsalaren osagai

118

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

ezinbestekoak dira, gure emozioen, ideien eta fantasien fitxategia.Garrantzitsuakdiragazteenheldutasun intelektualetaafektiboan,berenbanakakonahiztaldekoesperientziakgauzatutaikustekoaukeraematendietelako,gizarteratzekoetaerrealitaterazabaltzekobeharhandiadutengaraian. Bestalde, literatura-testuek pentsamendu eta sentimendukolektiboak islatzen dituzte, eta lagundu egiten dute euskal kulturanelkartzendirenbestekultureidagozkiennortasun-ezaugarriakulertzen.

Aurrekoari jarraiki, curriculuma bost eduki multzotan antolatuta dago:“Diskurtsoen ugaritasuna: entzutea, hitz egitea eta solasean aritzea”,“Diskurtsoenugaritasuna:irakurtzeaetaidaztea”,“Literatura-diskurtsoa”,“Hizkuntzari buruzko gogoeta” eta “Hizkuntzaren dimentsio soziala”.Edukienantolaketahorrekezduadieraztenezikastekoariketakeratzekomodurik, ez hurrenkerarik; hizkuntza- eta literatura-arloko osagaiak eraanalitikoan aurkezteko modu bat da. Multzoetako edukiek lotura duteberaien artean eta, horregatik, programazioak prestatzerakoan, eta,bereziki,jarduera-sekuentziakikasgelaraeramaterakoan,ezinbestekoadamultzoetakoikaskuntzakuztartzea.

Aurrenekobimultzoetanedukihaueksartzendira:ahozetaidatzizulertzekohizkuntza-trebetasunak; diskurtsoaren esparruetan ahoz eta idatzizjardutekotrebetasuna-berezikiesparruakademikoanetahedabideenean-;esparru bakoitzeko testu-genero garrantzitsuenak aztertzea eta haienezaugarriakezagutzea.

“Literatura-diskurtsoa” multzoan, testuinguruak, moldeak eta edukitematikoak ahalik eta laburren aurkeztu dira. Ezinbestekoa da euskalliteraturakonahizespainiarliteraturakohainbatgaraitakolan,pasarteetaegilegarrantzitsuenenaukeraketazorrotzaegitea,XX.mendekoliteraturanoinarrituta bereziki; ahalik eta denbora gehien eman behar zaio testuakirakurtzeari,aztertzearietairuzkintzeari,ahaztugabeeuskarazkoahozkoliteraturarengarrantzia.Komenidagauregungoliteraturanabarmentzea,eta kontuan hartzea aurreko mendeekiko loturak, literatura molde eta-gaienbilakaeraaztertzerakoan.Atzerrikohizkuntzaridagokionmultzoan,hizkuntzahorietakoliteratura-testuerrazaklandukodira,irakurtzekoohituraareagotzekoetaliteratura-testuekingozatzeko,hizkuntzahorietanere.

119

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

“Hizkuntzari buruzko gogoeta” multzoan, hizkuntza-sistemari buruzkoprozedurak, kontzeptuak eta jarrerak lantzen dira, curriculumekohizkuntzak hobeto erabiltzeko. Hizkuntzaren eta komunikazioarenalorreko trebetasunak sendotzeko landuko dira aipaturiko edukiak, etahizkuntzarenosagaiakerabiltzeazgainera,gogoetaegingodahaieiburuz,etasistematikokiaztertzen joangoetapahonetan.Horrenbestez,multzohonetakoedukiakgainerakomultzoetakoekinbateralandubeharkodira.

Azkenik,“Hizkuntzarendimentsiosoziala”multzoan,hizkuntza-aniztasunari,hizkuntzenartekoerlazioei,etahiztunenetahizkuntzenartekoharremaneidagozkien edukiak lantzen dira. Gaur egungo gizarte eleaniztunean,euskal gizartea elebitasun desorekatu batetik eleaniztasunerantz doa.Horrek egoera soziolinguistikoak hausnartzea eskatzen du, hizkuntza-aniztasunarenaldeko jarrerapositiboakgaratzeko,orohar,eta,bereziki,euskararennormalizazio-prozesuarenaldekoak.

Ikasjarduerak gaitasun eta trebetasun diskurtsiboak indartzeko izangodira;alegia,prozedurenlanketakegituratukoduikas-etairakas-prozesua.Landutakotestuengogoetasistematizatuakaurrekoetapetaneskuratutakogaitasunak sendotzeko eta zabaltzeko balioko du. Bestalde, uler- etasortze-jarduerek,etahaieiburuzkogogoetek,beharadinakozorroztasunaeta sakontasuna izan beharko dute autonomia lortzeko, bai norberarenekoizpenakontrolatzeko,baidiskurtsoakkritikokiinterpretatzeko.

Printzipio horiek metodologia bat garatzea eskatzen dute; metodologiahorrek ikasprozesua landu beharko du, komunikazio-proiektuetanoinarrituta.Horretarako,testuaoinarrizkokomunikazio-unitateaizangoda;testuak,ikaskuntza,sekuentziadidaktikoetanegituratukodu,eta,hartara,komunikazio-jarduerazehatzaklortukodira,eta“egitenjakiteari”emangozaiolehentasuna,ezikasitakoaburuzesatenjakiteari.

Gogorarazi behar da etapako irakasle guztiek esku hartzen dutelahizkuntzen ikas- eta irakas-prozesuan. Irakasgai guztietako irakasleeklagundubehardutezereginkolektibohorretan,ziurtatubeharduteikasleekulertzendituztelaberenirakasgaikodiskurtsoak,etalagundubehardieteberen jakintza-alorrean diskurtsoak sortzen. Era berean, lagundu beharduteelkarrizketaerabilarazten,ezagutzapartekatualortzeko.

120

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

Curriculumeanhainbathizkuntzalantzendirenez,etaBatxilergokoikasleakeleaniztunak izanik, hizkuntza-irakasleek gogoeta egin behar dute,elkarrekin, beren jardunari buruz, eta beren irakasteko modua egokitu,ikasgelan hizkuntzak ikasteko metodologia garatu ahal izateko, betierehizkuntzentrataerabateratuaoinarrihartuta.

Hizkuntzak batera irakasteko, oinarri batzuk hartzen dira kontuan.Batetik,ikasleelebiduneketaeleaniztunekberenhizkuntzakdakizkite,etahizkuntzahorietanikasitakoakberenezagutzenetaemozioenosagaidira;bestetik,hizkuntza-ikaskuntzakbestehizkuntzetaraaldadaitezke;azkenik,hizkuntzakaldibereanagertzendirahiztunekpartehartzendutenesparruguztietan. Hortaz, irakasleek elkarrekin planifikatu behar dute beren landidaktikoa,etahizkuntzaguztietanbanatubeharkodituztecurriculumeanproposatutako edukiak; hizkuntza bakoitzean berezkoa dena landukodute,batetik,etaguztiekbateradutena,bestetik,betierehizkuntzaondoerabiltzekohelburuagogoanizanik.

Azken batean, Batxilergoko ikasleek aurreko etapan eskuratutakokomunikazio-gaitasuna gehiago garatu behar dute, eta ezagutzalinguistikoak sakonago landu eta sistematizatu behar dituzte, besteentestuak ulertzerakoan eta norberarenak ekoizterakoan agertu ohi direnzailtasunakgainditzeko.Alegia,kultura-alfabetizazioarenprozesuaosatunahida,kontuan izanik,etapahonenamaieran, ikaslebatzukzuzeneanlan-mundura joango direla, beste batzuk goi-mailako lanbide-heziketanhasikodirela, etabestebatzuekunibertsitatera jokodutela.Guztiekereprestakuntza sendoa beharko dute hizkuntzetan eta literaturan, bizitzaosoanikastenjarraituahalizateko.

121

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

oInARRIZko gAItASunAk ESkuRAtZEko, IRAkASgAI HAuEk EgItEn DutEn EkARPEnA

“Euskara eta Literatura”, “Gaztelania eta Literatura” eta “AtzerrikoHizkuntza”irakasgaiekcurriculumekooinarrizkogaitasunguztiakgaratzenlaguntzendute,hizkuntzaktresnaezinegokiagoakbaitirakomunikatzeko,munduairudikatzeko,pertsonakgizarteratzeko,sentimenduakadieraztekoeta sormena bultzatzeko; are gehiago, berez hizkuntzen irakaskuntzanikuspegi instrumentala lantzen baldin bada -curriculum-proposamenhonetanegitendenmoduan-.

Hizkuntzen curriculumaren bidez -hizkuntza erabiliz noski-, gizartekoesparru guztietan eraginkortasunez parte hartzeko gaitasuna garatunahi da, bereziki helduei dagozkien testuinguruetan; hortaz, hizkuntza-komunikazioarengaitasunaridagozkionalderdiguztiaknabarmenlandukodira. Hizkuntza jakin bat erabiltzeko trebetasunak eta estrategiak, etahizkuntzahorreningurukogogoeta-prozesuak,bestealorbatzuetanerabildaitezkeen ikaskuntzakdira,eta lagunduegitendutehizkuntza-gaitasunbateratuagaratzen.Printzipiohoridahizkuntzencurriculumbateratuarenoinarrietako bat, eta aukera ematen du hizkuntza-komunikazioarengaitasunaedozeinhizkuntzalanduzgaratzeko.

Ezagutzarenalorreanerehizkuntzakberebizikogarrantziadauka,berabaitaezagutzasortzeko,eratzeko,metatzekoetazabaltzekobitartekoa.Etapahonetako irakasgaiak ezagutzea bat dator alor bakoitzeko diskurtsoakondo-ondo erabiltzearekin. Jakintzagai bat ikasteak, hari buruz hitzegiteko,entzuteko,irakurtzekoetaidaztekogaidelaesannahidu.Jakintzaeta ezagutza hizkuntza bidez lortzeak lotura estua du ikasten ikastekooinarrizkogaitasunarekin.

Hizkuntzak,ezagutzafinkatuetagordetzeazgainera,ezagutzahorimodusistematikoanetaetengabeeskuratzekoaukeraematendu,etahuragabeezinezkoak liratekeen harremanak sortzeko bidea eskaintzen du. Bestemundubatzukezagutzeaetageureburuazhausnartzeaahalbidetzendu,etaezagutzaautonomorakogakoakematen.Hizkuntzakaukeraematenduezagutzaantolatzekoetajarduerakplanifikatzeko,norberarenetabesteenesperientziez gogoeta egiteko, eta arrazoitzerakoan erabilitako bideak

122

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

aztertzeko. Trebetasun horiek guztiak garatzea funtsezkoa da bizitzanikastenjarraitzeko,etahoriezinbestekoadaXXI.mendekoherritarrentzat.

Hizkuntzaerabiltzenikasteakhonakohauerebadakar:arazoakaztertzeaeta konpontzea, planak prestatzea eta erabakiak hartzen hastea,komunikazio-egoerabakoitzerakoegokiakdirenestrategiakerabiltzea…Izanere,hizkuntzareneginkizunetakobatnorberarenjardueraarautzeaetabideratzea da. Horregatik, hizkuntza-trebetasunak eskuratzeak lagunduegitendugureekimenakgaratzenetagure jarduerakarautzen,geroetamodu autonomoagoan. Bestalde, hizkuntzen –bereziki, atzerrikoen–ikaskuntzari dagokionez, beharrezkoa da ikasleen sormen-gaitasunagaratzenlaguntzea,ausartudaitezenkomunikazio-beharberrieikonponbideeraginkorrak bilatzen. Hizkuntzak bitarteko ezin hobeak dira barrukoemozioaketaarrazoiketakarautzeko,etabaitakomunikazio-harremanakizateko ere, horrek nortasuna osatzen laguntzen baitu. Hizkuntza ondoerabiltzeakautonomiagaratzenetaikaskuntzaarautzenlaguntzendu,etabi helburuhoriekgarrantzi handiaduteautonomia izatekoetanorberakberekasajardutekogaitasunean.

Hizkuntza-alorrekoirakasgaieklagunduegitenduteinformazioatratatzekoeta teknologia digitala erabiltzeko gaitasuna sendotzen; izan ere,irakasgaiaren helburuetako bat ezagutza eta trebetasunak ematea da,informazioa bilatzeko, aukeratzeko eta lantzeko, hainbat komunikazio-beharretan erabiltzeko. Ahozko testuak eta testu idatziak ekoizteaneuskarri elektronikoak erabiltzeak ere lagundu egiten du gaitasun horigaratzen,eta,hala,eraginkorragoaizatendatestuaksortzekoprozesua,hots, hizkuntza-alorreko irakasgaien oinarrizko edukia. Teknologiadigitalarengarapenakkomunikaziomoldeberriakekarriditu,eta,horrek,aldiberean,Batxilergokoirakasgaihauetanjorratubeharrekotestu-generoberriak.Halaber,ugarituegindirazuzeneankomunikatzekoaukerak,bestehizkuntzaetakulturabatzuetarahurbiltzekomoduak, etahorrekerraztuegitenduirakurketarenetaidazketarenerabilerasozialaetakooperatiboa,etalagunduegitenduezagutzabesteekinbateraosatzen.Besteikuspegibatetik,hizkuntza-alorrekoirakasgaieklagundueginbeharduteteknologiaberriek zabaldutako informazioaren aurrean jarrera kritikoa izaten, etainformaziohorimoduetikoanerabiltzen.

123

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

Hizkuntza,komunikatzekotresnabatda,gizarteratzekooinarrizkoelementubat,eta,beraz,funtsezkoadagizarterakoetaherritartasunerakogaitasunagaratzeko. Besteekin jardunez ikasten eta barneratzen da hizkuntza,eta gizarteko jardueretan parte hartzeko erabiltzen da, hainbat helburulortzeko. Helduei dagozkien hizkuntza-gaitasun konplexuak garatzeabehar-beharrezkoa da esanahiak negoziatzeko, jarrerak hurbiltzeko etagatazkakkonpontzeko.Ekimenhoriekguztiakgizakionartekoharremanenoinarri-oinarriandaude.

Hizkuntzajakinbaterabiltzeaknorberarennortasunasortzenetahizkuntza-etakultura-nortasunkolektibobateanpartehartzenlaguntzendu. Ikasleguztiekerkidegokobihizkuntzaofizialakondoikasteaklagunduegingoduintegrazioetakohesiohandiagoalortzen.Batxilergokohizkuntza-alorrekoirakasgaiekbultzatueginbehardutegauregungoeuskalgizarteanpartehartzekobeharrezkoakdirenhizkuntzaguztiakgaratzen,modubateratuetaosagarrian.

Bestalde,eleaniztasunakerraztuegitendugauregungogizarteglobaleanpartehartzen,lagunduegitendukulturenarteankomunikatzen,bitartekobatdakanpokoinformazioajasotzeko,etabidebatpertsoneketakulturekelkarezagutzekoetaelkarerrespetatzeko.HorrekguztiaklagunduegitenduXXI.mendekoherritarrekezinbestekoadutenkulturenartekokontzientziagaratzen.

Gizartean jarduteko eta herritar zintzoak izateko gaitasuna garatzenda, gizartearen aurreiritzi eta irudi estereotipatuak transmititzeko -etasalatzeko- hizkuntzak erabiltzen dituen bideak aztertuz, hizkuntzarenerabileradiskriminatzaileakezabatzearren.

Literatura-lanak irakurriz, interpretatuz eta balioetsiz —etapa honetakooinarrizko lan-esparrua— landu egiten da giza eta arte-kulturarakogaitasuna.Literaturakaukeraematendieikasleeibereninguruneedogaraitikurrun dauden errealitateak ezagutzeko, kultura-tradizioan barneratzeko,gizakiaz hausnartzeko eta hizkuntzaren alderdi estetikoa ezagutzeko.Irakasgaihaueietekinikhandienaateratzeko,komenida literaturabestezenbaitarte-adierazpiderekinbatera—musika,pintura,zinema—lantzea.Etapahonetan,bestalde,XXI.mendeanikus-entzunezkoaketateknologiaberriak erabiliz sortutako arte molde berriak modu kritikoan ulertzekoahaleginaeginbeharda.

124

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

Azkenik, handia da irakasgai hauek matematikarako nahiz zientzia-,teknologia-etaosasun-kulturarakogaitasunarengarapenariegitendiotenekarpena;izanere,hauxeeskatzendute:munduainterpretatzea,mezuakaztertzea, gertakari anitzen kausa eta ondorioak modu arrazionaleanargudiatzea, eta, ikasgelan, ezagutza-alor ugariri buruzko diskurtsokonplexuetaabstraktuakerabiltzea.

EuSkARA EtA lItERAtuRAgAZtElAnIA EtA lItERAtuRA

HElBuRuAk

1.Bizitzasozialetakulturalekotestuinguruetakoahozkodiskurtsoaketadiskurtsoidatziakulertzea,hedabideetakoaketaesparruakademikokoakbereziki. Bakoitzaren komunikazio-berezitasunak aintzat hartzea etahaien edukia kritikoki interpretatzea, haiek ulertu ondoren egoeraberrietanaplikatzeko.

2.Ahozetaidatziz,diskurtsokoherenteak,zuzenaketaegokiakerabiltzea,komunikatzekoetahainbategoerataraegokitzeko-esparruakademikoanbereziki-, komunikazio-beharrei modu eraginkorrean erantzun ahalizateko.

3.Gureerrealitateelebidunaezagutzeaetainterpretatzea–soziolinguistikakoezaupideenlaguntzarekin-,euskararenohikoerabilerabermatzeko.

4.Eleaniztasuna eta kultura-aniztasuna aztertzea eta interpretatzea-soziolinguistikakoezaupideeklagunduta-,eleaniztasunaketakultura-aniztasunak dakarten aberastasunaren aurrean begirunea eta jarrerapositiboaerakusteko.

5.Hizkuntzaren erabilera sozialak aztertzea, gogoeta eta kritika eginez,saihesteko, norberaren ekoizpenetan, aurreiritziak adierazten dituztenhizkuntza-estereotipoak.

125

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

6.Hizkuntzenosagai soziolinguistiko,diskurtsiboetagramatikaleiburuzgogoeta egitea, kontzeptu eta prozedura egokiak erabiliz, testuenulermena,azterketaeta iruzkinakhobetzeko,eta testumintzatunahizidatziakplanifikatzeko,ekoiztekoetazuzentzeko.

7.Testuak ulertzeko eta ekoizteko prozeduretan, hizkuntzen osagaieiburuzhausnartzea,hizkuntzabakoitzeanikasitakoabestehizkuntzetaraaldatzenlaguntzeko.

8.Literatura-lanakinterpretatzeaetakritikokibalioestea,haienarte-izaeraosatzen duten elementuak identifikatzea, eta kultura-tradizioarekinetasortzekoeta jasotzekogizarte-baldintzekinerlazionatzea,gizakionbanakakonahiztaldekoproiekzioaantzematekolanhorietan.

9.Euskal literaturaren eta espainiar literaturaren garai garrantzitsuenenezaugarri orokorrez gainera, literatura horietako egile eta lanikinportanteenak ezagutzea, literatura-testuak, ahozkoak eta idatziak,ulertzen laguntzeko, eta informazio-iturri egokiak kritikoki erabiliz lanhoriekikasteko.

10.Literatura-testuakmoduautonomoanirakurrizgozatzea,bestemunduetakulturabatzukezagutzeko,etasentsibilitateestetikoagaratzeko.

11.Informazio-iturriak eta -teknologiak autonomiaz, espiritu kritikozeta jarrera etikoz erabiltzea, informazioa bilatzeko, aukeratzeko etalantzeko,hizkuntzamintzatuaetaidatziabizitzasozialetakulturalekotestuinguruetaneraginkortasunezerabiliahalizateko.

12.Hizkuntzaetairakasgaiguztietanikasitakokomunikazio-ezagutzaketa-estrategiak erabiltzea, eta norberaren ikasprozesuei buruz gogoetaegitea,ikastekoautonomiagaratzeko.

126

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

lEHEn mAIlA

EDukIAk

1. multzoa. Diskurtsoen ugaritasuna: entzutea, hitz egitea eta solasean aritzea

lKomunikazio-egoerakoelementuekahozkodiskurtsoenugaritasunanolabaldintzatzendutenaztertzea.

lAhozkoeta ikus-entzunezko testuakbereiztea–egoerarenelementuakaintzathartuta-,erregistroaetakomunikazio-testuingururakoegokitasunaaztertuz.

lAhozkoetaikus-entzunezkotestuen–bereziki,azalpentestuen-gaiaetaegituraidentifikatzea,esparruakademikoetahedabideenetakoan,batezere.

lAhozkotestuakekoiztea–azalpen-testuaketaesparruakademikokoak,bereziki-,planifikatuetakomunikazio-egoerarenezaugarriakidentifikatuondoren.

lGai akademikoei buruz ahozko aurkezpenak egitea, plangintza batijarraituz.

lEsparruakademikokoeztabaidetanetaelkarrizketetanmoduaktiboetakritikoanpartehartzea,arausozialaketakomunikatiboakerrespetatuz.

lEuskarriinprimatuetadigitaletatikabiatuta,informazioalortzeko,lantzekoeta ebaluatzeko prozedurak erabiltzea, ahozko testuak ulertzeko etasortzeko.

lInformazioaren eta komunikazioaren teknologiak eta ikus-entzunezkobitartekoakerabiltzea,ahozkojarduneanlaguntzeko.

lEstrategiakontzienteakerabiltzea,ahozkotestuakulertzekoetasortzekojokabideaarautzeko.

127

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

lNorberakebaluatzeko,elkarrekinebaluatzekoetanorberakzuzentzekoestrategiakerabiltzea,ahozkojardunahobetzeko.

lEdozein hizkuntzatan eskuratutako hizkuntza-ezagutza formalakaplikatzea, beste hizkuntzetako ahozko testuak ulertzen eta sortzenlaguntzeko.

lKomunikazio-egoerakoelementuak.

lAhozkodiskurtsoenugaria.

lAhozkoerabileraformalenezaugarriak,esparruakademikokoak,bereziki(azalpenak,dokumentalak…).

lEraguztietakoaurreiritziaksalatzendituztenhizkuntza-erabilerakkritikokibalioestea.

lAhozko jarduneanahoskeraeta intonazioegokiakerabiltzeko interesaizatea,etaharidagozkionarauakbetetzea.

2. multzoa. Diskurtsoen ugaritasuna: irakurtzea eta idaztea

lAztertzeakomunikazio-egoerakoelementueknolabaldintzatzendutendiskurtsoidatzienugaritasuna.

lTestu idatziak bereiztea –egoeraren elementuak aintzat hartuta-,erregistroaetakomunikazio-testuingururakoegokitasunaaztertuz.

lTestuidatzien–bereziki,azalpentestuen-gaiaetaegituraidentifikatzea,esparruakademikoetahedabideenetakoan,batezere.

lArgudio-testuen edukia aztertzea, eskemak, kontzeptu-mapak,laburpenak…erabiliz.

lHizkuntzazkanpokoosagaienesanahiainterpretatzea:ikonoak,osagaiortotipografikoak…

lTestu idatziak planifikatzea –egoeraren elementuak aintzat hartuta-,azalpen-testuaketaesparruakademikokoak,bereziki.

128

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

lTestu idatzi egokiak, koherenteak, kohesionatuak eta zuzenak egitea,azalpen-testuaketaesparruakademikokoakbereziki.

lEuskarri inprimatu eta digitaletatik abiatuta, informazioa lortzeko,lantzekoetaebaluatzekoprozedurakerabiltzea,testuidatziakulertzekoetasortzeko.

lHainbatinformazio-iturritatikjasotakoinformazioaaukeratzeaetaetikokierabiltzea-testu idatziaksortzeko-,etabeharrezkoakdirenaipuaketaerreferentziakaipatzea.

lEstrategiakontzienteakerabiltzea,testuidatziakulertzekoetasortzekojokabideaarautzeko.

lNorberakebaluatzeko,elkarrekinebaluatzekoetanorberakzuzentzekoestrategiakerabiltzea,testuidatziakhobetzeko.

lEdozein hizkuntzatan eskuratutako hizkuntza-ezagutza formalakaplikatzea, beste hizkuntzetako testu idatziak ulertzen eta sortzenlaguntzeko.

lKomunikazio-egoerakoelementuak.

lTestuidatzienugaria.

lTestu-genero idatzi formalen ezaugarriak, esparru akademikokoakbereziki(txostenak,monografiak…).

lEraguztietakoaurreiritziaksalatzendituztenhizkuntza-erabilerakkritikokibalioestea.

lTestu idatziak paperean nahiz euskarri digitalean txukun aurkeztekointeresaizatea.

lGramatika, ortografia eta ortotipografiako arauek gizartean dutengarrantziazjabetzea.

129

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

3. multzoa. literatura-diskurtsoa

lLandutako garai eta generoetako lanak eta pasarte esanguratsuakbanakanahiztaldekairakurtzeaetaentzutea.

lLiteratura-testuak irakurri eta entzutean, literaturan behin eta berrizagertzen diren gaiak identifikatzea, eta haien bilakaera antzemateadenboranzehar.

lLandutako literatura-lanen historia-testuinguru soziokulturala etalinguistikoazeinzenjakitea.

lEuskalHerrikoahozkoliteraturarenberariazkoezaugarriakantzematea.

lLiteratura-testuak aztertzea, dagokion generoaren egitura-ezaugarrieierreparatuta,etaerabilitakoadierazpen-baliabideakkontuanhartuta.

lLiteratura-lanak, eta zineman, musikan… egin diren egokitzapenakalderatzea, eta haien arteko antzekotasunak eta desberdintasunakaztertzea.

lEuskalliteraturakoetaespainiarliteraturakotestuakalderatzea.

lEztabaidetanetaahozko iruzkinetaneskuhartzea, irakurritakotestuenesanahiariburuziritziaktrukatzeko.

lLiteraturaeginnahiantestuaksortzea-ahoznahizidatziz-, irakurritakoetaentzundakoereduetanoinarrituta.

lInformazio egokia bilatzea, aukeratzea eta lantzea, literatura-testueiburuzlanakademikoakegiteko.

lAhozko eta idatzizko lan akademikoak planifikatzea, egituratzea etaekoiztea,irakurrietaentzundakotestuakaztertzekoetainterpretatzeko.

lLiteratura-diskurtsoa,fenomenokomunikatiboetaestetikogisa.

130

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

lESPAINIARLITERATURA

Narratiba:.KontakizunarenformatradizionalaketaXVII.menderaarteizandakoaldaketak.

.XIX.mendekonarratibarenberezitasungarrantzitsuenak.

Lirika:.LirikakXVII.menderaarteizandakoeboluzioa..Erromantizismokopoesia.

Antzerkia:.AntzerkiakXVII.menderaarteizandakoeboluzioa..Antzerkineoklasikoaetadramaerromantikoa.

lEUSKALLITERATURA

Narratiba:.Lehenbizikotestuidatziak.XVI.,XVII.etaXVIII.mendeetakoprosa..XIX.mendekonarratibarenezaugarrigarrantzitsuenak.XIX.mendekoipuinetatikXX.mende-hasierakoeleberrira.

Poesia:.Herri-lirikaetalirikaidatziarensorrera..Bertsolaritza. Bertsolaritzaren jatorria eta bilakaera. Bertsolarierromantikoak.

.XX.mende-hasieraartekopoesia.

Antzerkia:.Herri-antzerkia:maskaradak,pastoralak..Ilustrazioaetaantzerkijasoarenjatorria.

lLiteraturafenomenokomunikatiboetaestetikotzathartzea,norberaetaerrealitatehistorikoetasozialaazaltzeko.

lAhozkoliteraturaetaliteraturaidatziakultura-ondaretzathartzea.

lLiteraturaezagutzekojakin-minaetainteresaizatea.

131

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

lLiteratura,geureburuaetakulturaaberastekoiturritzathartzea,jardueraatseginetaerrealitateaulertzekobitartekotzatjotzea.

lLiteratura-lanetan norberaren irizpideak garatzeko jarrera kritikoaizatea.

lBesteeniritzienaurreanbegiruneaetajarrerairekiaerakustea.

4. multzoa. Hizkuntzari buruzko gogoeta.

lGaur egungo hizkuntza- eta kultura-aniztasuna aztertzea, eta horriburuzkogogoetaegitea.

lGure inguruko hizkuntza- eta kultura-aniztasuna aztertzea, eta horriburuzkogogoetaegitea.

lEAEkogauregungoegoerasoziolinguistikoa-etaizanduenbilakaera-aztertzea.

lHizkuntzarekiko jarreraketagizarte-harremanak identifikatzea-taldekanahizbakarka-,etahorieiburuzkogogoetaegitea.

lHizkuntzarekikojarrerakidentifikatzea,hainbategoeraaztertuz.

lHizkuntzenartekoukipen-fenomenoakaztertzea.

lEspainiakoestatukohizkuntzenezaugarrigarrantzitsuenakidentifikatzea,testuakirakurrizetaentzunez.

lGureingurukohizkuntzenezaugarriakalderatzea.

lEuskalkinagusiakidentifikatzeaetaaztertzea,ahozkotestuaketatestuidatziakerabiliz.

lGauregungogizartearenhizkuntza-etakultura-aniztasuna.

lElebitasuna. Eleaniztasuna. Gutxiengoen eta gehiengoen hizkuntzak.Hizkuntzagutxituak.

132

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

lEuskal Herriko egoera soziolinguistikoa. Elebitasuna eta diglosia.Ordezkapena.

lHizkuntzaketadialektoak.

lEspainiakoestatukohizkuntzak.

lEuskararenetagaztelaniarenhistoriaetabilakaera.

lHizkuntzenbilakaerarietahedapenarieragitendiotenfaktoreak.

lInguruko hizkuntzen arteko ukipen-fenomenoak (fonetikoak,morfosintaktikoaketasemantikoak).

lGizartearenhizkuntza-etakultura-aniztasunarenbalioespenpositiboa,EuskalHerrikoegoeraridagokionezbereziki.

lHizkuntzak, pertsonak erlazionatzeko eta komunitateen nortasunaadieraztekobitartekoakdirelabalioestea.

lInguruko hizkuntzen -eta haien aldaeren- erabilera errespetatzea etaondobalioestea.

lEtorkinenhizkuntzaketahizkuntzahorienhiztunakerrespetatzea.

lJarrerapositiboaizateahizkuntzadesberdinekikoetabatezereeuskaraberreskuratzearekiko, eta hura erabiltzeko lotura afektibo positiboaksustatzea.

lEuskarabatuarenaldekojarreraizatea,etaeskualdebakoitzekoeuskalkiakerabiltzenjarraitzea.

lHedapen handiagoko hizkuntzen elementuak hartzerakoan kritikoaizatea.

lHizkuntzariburuzkoaurreiritzienaurreankritikoaizatea.

133

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

5. multzoa. Hizkuntzaren dimentsio soziala.

lHizkuntzarekiko jarreraketagizarte-harremanak identifikatzea-taldekanahizbakarka-,etahorieiburuzkogogoetaegitea.

lHizkuntzarekikojarrerakidentifikatzea,hainbategoeraaztertuz.

lIngurukohizkuntzenartekoukipen-fenomenoakaztertzea.

lGureingurukohizkuntzenezaugarriakalderatzea.

lEuskalkietadialektonagusiakidentifikatzeaetaaztertzea,ahozkotestuaketatestuidatziakerabiliz.

lHizkuntzanormalizatzekoprozesuak.

lHizkuntzakgaratzeko,sustatzekoetanormalizatzekoerakundeak.

lHizkuntzaketadialektoak.Ameriketakogaztelania.

lEuskalkiak.Datugarrantzitsuenak.

lHizkuntzen aldaera soziokulturalak. Hizkuntza estandarra. Hizkuntza-araua.

lIngurukohizkuntzenartekoukipen-fenomenoak.

lGizartearenhizkuntza-etakultura-aniztasunarenbalioespenpositiboa,EuskalHerrikoegoeraridagokionezbereziki.

lHizkuntzak, pertsonak erlazionatzeko eta komunitateen nortasunaadieraztekobitartekoakdirelabalioestea.

lInguruko hizkuntzen -eta haien aldaeren- erabilera errespetatzea etaondobalioestea.

lEtorkinenhizkuntzaketahizkuntzahorienhiztunakerrespetatzea.

134

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

lJarrerapositiboaizateahizkuntzadesberdinekikoetabatezereeuskaraberreskuratzearekiko, eta hura erabiltzeko lotura afektibo positiboaksustatzea.

lEuskarabatuarenaldekojarreraizatea,etaeskualdebakoitzekoeuskalkiakerabiltzenjarraitzea.

lHedapen handiagoko hizkuntzen elementuak hartzerakoan kritikoaizatea.

lHizkuntzariburuzkoaurreiritzienaurreankritikoaizatea.

135

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

EBAluAZIo IRIZPIDEAk

1.Ahozkoetaikus-entzunezkotestuak—esparruakademikokoazalpen-testuak, bereziki— hainbat erabilera-eremutan interpretatzea etabalioestea,etagizarteanbetetzenduteneginkizunaaintzathartzea.

1.1.Eaidentifikatzendituenkomunikazio-egoerarenezaugarriak.

1.2.Eaadieraztenduengainagusia.

1.3.Eaidentifikatzendituenzientzia-hedapenerakoazalpen-testuenbigarrenmailakogaiak.

1.4.Ea dakien ondorioak ateratzen testuko informazioetatik etanorberakdakienetik.

1.5.Eadakienbereiritziakematen,testuarengainekoulermenegokianetaberearrazoibideetanoinarrituta.

1.6.Eadakientestuarenedukiorokorralaburtzen.

1.7.Eadakienbestehizkuntzetangaratutakoestrategiakerabiltzen,ahozkotestuakhobetoulertzeko.

2.Curriculumeko edukiei buruz ahozko azalpenak egitea, aldez aurretikprestatutakoeskemabatijarraituz,etaikus-entzunezkobaliabideaketainformazioarenetakomunikazioarenteknologiakerabiliz.

2.1.Eakontsultatzenditueninformazio-iturriak.

2.2.Ea dakien aukeratzen komunikatzeko behar duen informazioegokia.

2.3.Eadakienedukiaegituratzen,azalpen-testueidagokieneskemarijarraituz.

2.4.Ea dakien aukeratzen eta erabiltzen entzuleentzat egokia denerregistroa.

136

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

2.5.Ea dakien hizkuntza-prozedurak erabiltzen, entzuleek hobetoulertzeko.

2.6.Eaargi,zuzen,koherenteetaetorrihandiarekinhitzegitenduen.

2.7.Eakeinuaketagorputz-jarrerakontrolatzendituen.

2.8.Eakortesia-arauakerrespetatzendituenetadoinuegokiaerabiltzenduen.

2.9.Ea dakien entzuleak gidatzeko eta haien arretari eustekobaliabideakerabiltzen.

2.10.Ea dakien informazioaren eta komunikazioaren teknologiaketa ikus-entzunezko bitartekoak eraginkortasunez erabiltzen,aurkezpenetanbaliatzeko.

2.11.Ea dakien erabilera diskriminatzaileak baztertzen, eta bestehizkuntza-aukerabatzukbilatzen.

2.12.Eadakienberelanenebaluaziorakoetazuzenketarakoestrategiakerabiltzen,ahozkojardunahobetzeko.

2.13.Eaautonomiarikbaduenlanakprestatzekoetaegiteko.

2.14.Eabestehizkuntzetangaratutakoestrategiakerabiltzendituen,ahozkojardunahobetzeko.

3.Ahozkoharremanetanaktibokietagogoetaeginezpartehartzea,egokiargudiatuz.

3.1.Ea berez parte hartzen duen, eta bere iritzi arrazoitua ematenduen.

3.2.Eaargihitzegitenduen-etorrihandiarekinetaeraginkortasunez-,egoerabakoitzeanerregistroegokiaerabiliz.

3.3.Ea dakien osagai ez-esplizituak ondorioztatzen komunikazio-egoeretan.

137

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

3.4.Eaalderatzendituenikuspegiak,etabereaberrikustenduen.

3.5.Eaezeztatzendituenbesteenargudioak.

3.6.Eaondoriozentzudunakateratzendituen.

3.7.Eadakienkomunikazio-arazoakidentifikatzen,etabeharbezalakonpontzen.

3.8.Ea dakien, ahozko hartu-emanetan, arau sozialak etakomunikatiboakbeharbezalaaplikatzen.

3.9.Ea saihesten duen edonolako diskriminazioa salatzen dutenestereotipoakerabiltzea.

3.10.Ea elkarlanean aritzen den taldean, eta erantzukizunakpartekatzendituen.

3.11.Eabestehizkuntzetangaratutakoestrategiakerabiltzendituen,ahozkojardunahobetzeko.

4.Testu idatziak —esparru akademikoko azalpen-testuak, bereziki—hainbaterabilera-eremutaninterpretatzeaetabalioestea,etagizarteanbetetzenduteneginkizunaaintzathartzea.

4.1.Eaidentifikatzendituenkomunikazio-egoerarenezaugarriak.

4.2.Eaadieraztenduengainagusia.

4.3.Eaidentifikatzendituenzientzia-hedapenerakoazalpen-testuen(akademikoennahizkazetaritzakoen)bigarrenmailakogaiak.

4.4.Ea dakien ondorioak ateratzen testuko informazioetatik etanorberakdakienetik.

4.5.Ea dakien identifikatzen diskurtsoko osagaien arteko loturak,lokailueketaantolatzaileeklagunduta.

4.6.Ea dakien testuko zatien arteko loturak grafikoki aurkezten,eskemak,kontzeptu-mapak,etab.erabiliz.

138

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

4.7.Eadakientestuarenedukiorokorralaburtzen.

4.8.Eadakienbereiritziakematen,testuarengainekoulermenegokianetaberearrazoibideetanoinarrituta.

4.9.Eadakienbestehizkuntzetangaratutakoestrategiakerabiltzen,testuidatziakhobetoulertzeko.

5.Hizkuntzalaritzaz,literaturazetaegungoegoeraztestuakidaztea-esparruakademikoko azalpen-testuak, bereziki-, hainbat erabilera-eremutanbaliatzeko,etaaldezaurretikprestatutakoeskemabatijarraituz.

5.1.Eakontsultatzenditueninformazio-iturriak,papereanetaeuskarridigitalean.

5.2. Ea dakien aukeratzen komunikatzeko behar duen informazioegokia.

5.3.Eafitxak,eskemaketalaburpenakerabiltzenditueninformazioaantolatzeko.

5.4.Eadakienedukiaegituratzen,azalpen-testueidagokieneskemarijarraituz.

5.5.Ea dakien aukeratzen eta erabiltzen entzuleentzat egokia denerregistroa.

5.6.Ea dakien hizkuntza-prozedurak erabiltzen, informazioa hobetoulertzeko.

5.7.Ea testu-kohesiorako prozedurak erabiltzen dituen, esaldiakosatzeko.

5.8.Eaaipuakegitekoprozedurakondoerabiltzendituen.

5.9.Eazuzenaipatzenduenkontsultatutakobibliografia.

5.10.Ea informazioaren eta komunikazioaren teknologiak erabiltzendituen,testuakekoiztekoetaberrikusteko.

139

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

5.11.Ea dakien erabilera diskriminatzaileak baztertzen, eta bestehizkuntza-aukerabatzukbilatzen.

5.12.Eadakienberelanenebaluaziorakoetazuzenketarako–etaebaluaziopartekaturako-estrategiakerabiltzen,testuakhobetzeko.

5.13.Eaerrespetatzendituengramatika-,ortografia-etaortotipografia-arauak.

5.14.Eaautonomiarikbaduenlanakprestatzekoetaegiteko.

5.15.Eabestehizkuntzetangaratutakoestrategiakerabiltzendituen,testuidatziakhobetzeko.

6.EuskalAutonomiaErkidegokoegoeraelebidunakritikokiinterpretatzea,ezagutzasoziolinguistikoakerabiliz.

6.1.Eaazaltzenetabalioestendueningurukoegoerasoziolinguistikoa,kontzeptusoziolinguistikoakerabiliz.

6.2.Ea dakien identifikatzen hizkuntza baten egoera baldintzatzendutenoinarrizkofaktoreak.

6.3.Eaezagutzendituenhizkuntzenartekoukipen-egoerekeragindakofenomenoak:maileguak,interferentziak,kalkoak…

6.4.Ea ezagutzen dituen euskararen eta gaztelaniaren jatorri etabilakaerarenezaugarrinagusiak.

6.5.Eaezagutzenduenetadakienazaltzengauregungoeuskararenetagaztelaniarenegoeramunduzabalean.

6.6.Ea errespetatzen dituen hizkuntzak eta haien hiztunak, etasaihestendituen–kontzienteki-haieiburuzkoaurreiritziak.

7.Hizkuntza-aniztasunakritikokiinterpretatzea,ezagutzasoziolinguistikoakerabiliz.

7.1.Eaazaltzenetabalioestenduengauregungogizartearenegoerasoziolinguistikoa,kontzeptusoziolinguistikoakerabiliz.

140

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

7.2.Ea ezagutzen dituen Europako gaur egungo hizkuntza-errealitatearen –eta gaztelaniaz hitz egiten duten herrialdeen-oinarrizkodatuak.

7.3.Eaantzematendituenhizkuntzenartekomaileguak.

7.4.Eabegiruneaetajarrerapositiboaerakustenduenhizkuntza-etakultura-aniztasunarenaurrean.

7.5.Ea dakien identifikatzen hizkuntza baten egoera baldintzatzendutenoinarrizkofaktoreak,etaeaadibiderikematenduen.

7.6.Eaerrespetatzendituenetorkinenhizkuntzaketahizkuntzahorienhiztunak.

8.Era guztietako komunikazio-egoeretan esamolde eta balioespendiskriminatzaileakidentifikatzea,etanorberarenlanetannahitasaihestea.

8.1.Ea antzematen dituen hizkuntza-aurreiritziak eta hizkuntza-gutxiespenak.

8.2.Eaagerikogogoetaegitenduenerabilerahorieiburuz.

8.3.Ea aztertzen dituen aurreiritzi horien oinarrian dauden gizarte-harremanak.

8.4.Ea saihesten dituen, nahita, esamolde horiek bere lanetan, etabesteaukerabatzukbilatzendituen.

9.Hizkuntzaren mailen gaineko ezagutzak identifikatzea eta erabiltzea,testuakinterpretatzerakoanetanorberarenjardunaarautzerakoan.

9.1.Ea identifikatzen dituen, azalpen-testuetan, testuinguruaren,testuaren,perpausarenetahitzenhizkuntza-markak.

9.2.Ea sistematizatzen eta sailkatzen dituen, gero eta moduautonomoagoan,hizkuntza-ezagutzak.

9.3.Eaaplikatzendituen,moduautonomoan,gramatika-ortografia-etaortotipografia-arauak,landutakotestuakulertzekoetaekoizteko.

141

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

9.4.Eadakienhizkuntza-informazioaeskuratzen,moduautonomoan,informazio-iturrietatik.

9.5.Ea identifikatzen eta zuzentzen dituen hizkuntza-akatsak,norberarennahizbesteentestuetan.

9.6.Ea identifikatzen eta zuzentzen dituen beste hizkuntzetatikjasotakokalkookerrak,norberarennahizbesteenekoizpenetan.

9.7.Ea erabiltzen dituen hizkuntza batean garatutako hizkuntza-ezagutzak,besteedozeinhizkuntzatanlandutakotestuakhobetoulertzekoetaekoizteko.

10.Euskarazetagaztelaniazerabiltzendenhizkuntza-terminologia komunaezagutzea,etahizkuntzariburuzkogogoeta-jardueretanzuzenerabiltzea.

10.1.Ea ezagutzen duen euskaraz eta gaztelaniaz erabiltzen denhizkuntza-terminologiakomuna.

10.2.Eaulertzenduenhizkuntzarengaineangogoetaegitekoariketenbeharrezkoterminologia.

10.3.Eazorrotzerabiltzenduenlandutakotestuengaineangogoetaegitekoariketenbeharrezkoterminologiaegokia.

10.4.Eaeskuratzenduen,moduautonomoan,hizkuntza-informazioa,hainbat euskarri erabiliz: kontsulta-liburuak, hiztegiak, web-orriak…

11.Literatura erabiltzea, ezagutza berriak eskuratzeko eta sentsibilitateestetikoagaratzeko.

11.1.Ea bere irizpideez baliatzen den gustuz irakurtzeko literatura-lanakaukeratzeko.

11.2.Eaeskuhartzenduen literaturariburuzkoelkarrizketetan,bereesperientziaketaikuspegiakazalduz.

11.3.Ea bere iritzia ematen duen -ahoz nahiz idatziz- irakurritakoliteratura-laneiburuz,hainbateuskarrierabiliz.

142

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

11.4.Ea literatura hartzen duen sentimenduak, pentsamenduak etabaliokolektiboaktransmititzekobitartekogisa.

12.XIX.menderaartekoliteratura-lanenetapasartegarrantzitsuenedukiainterpretatzea,literaturamoldeei,-garaieieta-egileeiburuzikasitakoaerabiliz.

12.1.Eaantzematendituenliteratura-generoaketahaienezaugarriak.

12.2.Eaezagutzendituenahozkoeuskal literaturarenadierazpenaketabaliabideak.

12.3.Ea egoki erabiltzen dituen baliabide horiek, bere ahozkokomunikazioaaberasteko.

12.4.Ea dakien zein diren aztertutako literatura-mugimendu eta-garaietakoegileetalangarrantzitsuenak.

12.5.Eaantzematenduen,aztertutakoliteratura-testuetan,erretorika-prozeduraarruntenenbalioa.

12.6.Ea dakien literatura-lanak interpretatzen haien testuinguruhistoriko,sozialetakulturalarenbarruan.

12.7.Ea antzematen dituen testuetan behin eta berriz errepikatzendirengaiak.

12.8.Eadakiennolakoaizandengaihorienbilakaera,etanolalandudiren.

12.9.Ea dakien loturak egiten euskal literaturako eta espainiarliteraturakotestuenartean.

12.10.Ea dakien aplikatzen, modu autonomoan, beste hizkuntza-irakasgaietanikasitakoezagutzaliterarioak.

13.Lan kritikoak egitea, landutako garai eta mugimenduetako testugarrantzitsuenakirakurriondoren.

13.1.Eainformazio-iturririkerabiltzenduen.

143

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

13.2.Eainformazioegokiaaukeratzenduen,literatura-lanakinterpretatzeko.

13.3.Eadakienhainbatiturritatikjasotakoinformazioalaburtzen.

13.4.Ea dakien literatura-lanak interpretatzen, haien testuinguruhistorikoetaliterarioarenbarruan.

13.5.Eadakientestuarenedukiaetaformabalioesten.

13.6.Eadakieninformazioarenetakomunikazioarenteknologiakegokierabiltzen,lanakekoizteko.

14.Hedabideaketainformazioarenetakomunikazioarenteknologiakmoduautonomoan, eraginkortasunez eta espiritu kritikoarekin erabiltzea,informazioabilatzeko,aukeratzekoetalantzeko.

14.1.Ea kontsultatzeko ohiturarik baduen, eta informazio-iturriakerabiltzendituen:idatziak,digitalaketaikus-entzunezkoak.

14.2.Ea egiaztatzen dituen hedabideetako eta IKTetako mezuenfidagarritasuna edo sinesgarritasuna, ikasturtean landutakoirizpideetanoinarrituta.

14.3.Eamoduetikoanerabiltzenduenhainbat informazio-iturritatikeskuratutakoinformazioa.

14.4.Ea teknika digitalak erabiltzen dituen testuak lantzeko: testu-prozesadorea, atalak eta edukiak antolatzeko; multimedia-formatukoaurkezpenak…

14.5.Ea informazioaren eta komunikazioaren teknologiak erabiltzendituen,testuakidaztekoetaberrikusteko.

14.6.Ea dakien aurkezpenak, monografiak eta iruzkinak egiten,informazioarenetakomunikazioarenteknologiakerabiliz.

15.Hizkuntzaguztietanburututakoikasprozesuengaineangogoetaegitea.

15.1.Ea parte hartzen duen norberaren eta besteen ikaskuntzarenebaluazioan(ebaluazioabakarka,taldeka).

144

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

15.2.Eapartehartzenduenebaluazio-tresnaksortzen.

15.3.Eaonartzenduenakatsakikasprozesuarenzatidirela.

15.4.Eajabetzendenikaskuntzanegindakoaurrerapenazetaizandakozailtasunez.

15.5.Ea dakien hizkuntza batean garatutako autoerregulazio-estrategiak erabiltzen, beste hizkuntzetan landutako testuakhobetoulertzekoetaekoizteko.

15.6.Eakonfiantzaetajarreraaktiboaazaltzenduen,hizkuntzakikasietaerabiltzekoahalmenaridagokionez.

BIgARREn mAIlA

EDukIAk

1. multzoa. Diskurtsoen ugaritasuna: entzutea, hitz egitea eta solasean aritzea

lAhozkoeta ikus-entzunezko testuakbereiztea–egoerarenelementuakaintzat hartuta-, generoa, erregistroa eta komunikazio-testuingururakoegokitasunaaztertuz.

lAhozko eta ikus-entzunezko testuen –bereziki, argudio testuen- gaia,egituraetaerregistroaidentifikatzea,esparruakademikoan,publizitateanetahedabideetan,batezere.

lHedabide-,publizitate-etaakademia-alorretakoahozkotestuak–argudio-testuak, bereziki- ekoiztea, planifikatu eta komunikazio-egoerarenezaugarriakidentifikatuondoren.

lJarduera akademikoaren eta gaur egungo gaien gainean ahozkoaurkezpenakegitea,plangintzabatijarraituz.

lGaurkotasunari buruzko -eta jarduera akademikoko- eztabaidetan etaelkarrizketetanmoduaktiboetakritikoanpartehartzea,arausozialaketakomunikatiboakerrespetatuz.

145

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

lArgudiatzeko estrategiak eraginkortasunez erabiltzea: amore ematea,inplikatzea…

lEuskarriinprimatuetadigitaletatikabiatuta,informazioalortzeko,lantzekoeta ebaluatzeko prozedurak erabiltzea, ahozko testuak ulertzeko etasortzeko.

lInformazioaren eta komunikazioaren teknologiak eta ikus-entzunezkobitartekoakerabiltzea,ahozkojarduneanlaguntzeko.

lEstrategiakontzienteakerabiltzea,landutakoahozkotestuakulertuetasortzekojokabideaarautuahalizateko.

lNorberakebaluatzeko,elkarrekinebaluatzekoetanorberakzuzentzekoestrategiakerabiltzea,ahozkojardunahobetzeko.

lEdozein hizkuntzatan eskuratutako hizkuntza-ezagutza formalakaplikatzea, beste hizkuntzetako ahozko testuak ulertzen eta sortzenlaguntzeko.

lAhozko erabilera formalen ezaugarriak, gizarte-hedabideenak bereziki(eztabaidak,hitzaldiak,proiektuakademikoak…).

lKonbentzitzeko mezuen aurrean -hedabideetatik datozenen aurrean,bereziki-,hausnarketaetakritikaegitea.

lEraguztietakoaurreiritziaksalatzendituztenhizkuntza-erabilerakkritikokibalioestea.

lAhozko jarduneanahoskeraeta intonazioegokiakerabiltzeko interesaizatea,etaharidagozkionarauakbetetzea.

2. multzoa. Diskurtsoen ugaritasuna: irakurtzea eta idaztea

lTestuidatziakbereiztea–egoerarenelementuakaintzathartuta-,generoa,erregistroaetakomunikazio-testuingururakoegokitasunaaztertuz.

lTestuidatzien–berezikiargudio-testuen-gaia,antolaketa-egituraetaerregistroaidentifikatzea,hedabideetan,publizitateanetaesparruakademikoan.

146

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

lArgudio-testuen edukia aztertzea, eskemak, kontzeptu-mapak,laburpenak…erabiliz.

lHizkuntzazkanpokoosagaienesanahiainterpretatzea:ikonoak,osagaiortotipografikoak…

lHedabide-,publizitate-etaakademia-alorretakotestuidatziak-argudio-testuak,bereziki-,planifikatzea,egoerarenelementuakaintzathartuta.

lHedabide-, publizitate- eta akademia-alorretako testu idatzi egokiak,koherenteak, kohesionatuak eta zuzenak ekoiztea -argudio-testuak,bereziki-.

lArgudiatzeko estrategiak eraginkortasunez erabiltzea: amore ematea,inplikatzea…

lEuskarri inprimatu eta digitaletatik abiatuta, informazioa lortzeko,lantzekoetaebaluatzekoprozedurakerabiltzea,testuidatziakulertzekoetasortzeko.

lHainbatinformazio-iturritatikjasotakoinformazioaaukeratzeaetaetikokierabiltzea-testu idatziaksortzeko-,etabeharrezkoakdirenaipuaketaerreferentziakaipatzea.

lEstrategia kontzienteak erabiltzea, testu idatziak ulertu eta ekoiztekojokabideaarautuahalizateko.

lNorberakebaluatzeko,elkarrekinebaluatzekoetanorberakzuzentzekoestrategiakerabiltzea,testuidatziakhobetzeko.

lEdozeinhizkuntzatangaratutakohizkuntza-ezagutzaformalakaplikatzea,bestehizkuntzetakotestuidatziakulertzenetasortzenlaguntzeko.

lIdatzizko testu-genero formalen ezaugarriak, gizarte-hedabideenakbereziki (editorialak, kritikak, iritzi-artikuluak, saiakerak, iruzkinkritikoak…)

lKonbentzitzeko mezuen aurrean -hedabideetatik datozenen aurrean,bereziki-,hausnarketaetakritikaegitea.

147

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

lEraguztietakoaurreiritziaksalatzendituztenhizkuntza-erabilerakkritikokibalioestea.

lTestu idatziak paperean nahiz euskarri digitalean txukun aurkeztekointeresaizatea.

lGramatika-, ortografia- eta ortotipografia-arauek gizartean dutengarrantziazjabetzea.

3. multzoa. literatura-diskurtsoa

lLandutako garai eta generoetako lanak eta pasarte esanguratsuakbanakanahiztaldekairakurtzeaetaentzutea.

lLiteratura-testuak irakurri eta entzutean, literaturan behin eta berrizagertzen diren gaiak identifikatzea, eta haien bilakaera antzemateadenboranzehar.

lLandutako literatura-lanen historia-testuinguru soziokulturala etalinguistikoazeinzenjakitea.

lEuskalHerrikoahozkoliteraturarenberariazkoezaugarriakantzematea.

lLiteratura-testuak aztertzea, dagokion generoaren egitura-ezaugarrieierreparatuta,etaerabilitakoadierazpen-baliabideakkontuanhartuta.

lLiteratura-lanak, eta zineman, musikan… egin diren egokitzapenakalderatzea, eta haien arteko antzekotasunak eta desberdintasunakaztertzea.

lEuskalliteraturakoetaespainiarliteraturakotestuakalderatzea.

lEztabaidetanetaahozko iruzkinetaneskuhartzea, irakurritakotestuenesanahiariburuziritziaktrukatzeko.

lLiteraturaeginnahiantestuaksortzea-ahoznahizidatziz-, irakurritakoetaentzundakoereduetanoinarrituta.

148

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

l Informazio egokia bilatzea, aukeratzea eta lantzea, literatura-testueiburuzlanakademikoakegiteko.

lAhozko eta idatzizko lan akademikoak planifikatzea, egituratzea etaekoiztea,irakurrietaentzundakotestuakaztertzekoetainterpretatzeko.

lESPAINIARLITERATURA

Narratiba:.XX.mendekolehenerdikonarratiba..XX.mendekobigarrenerditikgaureguneraartekonarratiba..Hispanoamerikakoeleberriaetaipuingintza.

Lirika:.Abangoardiaren eta tradizioaren arteko bat-egitea, XX. mendekopoesian.

.Lirikarenjoerak,XX.mendekobigarrenerditikgaureguneraarte.

Antzerkia:.XX.mendekoantzerkiarenbilakaeraetaeraldaketa.

Saiakera:.Saiakerarenbilakaera.SaiakeraXX.mendean.

lEUSKALLITERATURA

Narratiba:.Narratibarenbilakaera,XX.mendekobigarrenerditikgaureguneraarte.

Poesia:.Bertsolaritza.Bertsolarierromantikoetatikgauregungobertsolarietara..Gerraurrekopizkundetikgaureguneraarte.

Antzerkia:.XX.mendehasierakoantzerkia..Gerraondotikgaureguneraartekoantzerkia.

Saiakera:.Saiakerarenbilakaera.

149

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

lLiteraturaezagutzekojakin-minaetainteresaizatea.

lLiteratura,geureburuaetakulturaaberastekoiturritzathartzea,jardueraatseginaizatea,etaerrealitateaulertzekobitartekotzatjotzea.

lAhozkoetaidatzizkoliteraturakultura-ondaretzathartzea.

lLiteratura-lanetan, norberaren irizpideak garatzeko jarrera kritikoaizatea.

lBesteeniritzienaurrean,begiruneaetajarrerairekiaizatea.

4. multzoa. Hizkuntzari buruzko gogoeta

lHizkuntza-unitateakbereiztealandutakotestuetan.

lHizkuntza-unitateenformaetafuntzioaaztertzealandutakotestuetan.

lHizkuntza-unitateekin zerikusia duten kontzeptuak sistematizatzea,hizkuntzariburuzkogogoeta-eremuguztietan.

lHizkuntzari buruzkoezagutzaerabiltzea, testuakhobetoulertzekoetaidazteko.

lHizkuntza-terminologia bateratua erabiltzea euskaraz eta gaztelaniaz,hizkuntza-hausnarketakojarduerakegiteko.

lHainbathizkuntzatanhelburubererakoerabiltzendirenprozedurajakinbatzukalderatzea.

lHizkuntzen arteko kalko eta transferentzia okerrak identifikatzea etazuzentzea.

lEdozeinhizkuntzatanjasotakoezagutzalinguistikoaerabiltzea,gainerakohizkuntzetangogoetaegiteko.

lAdierazpen-markak,argudio-testuetanerabiltzendirenakbereziki.

150

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

lIritzi-testuetanobjektibitateaetasubjektibitateaadieraztekohizkuntza-prozedurak.

lProzedura linguistikoak eta paralinguistikoak, besteen diskurtsoabarneratzeko.

lModalizazio-prozedurak,iritzi-testuetanerabiltzendirenakbereziki.

lPerpaus-modalitatea,iritzi-testueidagokienabereziki.

lElementudeiktikoak.

lErregistroa.

lArgudiatzekoestrategiak.

lTestuenkoherentzia.Erreferentzia-esparruak,ustekizunak,inferentziak.

lTestu-egiturak,iritzi-testuetanerabiltzendirenakbereziki.

lKohesio-elementuak (lokailuak, adierazgailuak, koerreferentzia-elementuak,aditz-denborak),iritzi-testuetanerabiltzendirenakbereziki.

lPerpausarenegiturasintaktikoaetasemantikoa,iritzi-testuetanerabiltzendirenakbereziki.

lEsaldikonplexumotak,iritzi-testuetanerabiltzendirenakbereziki.

lArgudio-testuetakoezaugarrilexikoak.

lErlaziosemantikoak.Denotazioaetakonnotazioa.

lGramatika-,ortografia-etaortotipografia-arauak.

lHizkuntzarengaineangogoetaegitearengarrantziabalioestea,ulermenaerrazteko, norberaren ekoizpenak arautzeko, eta ikasteko autonomiaareagotzeko.

lHizkuntza-arauek gizartean duten garrantziaz jabetzea, erabiltzaileenartekokomunikazioaerraztendutelako.

151

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

5. multzoa. Hizkuntzaren dimentsio soziala

lHizkuntzarekiko jarreraketagizarte-harremanak identifikatzea-taldekanahizbakarka-,etahorriburuzgogoetaegitea.

lHizkuntzarekikojarrerakidentifikatzea,hainbategoeraaztertuz.

lIngurukohizkuntzenartekoukipen-fenomenoakaztertzea.

lGureingurukohizkuntzenezaugarriakalderatzea.

lEuskalki nagusiak identifikatzea eta aztertzea, ahozko eta idatzizkotestuakerabiliz.

lHizkuntzanormalizatzekoprozesuak.

lHizkuntzakgaratzeko,sustatzekoetanormalizatzekoerakundeak.

lHizkuntzaketadialektoak.Ameriketakogaztelania.

lEuskalkiak.Datugarrantzitsuenak.

lHizkuntzen aldaera soziokulturalak. Hizkuntza estandarra. Hizkuntza-araua.

lIngurukohizkuntzenartekoukipen-fenomenoak.

lGizartearenhizkuntza-etakultura-aniztasunarenbalioespenpositiboa,EuskalHerrikoegoeraridagokionezbereziki.

lHizkuntzak, pertsonak erlazionatzeko eta komunitateen nortasunaadieraztekobitartekoakdirelabalioestea.

lInguruko hizkuntzen –eta haien aldaeren- erabilera errespetatzea etaondobalioestea.

lEtorkinenhizkuntzaketahizkuntzahorienhiztunakerrespetatzea.

152

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

lEuskararen erabilera normalizatzearen aldeko jarrera positiboa etaaktiboaizatea.

lEuskarabatuarenaldekojarreraizatea,etaeskualdebakoitzekoeuskalkiakerabiltzenjarraitzea.

lHedapenhandiagokohizkuntzetakoelementuakhartzean,jarrerakritikoaizatea.

lHizkuntzariburuzkoaurreiritzienaurreanjarrerakritikoaizatea.

153

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

EBAluAZIo IRIZPIDEAk

1.Ahozkoeta ikus-entzunezko testuak,hedabideetakoakbereziki -iritzi-testuak, zientzia-testuak- hainbat erabilera-eremutan interpretatzeaetabalioestea,etagizarteanbetetzenduteneginkizunaetazabaltzendituztenbalioakaintzathartzea.

1.1.Eaidentifikatzendituenkomunikazio-egoerarenezaugarriak.

1.2.Eadakiengainagusiaadierazten.

1.3.Ea identifikatzendituen iritzi-testuenetazientzia-hedapenerakotestuenbigarrenmailakogaiak.

1.4.Ea dakien ondorioak ateratzen testuko informazioetatik etanorberakdakienetik.

1.5.Eadakientestuarenbalioakaztertzen.

1.6.Ea dakien bere iritziak ematen, testua ondo ulertu eta berearrazoibideetanoinarrituta.

1.7.Eadakientestuarenedukiorokorralaburtzen.

1.8.Eadakienbestehizkuntzetangaratutakoestrategiakerabiltzen,ahozkotestuakhobetoulertzeko.

2.Gaurkotasuneko gaiei buruz ahozko azalpenak egitea, aldez aurretikprestatutakoeskemabatijarraituz,etaikus-entzunezkobaliabideaketainformazioarenetakomunikazioarenteknologiakerabiliz.

2.1.Eakontsultatzenditueninformazio-iturriak.

2.2.Ea dakien aukeratzen komunikatzeko behar duen informazioegokia.

2.3.Eadakienerabatekoetabestekoiritziakbiltzengaiberariburuz.

2.4.Ea balioesten dituen iritzi horien alde eta kontra emandakoargudioak.

154

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

2.5.Eadakienedukiaegituratzen,egindakoeskemarijarraituz.

2.6.Ea dakien aukeratzen eta erabiltzen entzuleentzat egokia denerregistroa.

2.7.Eadakienerabiltzen,eraginkorki,argudiatzekoestrategiak.

2.8.Eaargi,zuzen,koherenteetaetorrihandiarekinhitzegitenduen.

2.9.Eakeinuaketagorputz-jarrerakontrolatzendituen.

2.10.Ea kortesia-arauak errespetatzen dituen eta doinu egokiaerabiltzenduen.

2.11.Ea dakien entzuleak gidatzeko eta haien arretari eustekobaliabideakerabiltzen.

2.12.Ea dakien informazioaren eta komunikazioaren teknologiaketa ikus-entzunezko bitartekoak erabiltzen, aurkezpenetanbaliatzeko.

2.13.Ea dakien erabilera diskriminatzaileak baztertzen, eta bestehizkuntza-aukerabatzukbilatzen.

2.14.Eadakienberelanenebaluaziorakoetazuzenketarakoestrategiakerabiltzen,ahozkojardunahobetzeko.

2.15.Eabaduenlanakprestatzekoetaegitekoautonomiarik.

2.16.Eabestehizkuntzetangaratutakoestrategiakerabiltzendituen,ahozkojardunahobetzeko.

3.Ahozkoharremanetangogotsuetagogoetaeginezpartehartzea,egokiargudiatuzetaazalduz.

3.1.Ea berez parte hartzen duen, eta bere iritzi arrazoitua ematenduen.

3.2.Eaargihitzegitenduen-etorrihandiarekinetaeraginkortasunez-,egoerabakoitzeanerregistroegokiaerabiliz.

155

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

3.3.Ea dakien osagai ez-esplizituak ondorioztatzen komunikazio-egoeretan.

3.4.Eaalderatzendituenikuspegiak,etabereaberrikustenduen.

3.5.Eaezeztatzendituenbesteenargudioak.

3.6.Eaondoriozentzudunakateratzendituen.

3.7.Eadakienkomunikazio-arazoakidentifikatzen,etabeharbezalabideratzen.

3.8.Eadakien,ahozkoharremanetan,arausozialaketakomunikatiboakbeharbezalaaplikatzen.

3.9.Ea saihesten duen edozein diskriminazio salatzen duenestereotiporik.

3.10.Ea taldean elkarlanean aritzen den, eta erantzukizunakpartekatzendituen.

3.11.Eabestehizkuntzetangaratutakoestrategiakerabiltzendituen,ahozkojardunahobetzeko.

4.Testuidatziak,hedabideetakoakbereziki-iritzi-testuak,zientzia-testuak-hainbaterabilera-eremutaninterpretatzeaetabalioestea,etagizarteanbetetzen duten eginkizuna eta zabaltzen dituzten balioak aintzathartzea.

4.1.Eaidentifikatzendituenkomunikazio-egoerarenezaugarriak.

4.2.Eadakiengainagusiaadierazten.

4.3.Ea identifikatzendituen iritzi-testuenetazientzia-hedapenerakotestuenbigarrenmailakogaiak.

4.4.Ea dakien ondorioak ateratzen testuko informazioetatik etanorberakdakienetik.

156

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

4.5.Ea dakien identifikatzen diskurtsoko osagaien arteko loturak,lokailueketaantolatzaileeklagunduta.

4.6.Ea dakien testuko zatien arteko loturak grafikoki aurkezten,eskemak,kontzeptu-mapak,etab.erabiliz.

4.7.Eadakientestuarenedukiorokorralaburtzen.

4.8.Eadakienaztertzentestuakezkutuannahizageriandituenbalioak.

4.9.Ea dakien bere iritziak ematen, testua ondo ulertu eta berearrazoibideetanoinarrituta.

4.10.Eadakienbestehizkuntzetangaratutakoestrategiakerabiltzen,testuidatziakhobetoulertzeko.

5.Hizkuntzalaritzaz, literaturaz eta egungo egoeraz testuak idaztea-argudio-testuak,bereziki-,hainbaterabilera-eremutanbaliatzeko,etaaldezaurretikprestatutakoeskemabatijarraituz.

5.1.Eakontsultatzenditueninformazio-iturriak,papereanetaeuskarridigitalean.

5.2.Eadakienaukeratzenkomunikatzekobehardueninformazioegokia.

5.3.Eadakienbatekoetabesteko iritziakbiltzenetabalioestengaiberariburuz.

5.4.Eairitziargiakadieraztendituen.

5.5.Eadakienargudio-ildokoherenteaeramaten.

5.6.Eaedukiaeskemaegokibatijarraituzegituratzenduen.

5.7.Ea dakien aukeratzen eta erabiltzen entzuleentzat egokia denerregistroa.

5.8.Eadakienerabiltzen,eraginkorki,argudiatzekoestrategiak.

5.9.Eatestu-kohesiorakoprozedurakerabiltzendituen,esaldiakosatzeko.

157

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

5.10.Eaaipuakegitekoprozedurakondoerabiltzendituen.

5.11.Eazuzenaipatzenduenkontsultatutakobibliografia.

5.12.Ea informazioaren eta komunikazioaren teknologiak erabiltzendituen,testuakekoiztekoetaberrikusteko.

5.13.Ea dakien erabilera diskriminatzaileak baztertzen, eta bestehizkuntza-aukerabatzukbilatzen.

5.14.Eadakienberelanenebaluaziorakoetazuzenketarako–etaebaluaziopartekaturako-estrategiakerabiltzen,testuakhobetzeko.

5.15.Eaerrespetatzendituengramatika-,ortografia-etaortotipografia-arauak.

5.16.Eabaduenlanakprestatzekoetaegitekoautonomiarik.

5.17.Eabestehizkuntzetangaratutakoestrategiakerabiltzendituen,testuidatziakhobetzeko.

6.Hizkuntza-aniztasunakritikokiinterpretatzea,ezagutzasoziolinguistikoakerabiliz.

6.1.Eaazaltzenetabalioestenduengizartearenegoerasoziolinguistikoa,kontzeptusoziolinguistikoakerabiliz.

6.2.Ea dakien identifikatzen hizkuntza baten egoera baldintzatzendutenoinarrizkofaktoreak.

6.3.Eaezagutzendituenhizkuntzenartekoukipen-egoerekeragindakofenomenoak:maileguak,interferentziak,kalkoak…

6.4.Ea ezagutzen dituen Europako gaur egungo hizkuntza-errealitatearen –eta gaztelaniaz hitz egiten duten herrialdeen-oinarrizkodatuak.

6.5.Eadakienaztertzenetabalioesteneuskarabatuarenetaeuskalkienfuntzioa,euskaragordetzekoetaondorengoeihelarazteko.

158

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

6.6.Eabegiruneaetajarrerapositiboaerakustenduenhizkuntza-etakultura-aniztasunarenaurrean.

6.7.Ea errespetatzen dituen hizkuntzak eta haien hiztunak, etasaihestendituen–kontzienteki-haieiburuzkoaurreiritziak.

6.8.Eaerrespetatzendituenetorkinenhizkuntzaketahizkuntzahorienhiztunak.

7.Hizkuntzaksendotzeko,galtzeko–edoordezkatzeko-alderdiakaztertzeaetabalioestea,hainbaterabileraeremutan.

7.1.Eadakienzeindirennormalizazio-etakultura-neurriakhartzekoarrazoiak.

7.2.Ea dakien azaltzen hizkuntzak sendotzeko, normalizatzeko etaordezkatzekoprozesuenezaugarriorokorrak.

7.3.Eaidentifikatzendituenprozesuhorietaneragitendutenhizkuntza-alderdiaketabaldintzahistorikoetasozio-politikoak.

7.4.Eakritikokiaztertzendueningurukoegoerasoziolinguistikoa.

7.5.Ea ezagutzen duen hizkuntza-normalizazioan dihardutenerakundeenlana.

7.6.Ea ulertzen duen hizkuntza-normalizazioa hizkuntza batenbizitasun-galeraeragoztekobeharrezkoprozesuadela.

8.Eraguztietakokomunikazio-egoeretan—erabileraformaletan,bereziki—esamoldeetabalioespendiskriminatzaileakidentifikatzea,etanorberarenlanetannahitasaihestea.

8.1.Eaantzematendituenhizkuntza-aurreiritziaketa-gutxiespenak.

8.2.Eaagerikogogoetaegitenduenerabilerahorieiburuz.

8.3.Ea aztertzen dituen aurreiritzi horien oinarrian dauden gizarte-harremanak.

159

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

8.4.Ea saihesten dituen, nahita, esamolde horiek bere lanetan, etabesteaukerabatzukbilatzendituen.

9.Hizkuntzaren mailen gaineko ezagutzak identifikatzea eta erabiltzea–gogoetaeginezetaautonomiaz jokatuz-, testuak interpretatzeanetanorberarenjardunaarautzean.

9.1.Ea identifikatzen dituen, argudio-testuetan, testuinguruaren,testuaren,perpausarenetahitzenhizkuntza-markak.

9.2.Ea sistematizatzen eta sailkatzen dituen, modu autonomoan,hizkuntza-ezagutzak.

9.3.Ea erabiltzen dituen hizkuntza batean garatutako hizkuntza-ezagutzak,besteedozeinhizkuntzatanlandutakotestuakhobetoulertzekoetaekoizteko.

9.4.Eaaplikatzendituen,moduautonomoan,gramatika-ortografia-etaortotipografia-arauak,landutakotestuakulertzekoetaekoizteko.

9.5.Ea identifikatzen eta zuzentzen dituen hizkuntza-akatsaknorberarennahizbesterentestuetan.

9.6.Ea identifikatzen eta zuzentzen dituen beste hizkuntzetatikjasotakokalkookerrak,norberarennahizbesterenekoizpenetan.

10.Euskaraz eta gaztelaniaz erabiltzen den hizkuntza-terminologiakomunaezagutzea,etahizkuntzariburuzkogogoeta-jardueretanzuzenerabiltzea.

10.1.Ea ezagutzen duen euskaraz eta gaztelaniaz erabiltzen denhizkuntza-terminologiakomuna.

10.2.Eaulertzenduenhizkuntzarengaineangogoetaegitekoariketenbeharrezkoterminologia.

10.3.Eazorrotzerabiltzenduenlandutakotestuengaineangogoetaegitekoariketenbeharrezkoterminologiazehatza.

160

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

10.4.Eaeskuratzenduen-moduautonomoan-hizkuntza-informazioa,hainbat euskarri erabiliz: kontsulta-liburuak, hiztegiak, web-orriak…

11.Literatura erabiltzea, ezagutza berriak eskuratzeko eta sentsibilitateestetikoagaratzeko.

11.1.Eadakienaukeratzenliteratura-lanakgozatzeko.

11.2.Eaeskuhartzenduen literaturariburuzkoelkarrizketetan,bereesperientziaketaikuspegiakazalduz.

11.3.Ea bere iritzia ematen duen, ahoz nahiz idatziz, irakurritakoliteratura-laneiburuz,hainbateuskarrierabiliz.

11.4.Ealiteraturaerabiltzenduensentimenduak,pentsamenduaketabaliokolektiboaktransmititzekobitartekogisa.

12.Gaur egungo literatura-lanen eta pasarte garrantzitsuen edukiainterpretatzea, literaturamoldeei,garaieietaegileeiburuz ikasitakoaerabiliz.

12.1.Ea antzematen dituen literatura-generoetan izandakoberrikuntzak.

12.2.Ea ezagutzen dituen bertsolaritzak gaur egun dituen adieramoldeaketabaliabideak.

12.3.Eaegokierabiltzendituenbaliabidehoriekbereahozkojardunaaberasteko.

12.4.Ea dakien zein diren aztertutako literatura-mugimendu etagaraietakoegileetalangarrantzitsuenak.

12.5.Eaantzematenduen,aztertutakoliteratura-testuetan,erretorika-prozeduraarruntenenbalioa.

12.6.Eadakienliteratura-lanakdagokientestuinguruhistoriko,sozialetakulturalarenbarruaninterpretatzen.

161

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

12.7.Ea antzematen dituen literatura-tradizioko gai jakinak eta gaisortuberriak.

12.8.Eadakiennolakoaizandengaihorienbilakaeraetanolalandudiren.

12.9.Ea dakien aplikatzen, modu autonomoan, beste hizkuntza-irakasgaietanikasitakoezagutzaliterarioak.

12.10.Ea dakien loturak egiten euskal literaturako eta espainiarliteraturakotestuenartean.

13.Lan kritikoak egitea, landutako garai eta mugimenduetako testugarrantzitsuenakirakurriondoren.

13.1.Eainformazio-iturriakerabiltzendituen.

13.2.Ea informazio egokia aukeratzen duen, literatura-lanakinterpretatzeko.

13.3.Eadakienhainbatiturritatikjasotakoinformazioalaburtzen.

13.4.Ea dakien literatura-lanak dagokien testuinguru historiko etaliterarioarenbarruaninterpretatzen.

13.5.Ea dakien literatura-lana egilearen ibilbidearen barruankokatzen.

13.6.Eadakientestuarenedukiaetaformabalioesten.

13.7.Eadakieninformazioarenetakomunikazioarenteknologiakegokierabiltzenlanakekoizteko.

14.Hedabideaketainformazioarenetakomunikazioarenteknologiakmoduautonomoan, eraginkortasunez eta espiritu kritikoarekin erabiltzea,informazioabilatzeko,aukeratzekoetalantzeko.

14.1.Ea baduen kontsultatzeko ohiturarik, eta informazio-iturriakerabiltzendituen:idatziak,digitalaketaikus-entzunezkoak.

162

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

14.2.Ea egiaztatzen dituen hedabideetako eta IKTetako mezuenfidagarritasuna edo sinesgarritasuna, ikasturtean landutakoirizpideetanoinarrituta.

14.3.Eamoduetikoanerabiltzenduenhainbat informazio-iturritatikeskuratutakoinformazioa.

14.4.Ea teknika digitalak erabiltzen dituen testuak lantzeko: testu-prozesadorea -atalak eta edukiak antolatzeko-; multimedia-formatukoaurkezpenak…

14.5.Ea informazioaren eta komunikazioaren teknologiak erabiltzendituen,testuakidaztekoetaberrikusteko.

14.6.Ea dakien aurkezpenak, monografiak eta iruzkinak egiten,informazioarenetakomunikazioarenteknologiakerabiliz.

15.Hizkuntzaguztietanburututakoikasprozesuengaineangogoetaegitea.

15.1.Ea parte hartzen duen norberaren eta besteen ikaskuntzarenebaluazioan(bakarka,taldeka).

15.2.Eapartehartzenduenebaluazio-tresnaksortzen.

15.3.Eaonartzenduenakatsakikasprozesuarenzatidirela.

15.4.Eajabetzendenikaskuntzanegindakoaurrerapenazetaizandakozailtasunez.

15.5.Eadakienerabiltzenhizkuntzabateangaratutakoautoerregulazio-estrategiak, beste hizkuntzetan landutako testuak hobetoulertzekoetaekoizteko.

15.6.Eakonfiantzaetajarreragogotsuaduen,hizkuntzakikastekoetaerabiltzekoahalmenaridagokionez.

163

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

AtZERRIko HIZkuntZA

HElBuRuAk

1.Hizkuntzarenhainbaterabilera-eremutakoahozkodiskurtsoetadiskurtsoidatziulertzea.Bakoitzarenkomunikazio-berezitasunakaintzathartzeaeta haien edukia kritikoki interpretatzea, haiek ulertu ondoren egoeraberrietanaplikatzeko.

2.Ahoz eta idatziz, diskurtso koherenteak, zuzenak eta egokiakerabiltzea,komunikatzekoetahainbategoerataraegokitzeko,etamodueraginkorreanerantzunahalizateko.

3.Atzerriko hizkuntzaren oinarrizko ezaugarri sozialak eta kulturalakezagutzeaetainterpretatzea,etaestereotipoaketaaurreiritziaksaihestea,hizkuntza-etakultura-aniztasunarekikojarrerapositiboaetabegiruneaerakusteko.

4.Hizkuntzaren erabilera sozialak aztertzea, gogoeta eta kritika eginez,hainbat testuinguru sozial eta kulturaletan ondo komunikatzekoestrategiakerabiltzearren.

5.Atzerriko hizkuntza eta, oro har, hizkuntzak, hainbat jatorri, hizkuntzaeta kulturatako pertsonek elkar komunikatzeko eta ulertzeko tresnadela positiboki balioestea, ikusteko beste bide batzuk ere badaudelaesperientziaantolatzekoetagizaharremanakegituratzeko.

6.Atzerrikohizkuntzarenosagaisoziolinguistiko,diskurtsiboetagramatikalengainean gogoeta egitea, kontzeptu eta prozedura egokiak erabiliz,ahozkotestuaketatestuidatziakhobetoulertzekoetaekoizteko.

7.Arte- eta literatura-testuak gero eta modu autonomoagoan irakurrizgozatzea,bestemunduetakulturabatzukezagutzeko,etasentsibilitateestetikoagaratzeko.

8.Informazio-iturriaketa-teknologiakautonomiarekin,espiritukritikoarekineta jarrera etikoarekin erabiltzea, informazioa bilatzeko, aukeratzekoeta lantzeko,hizkuntzabizitzasozialetakulturaleaneraginkortasunezerabiltzeko.

164

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

9.Hizkuntzaetairakasgaiguztietanikasitakokomunikazio-ezagutzaketa-estrategiakerabiltzea,etanorberarenikasprozesuengaineangogoetaegitea, hizkuntzen arteko transferentzia bultzatzeko eta ikastekoautonomiagaratzeko.

lEHEn IkAStuRtEA

EDukIAk

1. multzoa. Ahozko komunikazioa: entzutea, hitz egitea eta solasean aritzea

lIkasleei interesatzen zaizkiengai orokorren –esparru akademikonahizhedabideetakoen-gainekoahozkotestuenesanahiorokorraulertzea.

lHedabideeketahainbathiztunekahozemandakoinformaziozehatzaetagarrantzitsua–argietaondoahoskatuta-identifikatzea.

lIkasleei interesatzen zaizkien eguneroko gai arruntei buruzko mezuakulertzea,solaskidearekinharremaneanjarduteko.

lAhozko testuen esanahia ulertzeko estrategiak autonomiaz erabiltzea,testuinguruaklagunduta.

lAhozko testuak planifikatzea, komunikazioa errazteko eta diskurtsoarikoherentziaetakohesioaematekobaliabideakerabiliz.

lAhozko deskribapenak, narrazioak eta azalpenak egitea -plangintzabati jarraituz-, esperientziak, gertakari sozialak eta kulturalak, etaeduki akademikoak azaltzeko, norberaren iritzia arrazoituz eta ideiagarrantzitsuenakazpimarratuz.

lGai akademikoen edo gaur egungoen gainean ahozko aurkezpenakegitea,plangintzabatijarraituz.

lIkasleeninteresekoedoikasketengainekoelkarrizketaetasimulazioetangogotsu parte hartzea, eta arau sozialak eta komunikatiboak moduautonomoanerabiltzea.

165

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

lKomunikazio-estrategiak modu autonomoan erabiltzea, esanahiaknegoziatzeko,harremanakhasteko,eustekoetaamaitzeko,etasortutakozailtasunakgainditzeko.

lBeste hizkuntzetan ikasitako arau soziolinguistikoak aplikatzea etaerabiltzea –gero eta modu autonomoagoan-, ahozko testuak ulertzenetaekoiztenlaguntzekoatzerrikohizkuntzan.

lAhozkokomunikazioarenoinarrizkoezaugarriak.

lAhozko harremanak arautzeko jarraibideak: hitz egiteko txandak,harremanetakorolak,ahots-doinua,gorputz-jarreraetakeinuegokiak…

lLandutakoahozkotestu-generoenezaugarriak.

lKomunikazioharremanetan,gogotsu,errespetuzetaelkarlaneanpartehartzea,ikaskuntzapartekatukoegoeretanbereziki.

lTaldean egindako lanetan norberak bere erantzukizunak hartzea, etaprozesuaketaemaitzakdenenarteanebaluatzea.

lKomunikazio-egoera askotarikoan, atzerriko hizkuntza ahoskera etaintonazioegokiarekinerabiltzekojarrerapositiboaazaltzea,etakonfiantzaetaekimenaerakustea.

lAkatsakikasprozesuarenzatidirelaonartzea,etaahozkoharremanetansortutakozailtasunakgainditzekojarreraerakustea.

2. multzoa. Diskurtsoen ugaritasuna: irakurtzea eta idaztea

lHainbatesparrutakotestuenosagaitestualnahizez-testualetatikabiatuta,informazioairagartzea.

lHainbatesparrutatikjasotakoinformazioorokorranahizzehatzaulertzea,estiloaetairakurtzekoabiaduratestuetaraetahelburuetaraegokituz.

lHainbateratakotestuetanidentifikatzea:komunikazioarenhelburua,ohikoosagaitestualaketaparatestualak,etainformazioaantolatzekomodua.

166

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

lHainbateratakotestuetan,mezuenelementuinplizituakulertzea.

lElementulinguistikoaketaez-linguistikoakerabiltzea,hitzedoesamoldeezezagunenesanahiaondorioztatzeko.

lHainbatinformazio-iturritatikjasotakoinformazioaaukeratzea,jarduerazehatzbategitearren.

lEuskarri inprimatu eta digitaletatik jasotako dokumentuak moduautonomoanerabiltzea,ulermen-arazoakargitzeko,etajarduerarenbategitekobehardeninformaziozehatzabilatzeko.

lNorberaren interes eta lehentasunen arabera, irakurtzeko nolabaitekoautonomia garatzea, eta gaiak eta testuak aukeratzeko gaitasunaizatea.

lBeste hizkuntzetan garatutako irakurmen-estrategiak erabiltzea etatransferitzea,testu-generoaetairakurketa-helburuaaintzathartuta.

lTestuidatziakprestatzea,beharrezkoestrategiakerabiliz:ideiaksortzea,eskemakoherenteakegitea…

lHainbat eremutan, testu idatzi koherenteak egitea -paperean nahizeuskarridigitalean-,lexikoerrazaerabilizetabeharbestekozuzentasungramatikalaerakutsiz.

lEstrategiakontzienteakerabiltzea,testuidatziakulertzekoetasortzekojokabideaarautzearren.

lInformazioaren eta komunikazioaren teknologiak erabiltzea, atzerrikohizkuntzaren bidez testu errazak sortzeko, informazioa zabaltzeko,komunikatzekoetalankidetzanjarduteko.

lLandutako testumotarenoinarrizkoezaugarriakezagutzea,dagozkiontipologiarenetaerabilera-eremuarenarabera.

lHainbat helburutarako hizkuntza idatzia erabiltzeko jarrera positiboaizatea.

167

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

lTaldean egindako lanetan norberak bere erantzukizunak hartzea, etaprozesuaketaemaitzakdenenarteanebaluatzea.

lInformazio-iturri inprimatuetadigitaletatik jasotakotestuakerabiltzeanjarreraetikoaizatea.

3. multzoa. literatura-diskurtsoa

lIkasleengogokoliteratura-lanaketapasarteak–jatorrizkoak,ahaldela-banakanahiztaldekairakurtzeaetaentzutea.

lIkasleen gogoko literatura-testuak —jatorrizkoak, ahal dela- gogotsuentzuteaetaulertzea.

lLiteratura-asmoko testuak idaztea, plangintza bati jarraituz: olerkilaburrak,antzerkiaketakontakizunlaburrak…ereduengainekogogoetanetaazterketanoinarrituta.

lLiteratura-testuakantzeztea,dramatizatzeaetaerrezitatzea,taularatzekoestrategiakerabiliz.

lIrakurritakotestuenesanahiariburuzkoiritzi-trukerakoeztabaidetanetaahozkoiruzkinetanpartehartzea.

lLiburutegia, bideoteka eta Internet erabiltzea, irakurtzeko autonomiagaratzenjoateko.

lInformazioaren eta komunikazioaren teknologiak erabiltzea, literatura-asmokotestuaksortzeko.

lLandutakoliteratura-generoen–narratiba,lirikaetaantzerkiaren-ezaugarrigarrantzitsuenakezagutzea.

lBeste literatura-adierazpide batzuk ezagutzea: komikia, musika,zinema…

lLiteratura-testua gozatzeko, kulturak hurbiltzeko, eta geure burua etahizkuntza-ezagutzaaberastekoerabiltzea.

168

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

lAtzerriko hizkuntzako literatura ezagutzeko jakin-mina eta interesaizatea.

lIrakurtzekoautonomiagaratzea.

lBestepertsoneniritzienaurreanbegiruneaetajarrerairekiaerakustea.

4. multzoa. Hizkuntzari buruzko gogoeta

lHizkuntzari buruzkoezagutzaerabiltzea, testuakhobetoulertzekoetaidazteko.

lGogoeta-jarduerakegitekobehardenterminologiakomunaerabiltzea.

lHainbathizkuntzatanhelburubererakoerabiltzendirenprozedurajakinbatzukalderatzea.

lHizkuntzenartekokalkoetatransferentziaokerrakidentifikatzea.

lEdozeinhizkuntzatanjasotakoezagutzalinguistikoaerabiltzea,gainerakohizkuntzetangogoetaegiteko.

lIkasteko, askotariko baliabideak –informatikoak, digitalak edobibliografikoak-autonomiazerabiltzea,halanolahiztegielebidunaketaelebakarrak,kontsulta-iturriak…

lHizkuntza-ezagutzak antolatzeko, eskuratzeko, gogoratzeko etaerabiltzekooinarrizkoestrategiakaplikatzea.

lNorberak zein taldeak ebaluatzeko estrategiak erabiltzea, ahozko,idatzizkoetaikus-entzunezkoekoizpenakhobetzeko.

lAkatsak ikasprozesuaren parte direla onartzea, haien zergatiaidentifikatzea,etazuzentzekoestrategiakerabiltzea.

lHizkuntzaren oinarrizko erabilerak ezagutzea: hizkera formala etainformala,ahozkoaetaidatzia.

lLandutakotestumotenegiturenezaugarrigarrantzitsuenakezagutzea.

169

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

lKohesio-elementuarruntenak(lokailuak,adierazgailuak,koerreferentzia-elementuak, aditz-denborak) ezagutzea eta erabiltzea askotarikotestuetan.

lGramatika-funtzioak eta –egiturak berrikustea eta zabaltzea, hainbatkomunikazio-egoerataraegokituta.

lIkasleenintereseko-etacurriculumarenbesteirakasgaibatzueilotutako-gaiorokorreidagokienlexikoazabaltzea.

lHitzakeratortzekoetaelkartzekobaliabidebatzukezagutzea.

lAtzerriko hizkuntzaren ezaugarri fonologiko nagusiak ezagutzea:hizkuntzaren soinu-unitateak -eta haiek gauzatzea testuinguruzehatzetan-,azentua,erritmoaetaintonazioa.

lAlfabetofonetikoaerabiltzea,ahoskerariburuzkozalantzakargitzeko.

lAzentu-, erritmo- eta intonazio-ereduak ezagutzea, jarrerak etasentimenduakadierazteko.

lIkastekoaukerak–gelabarrukoakzeinkanpokoak-baliatzeko interesaizatea,informazioarenetakomunikazioarenteknologieklagunduta.

lHizkuntzari buruz gogoeta egitearen garrantzia balioestea, norberarenekoizpenakarautzekoetaikastekoautonomiaareagotzeko.

lHizkuntza-arauek gizartean duten garrantziaz jabetzea, erabiltzaileenartekokomunikazioaerraztendutelako.

5. multzoa. Hizkuntzaren dimentsio soziala

lAtzerriko hizkuntza erabiltzen duten herrietako elementu sozial etakulturalnagusiakezagutzea.

lAtzerriko hizkuntzaren hiztunen eta hemengo hiztunen artekoantzekotasunei eta desberdintasunei buruz gogoeta egitea, ohitura,jokamolde,jarrera,balioetasinesmeneidagokienez.

170

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

lHizkuntzenegoeraEuropan,gauregun.

lAtzerrikohizkuntzarenegoeramunduan.

lSolaskideenhizkuntza-erabilerakerrespetatzea.

lAtzerrikohizkuntzakohiztunekinetaikasleekinkomunikatzekointeresaetaekimenaerakustea.

lIkasgelan,ikastetxeanetainguruandaudenhizkuntzaguztiakbalioestea,komunikatzekoetaikastekobitartekogisa.

lNazioartekoharremanetan,atzerrikohizkuntzarengarrantziabalioestea,herrialdeak komunikatzeko eta elkar ulertzeko, eta beste kultura etahizkuntzabatzukezagutzeko.

lBeste hizkuntza eta kultura batzuetako jendearekin erlazionatzeakdakarrenaberastasunabalioestea.

lEdonolako diskriminazioa dakarten mezuen aurrean, jarrera kritikoaizatea.

lAtzerriko hizkuntzaren garrantzia balioestea, ezagutza berriakeskuratzeko.

171

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

EBAluAZIo IRIZPIDEAk

1.Ahozko eta ikus-entzunezko testuak –ezagunak, gaur egungoak edoorokorrak- ulertzea, ikasketekin edo norberaren interesekin lotutadaudelako,edoatzerrikohizkuntzarenalderdisoziokulturalekinzerikusiadutelako.

1.1.Eaulertzenetainterpretatzendueninformazionagusiagaiaskoriburuzko hainbat informazio-iturritatik jasotako testuetan, etaazentudesberdinekohainbathiztunekhelarazitakoetan.

1.2.Ea identifikatzen duen gai askotariko testuetako informaziozehatza.

1.3.Eaantzematenduenzeindenesanahia,testuinguruaketabestehizkuntzetakobereezagutzaklagunduta.

1.4.Ea identifikatzen dituen hainbat testutako xehetasungarrantzitsuak.

1.5.Ea elementu ez-linguistikorik erabiltzen duen informazioaondorioztatzeko.

1.6.Eadakienondorioztatzenhitzedoesamoldeezezagunenesanahia,testuinguruaketabestehizkuntzetakoezagutzaklagunduta.

1.7.Ea identifikatzen dituen adierazle esplizitu ohikoenak, mezuaondointerpretatzeko.

1.8.Ea ulertzen dituen ahozko jarduneko komunikazio-egoerarenoinarrizkoezaugarriak.

2.Ahozkoaurkezpenargietaondoegituratu luzesamarrakegitea,gauregungo gaiei buruz, ikasketetako nahiz norberaren intereseko gaiorokorreiburuz,edoatzerrikohizkuntzariatxikitakoalderdisoziokulturaleiburuz.

2.1.Eabilatzenetaaukeratzendueninformaziogarrantzitsua,hainbatinformazio-iturri erabiliz: analogikoak, ikus-entzunezkoak etadigitalak.

172

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

2.2.Eaoharrik,eskemarik,antolatzailegrafikorikedogidoirikerabiltzenduen,ahozkotestuenedukiaeratzeko.

2.3.Eainformazioamodukoherenteanantolatzenduen,komunikazio-asmoeierantzuteko.

2.4.Ea testu-antolatzaile konplexurik ere erabiltzen duen testuaegituratzeko.

2.5.Eaargi,koherente,zuzenetanolabaitekoetorriarekinhitzegitenduen.

2.6.Eaerrespetatzendituenoinarrizkokortesia-arauak.

2.7.Eaondoerabiltzendituenahots-tonua,keinuaketagorputz-jarrera.

2.8.Ea erabiltzen dituen informazioaren eta komunikazioarenteknologiak eta ikus-entzunezko bitartekoak, aurkezpenetanbaliatzeko.

2.9.Ea ebaluazio- eta autozuzenketa-estrategiarik erabiltzen duen,ahozkojardunahobetzeko.

2.10.Eaautonomiarikerakustenduenlanakprestatzekoetaegiteko.

3.Ahozkoharremanetangogotsupartehartzea, ikastekoeta ikasgelakogizarte-harremanaklantzeko.

3.1.Eaberezpartehartzenduen.

3.2.Eabereiritziaegokiarrazoituaematenduen.

3.3.Eabesteenargudioakegokiezeztatzendituen.

3.4.Eaargi,etorrihandizetazuzenhitzegitenduen.

3.5.Eabadakienosagaiez-esplizituakondorioztatzenkomunikazio-egoeretan.

3.6.Eaalderatzendituenikuspegiak,etabereaberrikustenduen.

173

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

3.7.Ea dakien komunikazio-arazoak identifikatzen eta bere jardunahaietaraegokitzen.

3.8.Ea errespetatzen dituen ahozko harremanetako oinarrizko arausoziokomunikatiboak.

3.9.Eaerabiltzendituenbestehizkuntzetangaratutakoestrategiak,ahozkojardunahobetzeko.

3.10.Ea taldean elkarlanean aritzen den, eta erantzukizunakpartekatzendituen.

4.Testuidatzikonplexubatzuetakoideiaorokorraetahainbatinformazioulertzea: norberaren interesekoak, gaur egungoak, edo —hainbatkomunikazio-egoeratan—ikasketeiburuzkoak.

4.1.Eaulertzeneta interpretatzenduen informazionagusia,hainbatinformazio-iturritatikjasotakogaibatekoetabestekotestuetan.

4.2.Ea identifikatzen duen gai askotariko testuetako informaziozehatza.

4.3.Eaantzematenduenzeindenesanahia,testuinguruaketabestehizkuntzetakobereezagutzaklagunduta.

4.4.Ea identifikatzen dituen hainbat testutako xehetasungarrantzitsuak.

4.5.Ea erabiltzen dituen elementu ez-linguistikoak informazioaondorioztatzeko.

4.6.Eaondorioztatzenduenhitzedoesamoldeezezagunenesanahia,testuinguruaketabestehizkuntzetakoezagutzaklagunduta.

4.7.Ea identifikatzen dituen adierazle esplizitu ohikoenak, mezuaondointerpretatzeko.

4.8.Eakontsulta-materialakautonomiazerabiltzendituen-papereannahiz euskarri digitalean-, informazioa bilatzeko, zalantzakargitzekoetahipotesiakberresteko.

174

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

4.9.Ea ulertzen dituen testu idatziaren komunikazio-egoerarenoinarrizkoezaugarriak.

4.10.Eaerabiltzendituenbestehizkuntzetangaratutakoestrategiak,hobetoirakurtzeko.

5.Plangintzabatijarraituz,testuidatziakekoiztea,norberareninteresekoak,gaur egungoak, akademikoak edo atzerriko hizkuntzaren alderdisoziokulturalekinzerikusiadutenak.

5.1.Eainformazioaautonomiazbilatzen,aukeratzenetalantzenduen,papereannahizeuskarridigitalean.

5.2.Ea fitxarik, eskemarik eta laburpenik egiten duen informazioaantolatzeko.

5.3.Eaedukiatestu-hurrenkeraegokiaerabilizegituratzenduen.

5.4.Eaesaldiaktestu-kohesiorakoprozedurekinosatzendituen.

5.5.Ea komunikazio-egoerari dagokion hizkuntza-erregistro egokiaaukeratzenetaerabiltzenduen.

5.6.Eainformazioarenetakomunikazioarenteknologiakautonomiazerabiltzendituen,testuakidaztekoetaberrikusteko.

5.7.Ea erabiltzen duen hizkuntza guztietan landutako estrategiarikberelanakebaluatzekoetazuzentzeko,testuakhobetzearren.

5.8.Ea errespetatzen dituen gramatika-, ortografia- eta tipografia-araugarrantzitsuenak.

5.9.Eaautonomiarikbaduenlanakprestatzekoetaegiteko.

6.Hizkuntza-aniztasunakritikokiinterpretatzea,ezagutzasoziolinguistikoakerabiliz.

6.1.Ea ezagutzen eta balioesten duen gaur egungo egoerasoziolinguistikoa,kontzeptusoziolinguistikoakerabiliz.

175

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

6.2.EaezagutzendituenEuropakohizkuntzengauregungoegoerariburuzkooinarrizkodatuak.

6.3.Eabegiruneaetajarrerapositiboaerakustenduenhizkuntza-etakultura-aniztasunarenaurrean.

7.Era guztietako komunikazio-egoeretan esamolde eta balioespendiskriminatzaileakidentifikatzea,etanorberarenlanetannahitasaihestea.

7.1.Eaantzematendituenhizkuntza-aurreiritziaketa-gutxiespenak,hainbatmotatakotestuetan.

7.2.Eaagerikogogoetaegitenduenhizkuntzarenhainbaterabilerariburuz.

7.3.Ea dakien zein diren, hizkuntza erabiltzean, aurreiritzien etagutxiespenenoinarriandaudengizarte-harremanak.

7.4.Ea saihesten dituen gutxiespen-esamoldeak, eta beste aukerabatzukbilatzendituen.

8.Hizkuntza-ezagutzakgogoetaeginezetamoduautonomoanidentifikatzeaetaerabiltzea,testuakinterpretatuetaekoiztean.

8.1.Eaaplikatzendituenhizkuntzarenoinarrizkoarauak,testuakulertuetaekoiztean.

8.2.Ea identifikatzen dituen, landutako testuetan, maila bakoitzekohizkuntza-markak.

8.3.Eaerabiltzendituenedozeinhizkuntzatangaratutakohizkuntza-ezagutzak,testuakhobetoulertzekoetaekoizteko.

8.4.Eahizkuntza-informazioaautonomiazeskuratzenduen,hainbatinformazio-iturritatik.

8.5.Ea identifikatzen eta zuzentzen dituen hizkuntza-akatsak,norberarennahizbesteentestuetan.

8.6.Ea identifikatzen eta zuzentzen dituen beste hizkuntzetatikjasotakokalkookerrak,norberarennahizbesteenekoizpenetan.

176

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

8.7.Eahizkuntza-terminologiaegokiaezagutzenetaerabiltzenduen,gogoeta-jarduerakegiteko.

9.Literatura,gozatzekoetaikastekoerabiltzea,hizkuntzaetanorberarenburuaaberastuetahobetzearren.

9.1.Ea hainbat literatura-generotako gero eta testu konplexuagoakirakurtzendituen.

9.2.Eabereirizpideakazaltzendituenliteratura-lanak–edobestelakoarte-esparrutakoak-aukeratzean,gozatuahalizateko.

9.3.Ea, landutakoereduetanoinarrituta, literatura-asmokogeroetatestukonplexuagoakplanifikatzenetaegitendituen.

9.4.Eaematenduentestuariburuzkobereiritzirik,ahoznahizidatziz.

9.5.Ea hartzen duen literatura sentimenduak, pentsamenduak etabaliokolektiboaktransmititzekobitartekogisa.

9.6.Eamodueraginkorreanerabiltzendituen liburutegia,bideotekaetaInternet.

9.7.Eagogotsupartehartzenduentestuakantzezten,dramatizatzen,buruz ikasten eta errezitatzen, erritmoa, ahoskera, azentua etaintonazioazainduz,etataularatzekoestrategiaerrazakerabiliz.

9.8.Ea identifikatzendituen literatura-testuetanatzerrikohizkuntzaridagozkionhizkuntza-etakultura-alderdibatzuk.

9.9.Ea dakien aplikatzen, gero eta modu autonomoagoan, bestehizkuntzetanliteraturariburuzikasitakoa.

10.Hedabideaketainformazioarenetakomunikazioarenteknologiakmoduautonomoan, eraginkortasunez eta espiritu kritikoarekin erabiltzea,informazioabilatzeko,aukeratzekoetalantzeko.

10.1.Ea baduen informazio-iturriak -idatziak, digitalak eta ikus-entzunezkoak-kontsultatzekoohituraautonomorik.

177

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

10.2.Ea egiaztatzen dituen hedabideetako eta IKTetako mezuenfidagarritasuna edo sinesgarritasuna, ikasturtean landutakoirizpideetanoinarrituta.

10.3.Eamoduetikoanerabiltzenduenhainbat informazio-iturritatikeskuratutakoinformazioa.

10.4.Ea teknika digitalak autonomiaz erabiltzen dituen testuaklantzeko.

10.5.Ea erabiltzen dituen informazioaren eta komunikazioarenteknologiak,testuakidaztekoetaberrikusteko.

10.6.Ea dakien ahozko aurkezpenik egiten informazioaren etakomunikazioarenteknologiakerabiliz.

11.Hizkuntzaguztietanburututakoikasprozesuengaineangogoetaegitea.

11.1.Ea parte hartzen duen norberaren eta besteen ikaskuntzarenebaluazioan(ebaluazioabakarka,taldeka).

11.2.Eapartehartzenduenebaluazio-tresnaksortzen.

11.3.Ea identifikatzen eta zuzentzen dituen dakizkien hizkuntzenartekotransferentziaokerrak.

11.4.Eajabetzendenikaskuntzanegindakoaurrerapenazetaizandakozailtasunez.

11.5.Ea autoerregulazio-estrategiak kontzienteki erabiltzen dituen,testuakhobetoulertzekoetaekoizteko,etaeaestrategiahoriekhizkuntzabatetikbesteraeramatendituen.

11.6.Eaonartzenduenakatsakikasprozesuarenzatidirela.

11.7.Eakonfiantzaetajarreraaktiboaduen,hizkuntzakikastekoetaerabiltzekoahalmenaridagokionez.

178

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

BIgARREn mAIlA

1. multzoa. Ahozko komunikazioa: entzutea, hitz egitea eta solasean aritzea

lIkasleeninteresekogaiakademikoengainekoahozkotestuen–geroetakonplexuagoen-esanahiorokorraulertzea.

lHedabideeketaazentudesberdinekohainbathiztunekahozemandakoinformaziozehatzaetagarrantzitsuaidentifikatzea.

lIkasleei interesatzen zaizkien eguneroko gai arruntei buruzko mezuak-gero eta konplexuagoak- ulertzea, solaskidearekin harremaneanjarduteko.

lAhozko testuen esanahia ulertzeko eta ondorioztatzeko estrategiakautonomiazerabiltzea,testuinguruaklagunduta.

lAhozko testuak planifikatzea, komunikazioa errazteko eta diskurtsoarikoherentziaetakohesioaematekobaliabideakerabiliz.

lPlangintzabatijarraituz,ahozkodeskribapenak,narrazioak,azalpenak,aurkezpenak, argudioak eta debateak egitea, esperientziak, gertakarisozial eta kulturalak, eta eduki akademikoak azaltzeko -zuzen etaahoskera,erritmoetaintonazioegokiz-,norberareniritziaarrazoituzetabesteenekarpenakbegirunezetajarrerakritikozonartuz.

lInteres orokorreko eta akademikoko gaiei buruz, ahozko harremanakizatea,nolabaitekoetorria,berezkotasunaetazorroztasunaerakutsiz.

lKomunikazio-estrategiak modu autonomoan erabiltzea, esanahiaknegoziatzeko,harremanakhasteko,eustekoetaamaitzeko,etasortutakozailtasunakgainditzeko.

lBeste hizkuntzetan ikasitako arau soziolinguistikoak aplikatzea etaerabiltzea, ahozko testuak ulertzen eta ekoizten laguntzeko atzerrikohizkuntzan.

lAhozkokomunikazioarenberezkoezaugarriak.

179

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

lAhozkoharremanakarautzekojarraibideak:besteakbeste,hitzegitekotxandak,harremanetako rolak,ahots-doinua,gorputz-jarreraetakeinuegokiak.

lLandutakoahozkotestu-generoenezaugarriak.

lKomunikazio-harremanetan,gogotsu,errespetuzetaelkarlaneanpartehartzea,ikaskuntzapartekatukoegoeretanbereziki.

lTaldean egindako lanetan norberak bere erantzukizunak hartzea, etaprozesuaketaemaitzakdenenarteanebaluatzea.

lKomunikazio-egoera askotarikoan, atzerriko hizkuntza ahoskera etaintonazioegokiarekinerabiltzekojarrerapositiboaazaltzea,etakonfiantzaetaekimenaerakustea.

lAkatsakikasprozesuarenzatidirelaonartzea,etaahozkoharremanetansortutakozailtasunakgainditzekojarreraerakustea.

2. multzoa. Diskurtsoen ugaritasuna: irakurtzea eta idaztea

lHainbat esparrutako gai askotariko testuen osagai testual nahiz ez-testualetatikabiatuta,informazioairagartzea.

lHainbatesparrutatikjasotakotestukonplexusamarreninformazioorokorranahiz zehatza ulertzea, estiloa eta irakurtzeko abiadura testuetara etahelburuetaraegokituz.

lHainbat eratako testuetan, honakook identifikatzea: komunikazioarenhelburua, ohiko osagai testualak eta paratestualak, eta informazioaantolatzekomodua.

lGeroetatestukonplexuagoetan,mezuenelementuinplizituakulertzea.

lElementulinguistikoaketaez-linguistikoakerabiltzea,hitzedoesamoldeezezagunenesanahiaondorioztatzeko.

lTestu luzeakhainbateuskarritankontsultatzea,beharden informazioaaurkitzeko.

180

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

lHainbat informazio-iturritatik jasotako informazioa eta argudioaklaburtzea.

lNorberaren intereseko testu luzeak –akademikoak, pertsonalak edoprofesionalak- modu autonomoan irakurtzea, informazio-iturri egokiakerabiliz.

lHainbatbaliabidedigital,informatikoetabibliografikomoduautonomoanerabiltzea, ulermen-arazoak argitzeko, eta, jarduera bat egitean,informazioa,ideiaketairitziakbilatzeko.

lBeste hizkuntzetan garatutako irakurmen-estrategiak erabiltzea etatransferitzea, testu-generoa, komunikazio-testuingurua eta lortu nahidenhelburuaaintzathartuta.

lNolabaitekokonplexutasunadutengaiaskotarikotestuak–pertsonalak,gauregungoakedointeresakademikokoak-planifikatzeaetaberrikustea.

lHainbat eremutan, o testu idatzi koherenteak egitea -paperean nahizeuskarri digitalean-, lexiko zabalagoa erabiliz eta behar bestekozuzentasungramatikalaerakutsiz.

lEstrategiakontzienteakerabiltzea,testuidatziakulertzekoetasortzekojokabideaarautzearren.

lInformazioaren eta komunikazioaren teknologiak erabiltzea, atzerrikohizkuntzaren bidez testu errazak sortzeko, informazioa zabaltzeko,komunikatzekoetalankidetzanjarduteko.

lLandutako testumotarenoinarrizkoezaugarriakezagutzea,dagozkiontipologiarenetaerabilera-eremuarenarabera.

lHizkuntza idatzia erabiltzeko jarrera positiboa izatea, hainbat helburulortzearren.

lTaldean egindako lanetan norberak bere erantzukizunak hartzea, etaprozesuaketaemaitzakdenenarteanebaluatzea.

lInformazio-iturri inprimatuetadigitaletatik jasotakotestuakerabiltzeanjarreraetikoaizatea.

181

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

3. multzoa. literatura-diskurtsoa

lIkasleenliteratura-lanaketapasarteak–jatorrizkoak,ahaldela-banakanahiztaldekairakurtzeaetaentzutea.

lIkasleen gogoko literatura-testuak —jatorrizkoak, ahal dela- gogotsuentzuteaetaulertzea.

lPlangintzabatijarraituz,literatura-asmokotestuakidaztea:olerkilaburrak,antzerkiak eta kontakizun laburrak…, ereduen gaineko gogoetan etaazterketanoinarrituta.

lLiteratura-testuakantzeztea,dramatizatzeaetaerrezitatzea,taularatzekoestrategiakerabiliz.

lIrakurritako testuen esanahiaren gainean, iritzi-trukerako eztabaidetanetaahozkoiruzkinetanpartehartzea.

lLiburutegia, bideoteka eta Internet erabiltzea, irakurtzeko autonomiagaratuzjoateko.

lInformazioaren eta komunikazioaren teknologiak erabiltzea, literatura-asmokotestuaksortzeko.

lLandutako literatura-generoen –narratiba, lirika eta antzerkiaren-oinarrizkoezaugarriakezagutzea.

lBeste literatura-adierazpide batzuk ezagutzea: komikia, musika,zinema…

lLiteratura-testua,gozatzeko,kulturakhurbiltzeko,etageureburuaetahizkuntza-ezagutzaaberastekoerabiltzea.

lAtzerriko hizkuntzako literatura ezagutzeko jakin-mina eta interesaizatea.

lIrakurtzekoautonomiagaratzea.

lBesteeniritzienaurrean,begiruneaetajarrerairekiaerakustea.

182

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

4. multzoa. Hizkuntzari buruzko gogoeta

lHizkuntzari buruzkoezagutzaerabiltzea, testuakhobetoulertzekoetaidazteko.

lGogoeta-jarduerakegitekobehardenterminologiakomunaerabiltzea.

lHainbat hizkuntzatan helburu bererako erabiltzen diren prozedurakalderatzea.

lHizkuntzen arteko kalko eta transferentzia okerrak antzematea etazuzentzea.

lEdozeinhizkuntzatanjasotakoezagutzalinguistikoaerabiltzea,gainerakohizkuntzetangogoetaegiteko.

lIkasteko, askotariko baliabideak (informatikoak, digitalak etabibliografikoak)autonomiazerabiltzea,halanolahiztegielebidunaketaelebakarrak,kontsulta-iturriak…

lHizkuntza-ezagutzak antolatzeko, eskuratzeko, gogoratzeko etaerabiltzekooinarrizkoestrategiakaplikatzea.

lNorberazeintaldeakebaluatzekoestrategiakerabiltzea,ahozko,idatzizkoetaikus-entzunezkoekoizpenakhobetzeko.

lAkatsak ikasprozesuaren parte direla onartzea, haien zergatiaidentifikatzea,etazuzentzekoestrategiakerabiltzea.

lHizkuntzarenerabileranagusiakezagutzea:hizkeraformalaetainformala,ahozkoaetaidatzia.

lLandutakotestumotenegiturenezaugarriakezagutzea.

lKohesio-elementuak (lokailuak, adierazgailuak, koerreferentzia-elementuak, aditz-denborak) ezagutzea eta erabiltzea gai askotarikotestuetan.

183

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

lGramatika-funtzioaketa–egiturakonplexuakberrikusteaetaerabiltzea,hainbatkomunikazio-egoerataraegokituta.

lIkasleenintereseko–eta,bereziki,curriculumarenbesteirakasgaibatzueilotutako-gaiorokorreidagokienlexikoazabaltzea.

lHitzakeratortzekoetaelkartzekobaliabideakezagutzea.

lAtzerrikohizkuntzarenezaugarri fonologikoakezagutzea:hizkuntzarensoinu-unitateak (etahaiekgauzatzeatestuinguruzehatzetan),azentua,erritmoaetaintonazioa.

lAlfabetofonetikoaerabiltzea,ahoskerahobetzeko.

lAzentu-,erritmo-etaintonazio-ereduakezagutzeaetaerabiltzea,jarreraketasentimenduakadierazteko.

lIkastekoaukerak–gelabarrukoakzeinkanpokoak-baliatzeko interesaizatea,informazioarenetakomunikazioarenteknologieklagunduta.

lHizkuntzarengaineangogoetaegitearengarrantziabalioestea,norberarenekoizpenakarautzekoetaikastekoautonomiaareagotzeko.

lHizkuntza-arauek gizartean duten garrantziaz jabetzea, erabiltzaileenartekokomunikazioaerraztendutelako.

5. multzoa. Hizkuntzaren dimentsio soziala

lAtzerriko hizkuntza erabiltzen duten herrietako elementu sozial etakulturalnagusiakezagutzea.

lAtzerriko hizkuntzako hiztunen eta hemengo hiztunen artekoantzekotasunei eta desberdintasun garrantzitsuenei buruz gogoetaegitea,ohitura,jokamolde,jarrera,balioetasinesmeneidagokienez.

lHizkuntzenegoeraEuropan,gauregun.

lAtzerrikohizkuntzarenegoeramunduan.

184

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

lAtzerrikohizkuntzarenaldaerak.

lSolaskideenhizkuntza-erabilerakerrespetatzea.

lAtzerrikohizkuntzakohiztunekinetaikasleekinkomunikatzekointeresaetaekimenaerakustea.

lIkasgelan,ikastetxeanetainguruandaudenhizkuntzaguztiakbalioestea,komunikatzekoetaikastekobitartekogisa.

lAtzerrikohizkuntzarengarrantzianazioartekoharremanetanbalioestea,herrialdeak komunikatzeko eta elkar ulertzeko, eta beste kultura etahizkuntzabatzukezagutzeko.

lBeste hizkuntza eta kultura batzuetako jendearekin erlazionatzeakdakarrenaberastasunabalioestea.

lEdonolako diskriminazioa dakarten mezuen aurrean, jarrera kritikoaizatea.

lEzagutza berriak eskuratzeko, atzerriko hizkuntzak duen garrantziaonartzea,esparruakademikoanbereziki.

185

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

EBAluAZIo IRIZPIDEAk

1.Ahozko eta ikus-entzunezko testuak –ezagunak, gaur egungoak edoorokorrak- ulertzea, ikasketekin edo norberaren interesekin lotutadaudelako,edoatzerrikohizkuntzarenalderdisoziokulturalekinzerikusiadutelako.

1.1.Eaulertzenetainterpretatzendueninformazionagusiagaiaskoriburuzko hainbat informazio-iturritatik jasotako testuetan, etaazentudesberdinekohainbathiztunekhelarazitakoetan.

1.2.Eaidentifikatzenduengaiaskotarikotestuetakoinformaziozehatza.

1.3.Eaantzematenduenzeindenesanahia,testuinguruaketabestehizkuntzetakobereezagutzaklagunduta.

1.4.Ea identifikatzen dituen, gai askotariko testu gero etakonplexuagoetan,xehetasungarrantzitsuak.

1.5.Ea elementu ez-linguistikoak erabiltzen dituen, informazioaondorioztatzeko.

1.6.Eadakienondorioztatzenhitzedoesamoldeezezagunenesanahia,testuinguruaketabestehizkuntzetakoezagutzaklagunduta.

1.7.Ea identifikatzen dituen ageriko adierazleak, mezua ondointerpretatzeko.

1.8.Ea ulertzen dituen ahozko jarduneko komunikazio-egoerarenoinarrizkoezaugarriak.

2.Ahozkoaurkezpenargietaondoegituratuluzeagoakegitea,gauregungogaieiburuz,ikasketetakonahiznorberareninteresekogaiorokorreiburuz,edotaatzerrikohizkuntzariatxikitakoalderdisoziokulturaleiburuz.

2.1.Ea informazio garrantzitsua bilatzen eta aukeratzen duen hainbatinformazio-iturrierabiliz:analogikoak,ikus-entzunezkoaketadigitalak.

2.2.Ea oharrik, eskemarik, grafikorik eta gidoirik erabiltzen duen,ahozkotestuenedukiaantolatzeko.

186

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

2.3.Eainformazioamodukoherenteanantolatzenduen,komunikazio-asmoeierantzuteko.

2.4.Ea testu-antolatzaile konplexuak ere erabiltzen dituen, testuaegituratzeko.

2.5.Eaargi,koherente,zuzenetaetorriarekinhitzegitenduen.

2.6.Eaerrespetatzendituenkortesia-arauak.

2.7.Ea ondo erabiltzen dituen ahots-tonua, keinuak eta gorputz-jarrera.

2.8.Ea erabiltzen dituen informazioaren eta komunikazioarenteknologiak eta ikus-entzunezko bitartekoak, aurkezpenetanbaliatzeko.

2.9.Ea ebaluazio- eta autozuzenketa-estrategiarik erabiltzen duen,ahozkojardunahobetzeko.

2.10.Eaautonomiarikerakustenduenlanakprestatzekoetaegiteko.

3.Ahozkoharremanetangogotsupartehartzea, ikastekoeta ikasgelakogizarte-harremanaklantzeko.

3.1.Eaberezpartehartzenduen.

3.2.Eabereiritziaegokiarrazoituaematenduen.

3.3.Eabesteenargudioakegokiezeztatzendituen.

3.4.Eaargi,koherente,zuzenetaetorriarekinhitzegitenduen.

3.5.Ea dakien osagai ez-esplizituak ondorioztatzen komunikazio-egoeretan.

3.6.Eaalderatzendituenikuspegiak,etabereaberrikustenduen.

3.7.Ea komunikazio-arazoak identifikatzen dituen, eta bere jardunahaietaraegokitzenduen.

187

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

3.8.Ea errespetatzen dituen ahozko harremanetako arausoziokomunikatiboak.

3.9.Eaerabiltzendituenbestehizkuntzetangaratutakoestrategiak,ahozkojardunahobetzeko.

3.10.Ea taldean elkarlanean aritzen den, eta erantzukizunakpartekatzendituen.

4.Testuidatzikonplexuagoenideiaorokorraetahainbatinformazioulertzea:norberaren interesekoak, gaur egungoak, edo -hainbat egoeratan-ikasketeiburuzkoak.

4.1.Eaulertzeneta interpretatzenduen informazionagusia,hainbatinformazio-iturritatik jasotakogaibatekoetabestekotestuetan,akademikoetanbereziki.

4.2.Eaidentifikatzendueninformaziozehatzagaiaskotarikotestuetan,akademikoetanbereziki.

4.3.Eaantzematenduenzeindenesanahia,testuinguruaketabestehizkuntzetakoezagutzaklagunduta.

4.4.Eaxehetasungarrantzitsuakaukeratzendituenhainbattestutan,testuakademikoetanbereziki.

4.5.Ea erabiltzen dituen elementu ez-linguistikoak, informazioaondorioztatzeko.

4.6.Eaondorioztatzenduenhitzedoesamoldeezezagunenesanahia,testuinguruaketabestehizkuntzetakoezagutzaklagunduta.

4.7.Eaidentifikatzendituenadierazleak,mezuaondointerpretatzeko.

4.8.Eakontsulta-materialakautonomiazerabiltzendituen-papereannahiz euskarri digitalean-, informazioa bilatzeko, zalantzakargitzekoetahipotesiakberresteko.

4.9.Ea ulertzen dituen testu idatziaren komunikazio-egoerarenezaugarriak.

188

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

4.10.Eaerabiltzendituenbestehizkuntzetangaratutakoestrategiak,hobetoirakurtzeko.

5.Plangintzabatijarraituz,testuidatzigeroetakonplexuagoakekoiztea,norberaren interesekoak, gaur egungoak, akademikoak edo atzerrikohizkuntzarenalderdisoziokulturalekinzerikusiadutenak.

5.1.Eainformazioaautonomiazbilatzen,aukeratzenetalantzenduen,papereanetaeuskarridigitalean.

5.2.Ea fitxarik, eskemarik eta laburpenik egiten duen, informazioaantolatzeko.

5.3.Eaedukiatestu-hurrenkeraegokiaerabilizegituratzenduen.

5.4.Eaesaldiaktestu-kohesiorakoprozedurekinosatzendituen.

5.5.Ea komunikazio-egoerari dagokion hizkuntza-erregistro egokiaaukeratzenetaerabiltzenduen.

5.6.Ea informazioaren eta komunikazioaren teknologiakmodu autonomoan erabiltzen dituen, testuak idazteko etaberrikusteko.

5.7.Ea erabiltzen duen hizkuntza guztietan landutako estrategiarikberelanakebaluatzekoetazuzentzeko,testuakhobetzearren.

5.8.Ea errespetatzen dituen gramatika-, ortografia- eta tipografia-arauak.

5.9.Eaautonomiarikbaduenlanakprestatzekoetaegiteko.

6.Hizkuntza-aniztasunakritikokiinterpretatzea,ezagutzasoziolinguistikoakerabiliz.

6.1.Ea ezagutzen eta balioesten duen gaur egungo egoerasoziolinguistikoa,kontzeptusoziolinguistikoakerabiliz.

6.2.EaezagutzendituenEuropakohizkuntzengauregungoegoerariburuzkodatuak.

189

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

6.3.Eabegiruneaetajarrerapositiboaerakustenduenhizkuntza-etakultura-aniztasunarenaurrean.

7.Era guztietako komunikazio-egoeretan esamolde eta balioespendiskriminatzaileakidentifikatzea,etanorberarenlanetannahitasaihestea.

7.1.Ea antzematen dituen hizkuntza-aurreiritziak eta -gutxiespenakhainbatmotatakotestuetan.

7.2.Eaagerikogogoetaegitenduenhizkuntzarenerabilereiburuz.

7.3.Ea aztertzen dituen, hizkuntza erabiltzean, aurreiritzien etagutxiespenenoinarriandaudengizarte-harremanak.

7.4.Ea saihesten dituen gutxiespen-esamoldeak, eta beste aukerabatzukbilatzendituen.

8.Hizkuntza-ezagutzak, gogoeta eginez eta modu autonomoanidentifikatzeaetaerabiltzea,testuakinterpretatuetaekoiztean.

8.1.Ea aplikatzen dituen hizkuntzaren arauak, testuak ulertu etaekoiztean.

8.2.Ea identifikatzen dituen, landutako testuetan, maila bakoitzekohizkuntza-markak.

8.3.Eaerabiltzendituenedozeinhizkuntzatangaratutakohizkuntza-ezagutzak,testuakhobetoulertzekoetaekoizteko.

8.4.Eahizkuntza-informazioaautonomiazeskuratzenduen,hainbatinformazio-iturritatik.

8.5.Ea identifikatzen eta zuzentzen dituen hizkuntza-akatsak,norberarennahizbesteentestuetan.

8.6.Ea identifikatzen eta zuzentzen dituen beste hizkuntzetatikjasotakokalkookerrak,norberarennahizbesteenekoizpenetan.

8.7.Eahizkuntza-terminologiaegokiaezagutzenetaerabiltzenduen,gogoeta-jarduerakegiteko.

190

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

9.Literatura,gozatzekoetaikastekoerabiltzea,hizkuntzaetanorberarenburuaaberastuetahobetzearren.

9.1.Ea hainbat literatura-generotako testu gero eta konplexuagoakirakurtzendituen.

9.2.Eabereirizpideakazaltzendituenliteratura-lanak–edobestelakoarte-esparrutakoak-aukeratzean,gozatuahalizateko.

9.3.Ea,landutakoereduetanoinarrituta,geroetatestukonplexuagoakplanifikatzenetaegitendituen.

9.4.Eaematenduentestuariburuzkobereiritzirik,ahozetaidatziz.

9.5.Ea hartzen duen literatura sentimenduak, pentsamenduak etabaliokolektiboaktransmititzekobitartekogisa.

9.6.Eamodueraginkorreanerabiltzendituen liburutegia,bideotekaetaInternet.

9.7.Eagogotsupartehartzenduentestuakantzezten,dramatizatzen,buruz ikasten eta errezitatzen, erritmoa, ahoskera, azentua etaintonazioazainduz,etaestrategiaerrazakerabiliz.

9.8.Eaidentifikatzendituen,literatura-testuetan,atzerrikohizkuntzaridagozkionhizkuntza-etakultura-alderdiak.

9.9.Ea dakien aplikatzen, gero eta modu autonomoagoan, bestehizkuntzetanliteraturariburuzikasitakoa.

10.Hedabideaketainformazioarenetakomunikazioarenteknologiakmoduautonomoan, eraginkortasunez eta espiritu kritikoarekin erabiltzea,informazioabilatzeko,aukeratzekoetalantzeko.

10.1.Ea baduen informazio-iturriak -idatziak, digitalak eta ikus-entzunezkoak-kontsultatzekoohiturarik.

10.2.Ea egiaztatzen dituen hedabideetako eta IKTetako mezuenfidagarritasuna edo sinesgarritasuna, ikasturtean landutakoirizpideetanoinarrituta.

191

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Hizkuntzak

10.3.Eamoduetikoanerabiltzenduenhainbat informazio-iturritatikeskuratutakoinformazioa.

10.4.Ea teknika digitalak autonomiaz erabiltzen dituen, testuaklantzeko.

10.5.Ea erabiltzen dituen informazioaren eta komunikazioarenteknologiak,testuakidaztekoetaberrikusteko.

10.6.Ea badakien ahozko aurkezpenik egiten, informazioaren etakomunikazioarenteknologiakerabiliz.

11.Hizkuntza guztietan burututako ikasprozesuen gainean gogoetaegitea.

11.1.Ea parte hartzen duen norberaren eta besteen ikaskuntzarenebaluazioan(ebaluazioabakarka,taldeka).

11.2.Eapartehartzenduenebaluazio-tresnaksortzen.

11.3.Ea identifikatzen eta zuzentzen dituen dakizkien hizkuntzenartekotransferentziaokerrak.

11.4.Eajabetzendenikaskuntzanegindakoaurrerapenazetaizandakozailtasunez.

11.5.Ea autoerregulazio-estrategiak kontzienteki erabiltzen dituen,testuakhobetoulertzekoetaekoizteko,etaeaestrategiahoriekhizkuntzabatetikbesteraeramatendituen.

11.6.Eaonartzenduenakatsakikasprozesuarenzatidirela.

11.7.Eakonfiantzaeta jarreraaktiboaduenhizkuntzakikastekoetaerabiltzekoahalmenaridagokionez.

192

III. Eranskina.Batxilergoko ikasgaien kurriculuma

Amankomunekoikasgaiak:

EspainiarenHistoria

SARRERA

Historiakzientzia-diziplinagisadituenezaugarribatzukazpimarratunahiditugu,hezkuntza-baliohandikoaketaikasgaihonetanBatxilergoansartubeharrekoak:

Informazioaren tratamendua eta kontzeptualizazioa, globaltasuna,iraganaren azterketa, faktore-aniztasuna, historialarien aldez aurrekousteek emaitzetan duten eragin erabakigarria, eta egungo egoerarengainekoeragina.

Informazioak egungo gizartean duen garrantzia oso handia denez,informazioarengizarteanbizigarelaesandezakegu. Ikasleek informazioasko jasotzen dute, baina askotan ez dute behar bezala prozesatzen,eta,beraz,informaziohori“zarata”bihurtzenda,etaezdutebarneratzenberenprestakuntzan.Historiaikasgaiarieskerarindudezakeguarazohori;izan ere, ikasleek lehen eta bigarren mailako iturriekin lan egiten dute,eta,horrenondorioz, jasotzendutenedozein informaziosistematizatzenetaulertzenahalegintzeraohitzendira.Historiak,besteikasgaibatzuekinbatera,hezkuntza-prozesuagaratzen laguntzendu,eta,hainzuzenere,horidainformazioarengizartetikezagutzarengizarterapasatzekomodurikonena.

Edozein zientzia osatzeko orduan ezinbestekoa da kontzeptu egokiakzehatz erabiltzea, baina batez ere Batxilergoko Historian, ikasgaianlandutakoaulertzekoetaegokiroadieraziahalizateko.

Globaltasuna eta iraganaren azterketa dira Historiaren berariazko biezaugarri.Lehenengoakaukeraematenduhainbatgizazientziaegituratzeko,besteakbeste,ekonomia-,gizarte-, lege-,politika-etakultura-alderdienartekoharremanakerakustendituelako.Gureikasgaian,iraganaaztertzen

193

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma EspainiarenHistoria

dugu, eta bai aldatzen dena, bai irauten duena interesatzen zaizkigu.Ikasleek,azkenhoriulertzeko,hainbatgaraiedoaldibereizibehardituzte,haietako bakoitzaren ezaugarriez ohartu, eta garai batetik bestera zerkigaroaraztengaituenjakinbehardute.Historiaikasgaiadatenzerrendatzathartu izandasarri; ezingaitezke,orain, erabatbestealdera lerratu, etadatakguztizbaztertu;aldiakmugatzendituztendatakazpimarratubehardira,zergatikdirengarrantzitsuakadierazi,etaaldibakoitzekozenbaitdataazpimarragarrinabarmendu.

Faktore-aniztasunazientziaaskorenezaugarriada,berezikigizazientziena,eta,haienbarruan,Historiarena.Ikasleek,beraz,ikasibehardutegertaerabatenjatorriandaudenfaktoreakbereizten,haienartekohierarkiaezartzen,etaelkarrinolaeragitendiotenikusten.

Giza zientzia guztietan eta, beraz, Historian ere bai, badago ezaugarrikomunbat: ikertzailearenaldezaurrekousteekeraginerabakigarriaduteemaitzetan. Ikasleekaurreeginbehardietegertaeraberariburuzegitendiren interpretazioei, baina soil-soilik haien ezagutza-mailak aukeraematenbadu interpretaziohoriekulertzeko.Horrenbestez,ezdugugureikasgaiaaurkeztubeharbukatutadagoenzerbaitbalitzbezala,ikusmoldebakarra balego bezala. Gainera, ez dugu eztabaida gehiegi proposatubehar, ikasleekpentsaezdezatengaiaanabasahutsadela, etaedozerbaieztatzeakbalioduela.

Historiaorainetikegitenda;gureikasgaialagungarriadaherritararduratsuaketa gizartearekin nolako betebeharrak dituzten dakitenak prestatzeko.Iritzipropioadutenherritarrakprestatzen laguntzendu,berennortasunakritikokiulertzendutenaketamunduglobalarentestuinguruanhuraegokikokatzendutenak.Edukiagatiketazabaldunahidituengaitasunengatik,Historiak ikasleen giza eta adimen-heldutasuna lortzen laguntzen du,eta jakintzak eta trebetasunak ematen dizkie, bizitza aktiboan arduraztxertatzeko gizarte-funtzioak gara ditzaten. Emakumeek historiarenbilakaeran egindako ekarpena aintzat hartu, agerian jarri eta balioetsibeharduikasgaiak,etahausnarketaeginbehardaemakumeeietagizoneihistorianzeharegotzitakogizarte-rolenosatze-prozesuariburuz,rolhoriekberriz zehazteko laguntza emanez, betiere berdinen arteko harremanenbarruan.

194

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma EspainiarenHistoria

Historia ikasgaia garatzeko, oinarritzat hartu behar ditugu LehenHezkuntzakoetaDerrigorrezkoBigarrenHezkuntzakoGizarteZientzietakosarrerako edukiak. Batxilergoan, iragana ikastearen konplexutasunaazpimarratukoda.Horregatik, ikasleek zehaztasuna lortuz joanbeharkodutealderdihauetanguztietan:kontzeptuenulertzeetaerabileran,ikasitakoaldien datazioan, ekonomia-, gizarte-, politika- eta kultura-alderdienbereizteetaerlazioan,aldaketenetairautendutengauzenfaktoreanitzekoazalpenean,etadakitenarenadierazpenegokian.Lehenengozhelarazikozaie iraganari erreparatzeko moduen aniztasuna, eta ikasleek jarrerakritikoa garatzea, aniztasuna errespetatzea, intolerantzia gaitzestea, etaaskatasuna,berdintasunaetajustiziairmokidefendatzeasustatukoda.

Historia ikasgaiak lotura argia du Batxilergoko beste ikasgai batzuekin;besteakbeste,hauekin:MunduGaraikidearenHistoria,ArtearenHistoria,Ekonomia,FilosofiarenHistoria,MunduGaraikiderakoZientziak...

Ikasgai hau globala denez, ikasleak giza jarduerari lotutako besteunibertsitate-diziplinabatzukulertzenhasikodira:

Ekonomia, Soziologia, Zuzenbidea, Politika Zientziak, Antropologia,InformazioZientziak,FilologiaetaArteEderrak.Bestediziplinabatzuetanikasitakoakbarneratzekogunebatereematendie,edozeinzientzia-etateknologia-azterketakkontuanhartubeharbaitunolagaratuzendiziplinahoriiraganean.

Multzoguztietanagertzendirenedukiaklehenagoaztertuditugunikasgaiarenezaugarrietan daude oinarrituta; lehendabiziko laurek kontzeptu- etaprozedura-alderdieiheltzendiete,etagainerakoekjarrera-alderdiei.

Edukien multzoek kronologiari jarraitzen diote, Batxilergoandenborazkotasuna, globaltasuna, faktore-aniztasuna eta abar lantzekoerarikegokienahoridelaematenbaitu.Beharrezkoadairaganhurbilenarenikasketasustatzea;horregatik,XX.mendekoetaegungoaspektuaklantzeakikasturtearen zati handiena hartu behar du. Aurkezpen kronologiko horiez da bateraezina gai jakin handi batzuek denbora tarte zabalagoetanizandako bilakaera kontuan hartzearekin; izan ere, egungo kezkek gaihoriekplazaratuditzakete.

195

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma EspainiarenHistoria

Metodologian, eragotzi behar dugu gure eskolek gertaeren azalpenhutsa egitea, eta ahaleginak egin behar ditugu ikasleek eratzen dutenikasprozesuan kontzeptuak, prozedurazko edukiak (azterketa kritikoa,sintesia, ikasitakoaren azalpena...) eta jarrerazkoak gara ditzaten:aniztasunabalioestea,besteakerrespetatzea,arazokolektiboetanaktibokiparte hartzeak duen garrantziaz ohartzea… Ikasleek bigarren mailakobeste iturri batzuetatik ere lortubehardute informazioa;besteakbeste,BatxilergokoikasliburuetatiketaInternetetik.

Era berean, hainbat formatutako iturriei buruzko iruzkinak egin behardituzte: mapak, grafikoak, estatistikak, irudiak, testuak...; horretarako,beharrezkoteknikak lortubeharkodira.Testu-iruzkinekgarrantzibereziaizangodute,baldinetairuzkinakegitekokomenibadalehentasunezlehenmailako iturriak erabiltzea; izan ere, horrela, ikasleek lotura zuzenagoaduteiraganarekin. IkasleekHistorianzer-nolakoaniztasunadagoenjakindezaten,historiografia-eztabaidarenbataurkeztukozaie,bainabaldinetaikasleenjakintza-mailakaukeraematenbadiegaraibateangertaerabateninguruan zeuden jarrerak eta lehen mailako iturriak -testuak, irudiak…-ulertzeko.Emakumeekegindakoaosoahaztutageldituohida;horregatik,haiekegindakoanabarmentzeko,gaihorrekazaldubeharduiruzkintzekotestubatzuetan.Ezdugutestujuridikogehiegierabilibehar,etaegunerokobizitzaadieraztendutentestuak,irudiaketaabarerelandubeharditugu,ikasleekgaraiarekikoenpatiaizandezaten.

Ebaluazio-irizpideenbidezegiaztadezakeguzenbaterainolortudirenhelburuakikas- eta irakas-prozesuan, eta zenbateraino landu diren proposatutakoedukiak.Neurketaerraztendutenhainbatadierazletanzehaztendira.

oInARRIZko gAItASunAk ESkuRAtZEko, IkASgAI HonEk EgItEn DuEn EkARPEnA.

EspainiarenHistoriaikasgaiintegratzaileadenez,huraikastealagungarriadaoinarrizkogaitasunakeskuratzeko.

l Ikasten ikasteko gaitasuna.

Gaitasunhonekizanbeharduikasgaiarenikas-etairakas-prozesuosoakutsatuko duen helburuetako bat. Ikasleek eskuratutako gaitasunek

196

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma EspainiarenHistoria

helburuargibatizanbehardute:etorkizunean,eskuratudituztentrebetasunintelektual,etikoetasozialakerabiltzea.

l norberaren autonomiarako eta ekimenerako gaitasuna.

Gaitasun hau daukana gauza da bana-banako eta taldeko ekintzak etaproiektuakasmatzeko,abiarazteko,garatzekoetaebaluatzeko;horidena,sormena, konfiantza, ardura eta zentzu kritikoarekin. Gaitasun honekaurrekoa (ikasten ikastea) proiektatzen du etorkizunerantz. “Ikerketa,garapenaetaberrikuntza”leloaklaburtzenduegungogizartearenerronkahandietako bat. Ikasten ikasteko gaitasunak ikerketa- eta garapen-alderdiakazpimarratzenditu;norberarenautonomiarakoetaekimenerakogaitasunak,berriz,berrikuntza.

l Zientzia-, teknologia- eta osasun-kulturarako gaitasuna.

Ikasleek,inguruandituztenikuspuntuekeraginda,zorroztasunzientifikoazientzia formaletan eta zientzia esperimentaletan bakarrik aplikatubehardelapentsatuohidute, eta ezdelabeharrezkoagiza zientzietan;gainera, uste dute Historian edozein iritzik balio duela. Ikuspuntu horidesagerrarazteko,zorroztasunaerabilibehardaikasgaihauirakastekoetaikastekoprozesuan,etaazpimarratubehardakontzeptuegokiakerabilibehardirela,informazioaerakritikoanaztertu,historiarenbilakaeraneskuhartzendutenfaktoreakbereizietaerlazionatu,garaiakzehazteanzorrotzjokatu…

l Informazioa tratatzeko eta teknologia digitala erabiltzeko gaitasuna.

Informazioatratatzekoetateknologiadigitalaerabiltzekogaitasunaizateko,ezinbestekoadapertsonaautonomoa,eraginkorra,kritikoaetagogoetatsuaizatea, bai informazioa eta haren iturriak, bai tresna teknologikoakaukeratzeko,tratatzekoetaerabiltzekoorduan;ezinbestekoada,halaber,jarrera kritikoa eta gogoetatsua izatea eskura dagoen informazioaebaluatzeko orduan, beharra dagoenean hura kontrastatzea, bai etainformazioarenerabileraetaeuskarri guztietakoharen iturriakarautzekogizarteanerabakitadaudenportaera-arauakerrespetatzeaere.Heziketa

197

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma EspainiarenHistoria

dainformazioarengizartetikezagutzarengizarterapasatzekoerarikonena.Historiairakastekoetaikastekoprozesuan,hirufasebereizibeharditugu:informazioa bilatzea eta biltzea, hura aztertzea, eta lortutako emaitzaklanduetajakinaraztea.Lehenmailakoiturriakerabiltzenditugu,nahizetahorietanaukerabategindenikasleekgehiegizkoaketaulertezinakdirenarazoakizanezditzaten;izanere,lehenmailakoiturrihoriekhistorialarieneginkizunetakobataurkeztendieteikasleei,etaazterketakegitekozenbaitteknika erabilarazten zaie. Bigarren mailako iturriak, besteak beste,ikasliburuak,historialarienliburuaketadokumentudigitalakizandaitezke.Informazioa bilatzen ikasteko, Internet tresna eraginkorra izan daiteke;beharrezkoada,bainaezinbestekoa,orobat,huraerakritikoanulertzeaetaaztertzea.Eragotzibeharduguikasleenlanabilatzea,kopiatzeaetaitsasteabesterikezizatea.Ahozkolekukotasunak,estatistikak,grafikoak,mapak,irudiakaztertzekoetaazaltzeko,beharrezkoadaberariazkoteknikabatzukerabiltzenikasizjoatea,gauzaberaereegindezatenegungohedabideenbidez jasotzen dituzten informazioekin. Testuak aztertzean eta iruzkinakegitean,komenidalehenmailakoiturriaksarriagotanerabiltzea,iraganarekinharreman zuzena izateko aukera ematen dutelako, eta ekartzen duteninformazioa ez dagoelako bigarren mailako iturrietakoa bezain landuta;horrenbestez,ikasleekahaleginhandiagoaeginbehardutetestukohitzaketahizkuntzaulertzeko,aipatzendengertaerarenbatiburuzkoinformazioabilatzeko,etahuraberetestuinguruanjartzeko.

l Hizkuntza-komunikaziorako gaitasuna.

Informazioa tratatzeko eta teknologia digitala erabiltzeko gaitasunarenhelburua zen ikasleek, besteak beste, testuetan, estatistiketan,grafikoetan, mapetan eta irudietan emandako informazioa ulertzea;hizkuntza-komunikaziorako gaitasunaren bidez, berriz, gure helburuaizango da ikasleak ikasitakoa adierazteko gauza izatea, horretarakohainbatbitartekoerabiliz:ahozkoazalpena-guztizahaztuaikastetxeetan-,idatzizkoa, laburpenak, kontzeptu-mapak, PowerPoint erabiliz egindakoaurkezpenak…Komunikazioakargiaetazuzenaizatealortubehardugu,Batxilergoaamaitzenaribaitira.Hizkuntza-adierazpenahizkuntza-ikasgaieisoilik dagokiela pentsatzeko arriskua baztertu behar dugu: ikasleaikasitakoa egokitasunez adierazteko gauza denean baino ezin baieztadezakeguzuzenburutudelaikasprozesua.

198

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma EspainiarenHistoria

l gizarterako eta herritartasunerako gaitasuna.

Historia ikasgaiak oso ekarpen garrantzitsua egiten dio gizarterako etaherritartasunerako gaitasunari; izan ere, iturri historikoen azterketan etakritikan oinarritzen da nagusiki, eta horrek ikasleari aukera ematen dioaurkeztenzaizkionaldihistorikoeiburuzkodiskurtsoegituratuakikasteko.Gainera,ikasleekaukeradutehaienbenetakotasunaegiaztatzeko,hainbatiturri -idatzizkoak, ikonikoak, grafikoak, estatistikoak, kartografiazkoak,ahozkoak eta abar- aztertzearen bidez. Era berean, bide ematen diehistorialariaren metodoan murgil daitezen, eta, horrenbestez, iraganekogertaerak eta haien gaineko interpretazioak ezar ditzaten, egungohistoriografiaren ereduetako batek landutakoekin kontrastatuz etakonparatuz.Hitzbatean,ikasleeimetodoaetatresnaintelektualakematendizkie,gauzaizandaitezenaurrekoaldietanikasitakoteknikaketalortutakoezagutzakbaliatzeko. Ikasketahoniesker, ikasleekarazorikgabeerabiliahal izangodituztemotaguztietakodokumentuak,erahorretangizarteakonplexutasun osoan aztertzeko eta ulertzeko, arazoak konpontzeko,hipotesiakproposatzeko,ondorioakateratzekoeta,azkenik,partehartzendutenfaktoreakelkarrekinerlazionatzeko.

l giza eta arte kulturarako gaitasuna.

Gaitasun honek esan nahi du kultura- eta arte-adierazpenak ezagutu,ulertu, balioetsi eta kritikoki balioestea, adierazpen horiek gehiagojakiteko,aberastekoetagozatzekoerabiltzea,etabaitaherrienondarearenpartegisahartzekoere.Kulturenartekoplanteamendubateankokatuta,lehentasuna izango dute euskal kulturari dagozkion kultura- eta arte-adierazpenek.Batxilergoan,ikasleguztiekFilosofia,EuskalLiteraturaetaEspainiarLiteraturaikasgaiaklantzendituzte;etahaietakobatzuekArtearenHistoria,MusikarenHistoria,Antropologiaetaabar.Kultura-adierazpeneksortzen diren garaiarekin dituzten loturak nabarmentzea da Historiareneginkizunetako bat; horrela, ikasleei ez zaie irudituko ikasitakoak berenartean zerikusirik gabeko atal bereiziak direnik, eta ohartuko dira garaibatekokulturaikastekoeradesberdinakdirela.

199

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma EspainiarenHistoria

l marematikarako gaitasuna.

EspainiarenHistoriaikasgaian,grafikoaketaestatistikakazaltzeanlantzendugugaitasunhau, ikasleekdatuabsolutuakerlatiboetatikbereizibeharbaitituzte:ehunekoak,tasak,indizeak…Erabilibehardituztenmatematika-ezagutzen maila apala da ikasia dutenaren aldean, baina garrantzitsuada ezagutza horiek beste ikasgai batean erabiltzea, eskolan ikasitakoapraktikangehiagoerabiltzeaekartzenduelako.

HElBuRuAk

Etapa honetan, gaitasun hauek eskuratzea da Espainiaren Historiaikasgaiarenhelburua.

1.Espainiaren eta Euskadiren historia-bilakaeran izandako gertaera,prozesuetaprotagonistabehinenakidentifikatzea,aztertzeaetaazaltzea,denboranetaespazioankokatuta,bierrealitatehistorikohorienegungoosaeranizanduteneraginaikusteko.

2.EspainiarenetaEuskadirenhistoriagaraikidekoprozesugarrantzitsuenakjakitea; eta horretarako, gertaera politiko, ekonomiko, sozial etakulturalen arteko erlazioak identifikatzea, aurrekariak eta parte hartudutenfaktoreakulertzeko.

3.Prozesu historikoan izaten diren aldaketak eta irauten duten gauzakazaltzen dituzten faktoreak ulertzea, eta gizarte-gertaerei lotutakokausalitateaskotarikoaulertzea.

4.Oinarrizko kontzeptu eta termino historikoak egokiro ulertzea etaerabiltzea, ikasitako prozesu historikoak ulertzeko, haiek azaldukodituztenhipotesiaklantzekoetahizkuntzazuzena-terminologiahistorikoabarne-erabilizjakinarazteko.

5.Ikasgaiarenberezkoedukiakegokiro,nortasunezetasormenezadierazteaeta jakinaraztea, eta hainbat hizkuntzaren bidez adierazitako datuaketa informazioakaukeratzeaeta interpretatzea,berezko ikasprozesualortzeko.

200

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma EspainiarenHistoria

6.Informazio-etakomunikazio-teknologiakerabiltzea,etabilatze-nahizsintesi-ikerketatxikiakegitea,informaziohistorikoakaztertu,kontrastatuetaintegratzeko.

7.Iturrieneginkizunabalioestea,etaulertzeainformaziodesberdinakemanditzaketela,areelkarrenaurkakoakere,eta iruzkinakegitea lehenetabigarrenmailakoiturrihistorikoeiburuz-testuak,estatistikak,grafikoak,mapak, irudiak, dokumentalak, filmak…-, historialariaren zereginazohartzeko,etaezagutzahistorikoaetengabelantzenaridenprozesuadelaulertzeko.

8.Gure ordenamendu konstituzionalaren oinarrizko arauak ezagutzea,erakunde demokratikoekiko konpromiso indibiduala eta kolektiboasustatzea,etakontzientziahartzeagizarte-arazoenaurrean,batezeregizaeskubideekinlotutakoenaurrean.

9.Egungogizartearenezaugarrien,gatazkenetaerronkensustraihistorikoakezagutzea, eta aintzat hartzea gizabanakoek eta taldeek zer-nolakoborrokakegindituztenbizi-baldintzakhobetzeko,sistemademokratikoaeratzekoetagizonenetaemakumeenartekoberdintasunaerdiesteko.

10.Egungoeuskal gizartearen irudi aniztuneta integratzaileaeraikitzea,etaEuskadirenbilakaerahistorikoaren ikuspegiorokorraeskuratzea,haren barne-heterogenotasuna ikus dadin; eta, era berean, ageriangera dadin nolako harremanak izan diren, denboran zehar, lurraldeguztienarteanetaingurukoherrietaerrealitatehistorikoekin.

11.Espainiako egungo gizartearen irudi aniztun eta integratzaileaeraikitzea,etaaintzathartzeaestatukonazionalitateeketa lurraldeekEspainiarenhistoriariegindakoekarpenak;horrenondoriozsortutakoestatuarennazio-aniztasunabalioestea,etahalaalderdikomunaknolaberezitasunak errespetatzea eta balioestea, nazionalitate-lurraldeenartekotolerantzia-etaelkartasun-jarreraksortzeko.

12.Kontzientziakonprometitua,arduratsuaetaaktiboagaratzeaEuskadikoeta Espainiako arazoen aurrean, bereziki honako hauei dagokienez:eskubide demokratikoen, giza eskubideen eta bakearen defentsa;ondarearenerrespetuaetakontserbazioa;etaedozeindiskriminazio-motabaztertzea.

201

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma EspainiarenHistoria

13.EgungogizartearietaEuskadirennahizEspainiareniraganhistorikoariburuzko norberaren ikuspuntuak argudiatzea, besterenak kontuanhartzea, ulertzea eta errespetatzea, eta ikuspegi berdintzaileak etahertsiak gainditzea, Espainian eta Euskadin dagoen aniztasunaerrespetatzeko, eta denok batera irtenbideak bilatzeko, bizikidetzademokratikoaizandezagun,etaarazoakkonponditzagun.

EDukIAk

1. eduki-multzoa. Eduki komunak

lEuskadiren eta Espainiaren historian izandako prozesu, egitura etagertaera garrantzitsuak denboran eta espazioan kokatzea, eta haienalderdiekonomiko,sozial,politikoetakulturalakidentifikatzea.

lEuskadiren eta Espainiaren historiarako eta Euskadiko eta Espainiakoegungoerrealitateareneraketarakogarrantzitsuakizandirenbilakaera-eta aldaketa-prozesuetako kausalitate-elementuak identifikatzea etaulertzea.

lLehen eta bigarren mailako iturrietatik -testuak, mapak, grafikoak etaestatistikak,prentsa,ikus-entzunezkoak-datorreninformazioabilatzea,aukeratzea,aztertzeaetainterpretatzea;baietainformazio-teknologiekemandakoa ere. Gertaera edo prozesu historiko berari buruzkointerpretaziohistoriografikoakaztertzea,ikuspuntuguztiakkontrastatuzetabalioetsiz.

lIraganarekiko interesa eta jakin-mina -orainaldia ezagutzeko bideaden aldetik-, zorroztasuna eta objektibotasuna iturri historikoakaztertzean eta interpretatzean, eta azalpen sinplistak eta ikusmoldehistoriografiko lerratuakbaztertzea:etnozentrikoak,eurozentrikoaketaandrozentrikoak.

lKultura-adierazpenenaniztasunabalioestea,aberastasunpertsonaletasozialareniturridirenaldetik.

lPertsonek eta kolektiboek historian zehar izan dituzten bizimoduen,sinesmenenetajarrerentolerantzia,errespetuaetabalioestekritikoa.

202

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma EspainiarenHistoria

lAintzat hartzea elkarrizketaren eta eztabaidaren aldeko jarrerak,arazoaketagatazkakkonpontzekoegokienakdirelako,eta,aldiberean,intolerantziaetaindarkeriabaztertzea,etaaniztasunaetadesadostasunaonartzea,gizarte-bizitzarakofuntsezkoelementuakdirelako.

lArazo kolektiboetan parte-hartze aktiboa izateak eta bakea, justizia,berdintasunaetabizi-nahiz ingurumen-baldintzakhobetzearenaldekoproiektu eta ekintzetan laguntzeak duen garrantziaren kontzientziahartzea.

2. eduki-multzoa. Euskadi eta Espainia garaikideen sustrai historikoak.

lHistoriaurreaetaAntzinaroa:Gizakien lehenarrastoak.Populatzeaetagizajarduerafranko-kantaurialdeanHispaniarenerromatartze-prozesua.Baskoniarenerromatarkolonizazioez-uniformea.

lErdiArokogizarteak:ErdiArokopenintsulakoentitatepolitikoenjatorria,bilakaera eta kultura-aniztasuna: kristau-erresumak eta Al Andalus.Hispaniakoerresumeneboluzioa.BerantErdiArokokrisia.

lAroModernokogizarteak:Hispaniarmonarkiaanitzetadeszentralizatuareneraketa eta bilakaera: Errege-erregina Katolikoak, Austriako etxeareninperioa, itxasoz haraindik hedatzea eta inperio koloniala sortzea.Borboitarren zentralismoa. Erreformismo ilustratua: EuskalerriarenAdiskideenElkartea.ErregimenZaharrarenezaugarriekonomiko,sozial,politikoetakulturalakEspainian.Ekonomia,gizartea,ForuaketapolitikaEuskalHerrian,AntzinakoErregimenean.

3. eduki-multzoa. Erregimen zaharraren krisia Euskadin eta Espainian.

lAntzinakoErregimenarenkrisialdia. IndependentziaGerraetaCadizkoKonstituzioa,1812koa.

lAbsolutismoa eta liberalismoa aurrez aurre. Fernando VII.arenerregealdiarenbilakaerapolitikoa.Hispanoamerikarenemantzipazioa.

203

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma EspainiarenHistoria

4. eduki-multzoa. Estatu liberala eratzea eta finkatzea.

lEstatu liberalaren eraketa eta bilakaera Elisabet II.aren erregealdian:moderatuaketaaurrerakoiak.

lForuaketaliberalismoa.LehenKarlistaldia:aldebakoitzarenezaugarriaketagerrarenbilakaera.

lSeiurtekoiraultzailea:demokratizazio-ahaleginak.1869koKonstituzioa.Monarkiademokratikoa.

lKarlismoaberragertzea.LehenerrepublikaEspainian.

lMonarkiarenBerrezarkuntza.Karlismoarenamaiera.Foruakindargabetzeko1876koLegea.KontzertuEkonomikoenezarpena1878an.

lBerrezarkuntzarensistemapolitikoa.Sistemacanovistarenezaugarriaketa funtzionamendua. Sistemaren aurkako oposizioa. Nazionalismoperiferikoensorrera.Gerrakolonialaeta1898kokrisia.

lEuskalnazionalismoa.Jatorria.SabinoArana:pentsamenduetajarduerapolitikoa.Euskalnazionalismoarenbilakaera1930arte.

5. eduki-multzoa. Ekonomiaren bilakaera eta gizarte aldaketak XIX. mendean eta XX. mendearen lehen herenean.

lEkonomiaren bilakaera Espainian. Desamortizazio-prozesua etanekazaritza-aldaketak.Azpiegiturenmodernizazioa:trenbidea.Espainiakoindustrializazioarenberezitasunak.

lEkonomiarenbilakaeraEuskadin.Industrializazioa.

lFaktoreaketalurralde-aniztasuna.

lGizarte- eta kultura-aldaketak Espainian eta Euskadin. Demografiarenbilakaera. Estamentu-gizartetik klase-gizartera. Herritarren bizi-baldintzak. Langile-mugimendua: ideologia eta erakunde nagusiak.Euskalsozialismoa.Mentalitateenaldaketa.

204

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma EspainiarenHistoria

6. eduki-multzoa. Estatu liberalaren krisia, Bigarren Errepublika eta gerra Zibila.

lBerrezarkuntzaren sistema modernizatzeko ahaleginak. Monarkiakonstituzionalarenkrisiaetaporrota.Gizarte-gatazkak.Marokokoarazoa.PrimodeRiverarenDiktadura.

lBigarren Errepublika Espainian. 1931ko Konstituzioa, emakumeensufragioa.Erreformenpolitika.Biurtekoeskuindarra.FrontePopularra.

lBigarren Errepublika Euskadin. Indar politikoak. Estatutua lortzekoprozesua.

lMilitarren matxinada eta Gerra Zibila Espainian. Alde bakoitzarenezaugarriaketabilakaera.Gerrarenfasenagusiaketaharennazioartekoalderdia.Gerrarenondorioak.

lGerra Zibila Euskadin: aldeak, fronteen bilakaera, 1936ko Estatutua,EuskoJaurlaritzarenjarduerak.Gerrarenondorioak.

7. eduki-multzoa. Frankoren diktadura. Atzerriratzea, errepresioa eta oposizioa.

lErregimenfrankistarenezaugarriideologiko,politikoetasozialak.

lEstatu frankistaren sorrera Espainian (1939-1959): diktadura, autarkiaetanazioartekobakartzea.Berrogeitahamarrekourteak.Oposizioa.

lDiktadura frankista Euskadin 1939tik 1959ra bitartean: autarkiatikindustria-hazkundegeldora.Atzerriratzea,errepresioaetaoposizioa.

lDiktadura frankista finkatzea (1959-1975): hazkunde ekonomikoa,gizarte-aldaketak, gobernua eta oposizioa. Frankismoaren krisia, krisiekonomikoaetaoposizioarenlana.

lDiktadura frankista Euskadin 1959tik 1975era bitartean: garapenekonomiko handitik krisialdira. Gizarte-aldaketak. Errepresio politikoeta kulturala. Oposizioa. Euskal kultura frankismoan zehar: euskara,hezkuntza,literatura,artea,musika.

205

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma EspainiarenHistoria

8. eduki-multzoa. trantsizio demokartikoa. Demokrazioa gaur egun.

lDemokraziara iristeko trantsizio-prozesua Espainian (1975-1982): krisiekonomikoa eta gizarte-gatazkak. 1978ko Konstituzioa: printzipiokonstituzionalaketaerakundedemokratikoak.Garapeninstituzionaletaautonomikoa.

lTrantsizioaEuskadin(1975-1986):krisiekonomikoaetagizarte-gatazkak.Gernikako Estatutua eta Lurralde Historikoen Legea. Indarkeria etapolitikaetabizikidetzanormalizatzekozailtasunak.

lGobernudemokratikoakEspainian1982tikaurrera.Gizarte-,ekonomia-etakultura-aldaketak.

lEuskadi 1986tik gaur egunera arte. Krisi ekonomikotik hedaldira.Gizarte-aldaketak.Indarkeriaetapolitikaetabizikidetzanormalizatzekozailtasunak.Euskalkultura.

lEspainia Europar Batasunean. Espainiaren eginkizuna Europako etamundukotestuinguruan.

EBAluAZIo-IRIZPIDEAk

1.EuskadirenetaEspainiarenHistoriarenaldinagusiakidentifikatzea,etabakoitzarenberezkoezaugarriakaztertzea,aldaketaketairautenduenabereizteko.

1.1.EakokatzendituenEuskadirenetaEspainiarenHistoriakogarainagusiakdenboran,baietahaietakobakoitzarenbarruandaudenaldiakere.

1.2.Eaaztertzendituengaraiedoaldibakoitzarenezaugarriak.

1.3.Ea konparatzen dituen aurreko eta ondoko garaienezaugarriekin.

1.4.Eaazaltzenduengaraibatetikbestera zer aldatudeneta zerkirautenduen.

206

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma EspainiarenHistoria

1.5.Ea identifikatzen dituen, garai edo aldi bakoitzaren barruan,gertaeraetapertsonaiagarrantzitsuenak.

2.Espainiaren eta Euskadiren historia osatzen duten prozesuazpimarragarrienakjakitea,etagertaerapolitiko,ekonomiko,sozialetakulturalenartekoerlazioakidentifikatzea.

2.1.Eabereiztendituengaraibakoitzarenezaugarriekonomiko,sozial,politikoetakulturalak.

2.2.Eaazaltzenduenhaiekelkarrinolaeragitendioten.

2.3.Eaegitenduengaraibakoitzarenlaburpenaedokontzeptu-mapa,etaeaelkarrenarteanerlazionatzendituenalderdiekonomikoak,sozialak,politikoaketakulturalak.

3.Prozesuhistorikoangertatzendirenaldaketaketairautendutengauzakazaltzen dituzten faktoreak ulertzea, eta gizarte-gertaerei lotutakokausalitate-aniztasunazohartzea.

3.1.Eaidentifikatzendituenikasitakogaraibakoitzarenbarruanzerkedonorksustaditzaketenaldaketaketairautendutengauzak.

3.2.Eaaztertzenduenondorengogaraianaldaketarenalairaupenarenaldekofaktoreaknagusitudiren.

3.3.Eaazaltzenduenzergatikgertatudenhorrela.

4.Oinarrizko kontzeptu eta termino historikoak ulertzea eta egokiroerabiltzea.

4.1.Eadefinitzendituenaztertutakogaraibakoitzeanagertzendirenkontzeptuetaterminonagusiak.

4.2.Eakontzeptuetaterminonagusiakberengaraiankokatzendituen,etagaraiarekinerlazionatzendituen.

4.3.Eaulertzenduenzerkontzeptuetaterminodirenekonomikoak,sozialak,politikoak…etaeaerlazionatzenditueneremuberekobestebatzuekin.

207

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma EspainiarenHistoria

4.4.Ea kontzeptu eta termino nagusiak zuzen erabiltzen dituenazalpenetan,lanetan,azterketetanetaabarretan.

5.Ikasgaiarenedukiakegokiro,nortasunezetaerasortzaileanadierazteaetajakinaraztea.

5.1.Ea egokiro erabiltzen dituen adierazpen-teknikak: idatzizkoa,ahozkoa,ikus-entzunezkoa.

5.2.Eanahiduenaargiroadieraztenduen.

5.3.Eaegitendituenidazlanortografikokizuzenaketazehatzak,etaeaberariazkolexikoaerabiltzenduen.

6.Informazio- eta komunikazio-teknologiak erabiltzea, eta, horretarako,bilatze- eta sintesi-ikerketa txikiak egitea, hainbat informazio aztertu,kontrastatuetaintegraditzaten.

6.1.Eabilatzendueninformaziorikaspektujakinbatiburuz.

6.2.Horretarako,eahainbatiturrierabiltzendituen.

6.3.Eaegokiroaipatzendituenerabilitakoiturriak.

6.4.Eaulertzendueniturrienedukia.

6.5.Eakontrastatzendueniturrieninformazioa.

6.6.Easintesiaegitenduen,lortutakoinformaziotikabiatuta.

6.7.Ea aztertzen duen ikasleentzako web-orrietan ageri ohi direnlanetakobat.

6.8.Eaazpimarratzendituenharenekarpeninteresgarriak.

6.9.Ea azpimarratzen dituen izan ditzakeen kontzeptualizazio- etagarai-akatsak,anakronismoaketaabar.

208

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma EspainiarenHistoria

7.Iturrien betekizuna balioestea eta iruzkinak egitea lehen eta bigarrenmailakoiturrihistorikoeiburuz-testuak,estatistikak,grafikoak,mapak,irudiak,dokumentalak,filmak…-,historialariarenzereginazohartzeko,etaezagutzahistorikoaetengabelantzenaridenprozesuadelaulertzeko.

7.1.Ea bereizten duen dokumentua nolako iturri-mota den eta eaharenezaugarrinagusiakinterpretatzendituen.

7.2.Eaaurkeztendituendokumentuaridagokiongaraia,harenegilea,hartzaileaetaabar.

7.3.Eaaztertzenetaazaltzenduenedukiagaraiarekinerlazionatuta.

7.4.Ea ondorioztatzen duen dokumentuak Historiari zer ekarpenegitendion.

7.5.Eaazaltzenduendokumentuakondorengogaraiannolakoeraginaduen.

7.6.Ea aztertzen duen, gertaera beraren inguruan lehen mailakohainbatiturrikaurkeztendituztenjarreretatikabiatuta,bakoitzakzerekarpenegitenduen.

7.7.Eaondorioakateratzendituenaztertutakogertaerahistorikoaz.

7.8.Ahalbada,eaegitendueniturrihorienkritikarik.

7.9.Ealaburtzendituendaudenjarrerakikaslearenprestakuntzarakoulergarriaizandaitekeeneztabaidahistoriografikobatean.

7.10.Ea azpimarratzen dituen jarrera horien artean daudenantzekotasunaketaaldeaketahorieknolaazaltzendiren.

7.11.Eaeztabaidahorriburuzkolaburpenaegitenduen.

8.Egungogizartearenezaugarrien,gatazkenetaerronkenjatorrihistorikoaezagutzea.

8.1.Eaerlazionatzendueniraganazikasitakoaegungogizartearekin.

209

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma EspainiarenHistoria

8.2.Ea bereizten dituen iraganeko garai baten ezaugarrien etaegungo gizartearen ezaugarrien arteko antzekotasunak etadesberdintasunak.

8.3.Ea balioesten dituen norbanakoek eta taldeek bizi-baldintzakhobetzea, sistema demokratikoa eratzea eta gizonen etaemakumeenartekoberdintasunalortzekoborrokak.

9.Demokraziarako trantsizio-prozesuaren ezaugarriak eta zailtasunakdeskribatzea, bere garrantzia balioestea, 1978ko Konstituzioarenberezitasunaaitortzea,etaegungoantolamendupolitikoarenetalurralde-antolamenduarenoinarriakazaltzea.

9.1.Azalduzeraldaketaizandirenpolitikan,gizarteanetaekonomianFrankohilzenetik.

9.2.Ea balioesten dituen bizikidetza demokratikoa berreskuratzekoprozesuaetaEuskadinizandakozailtasunak.

9.3.Ea ezagutzen dituen 1978ko Konstituzioan Espainiarenantolamendupolitikoaetalurralde-antolamenduaarautzendutenoinarriaketaegitura.

9.4.Ea ezagutzen dituen Euskal Autonomia Erkidegoko AutonomiaEstatutuarenalderdinagusiak.

10.Espainiakoegungogizartearenirudianiztunetaintegratzaileaeratzea.

10.1.Ea dakizkien eta ulertzen dituen Espainiaren bilakaerahistorikoarenlurralde-desberdintasunaketaalderdikomunak.

10.2.Ea dakien eta ulertzen duen zenbait errealitate nazional eratudirelaEspainiarenbilakaerahistorikoan.

10.3.EadakizkienetaulertzendituenEspainiakonazionalitateenetalurraldeenartekoharremanak.

10.4.EadakizkienetaulertzendituenEspainiakbesteestatubatzuekindituenharremanak.

210

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma EspainiarenHistoria

10.5. Ea dakien eta ulertzen duen zer eginkizun duen EspainiakEuroparenintegrazio-prozesuanetazeindirenharenondorioak.

11.Kontzientziakonprometitu,arduratsuetaaktiboagaratzeaEuskadikoetaEspainiakogizarteenarazoenaurrean.

11.1.Eadefendatzenditueneskubidedemokratikoak,gizaeskubideaketabakea.

11.2.Ea ondarearen kontserbazioa errespetatzen duen, eta hartanlaguntzenduen.

11.3.Eabaztertzenduenedozeindiskriminazio-mota.

12.EgungogizartearietaEuskadirenetaEspainiareniraganaldihistorikoariburuzkonorberarenikuspuntuakargudiatzea,etabesteenakkontuanhartzea,ulertzeaetaerrespetatzea.

12.1.Ea bere ikuspuntuak zentzuz azaltzen dituen, Historiarekinzerikusia duten Euskadiko eta Espainiako gizarteen egungoarazoeiburuzkoidazkietaeztabaidetan.

12.2.Ea gainerakoen ikuspuntuak kontuan hartzen, ulertzen etaerrespetatzen dituen, Historiarekin zerikusia duten EuskadikoetaEspainiakogizarteenegungoarazoeiburuzkoeztabaidetan.Eagainditzendituenikuspegiberdintzaileaketahertsiak.

12.3.Ea errespetatzen duen Espainian eta Euskadin dagoenaniztasuna.

12.4.Eabizikidetzademokratikoa izatekoetaarazoakkonpontzekoirtenbideakbilatzendituen,ikaskideekinbatera.

211

III. Eranskina.Batxilergoko ikasgaien kurriculuma

Amankomunekoikasgaiak:

FilosofiarenHistoria

SARRERA

FilosofiarenHistoriairakasgaiaksistematizatuegitenduikasleakaurrekohezkuntza-etapan ekindako hausnarketa. Filosofia eta Herritartasunairakasgaiaren jarraipenaetaharenosagarria izanda,FilosofiarenHistoriairakasgaiak lan handia egiten du giza adimena heltzeko, eta ikasleeigaitasunorokorraketaespezifikoakematendizkie.Gaitasunhoriekguztiakfuntsezkoak izango zaizkie goi-mailako ikasketak egiteko eta egungomunduangizabanakoaktiboaketaparte-hartzaileakizateko.

Irakasmaila honetarako egiten den proposamenak aintzat hartzen duikasleek jadanik irakurriak dituztela filosofia-testu laburrak Batxilergokolehen mailan. Aurreko mailan landutakoak baino testu oso etakonplexuagoak interpretatzeko trebetasunak landunahidiraorain;hala,testuek kontzeptu-sekuentzia bati jarraituko diote, problema filosofikobatedobatzukoinarritzathartuta.Testuenegitekoa,horrenbestez, ikas-eta irakas-prozesua egituratzea izango da, problema filosofikoak berengarapenekoprozesuhistorikoankokatuz.

Filosofia-ondareak, ikasleen ingurunean, pentsatzeko eta balorazioakegitekomoduenoinarriaosatzendu.Beraz,antzinakodenboratikaztertubehar da filosofia, oraina ulertzeko, eta, bide batez, geroaren ateakzabaltzeko. Ikaslearen inguruneko kulturaz ari garenean, Mendebaldekokulturaz ari garela zehaztu behar da; hau da, kultura jakin batez arigarela, eta ez kultura bakarraz. Proposatutako curriculumaren asmoazera da: gure pentsatzeko modua osatzeko berebiziko garrantzia izanduten autore eta pentsamendu-korronteak aztertzea. Sarritan, sistemenbehin-behinekotasunaetaahultasunaadieraztendufilosofiarenhistoriak.Heraklitorenibaikour-lasterrarekingertatzenzenmoduan,ideiaketengabeari dira eraldatzen. “Egiak edo akatsak” alde batera utzita, etengabekobilaketa baten testigantza ematen du Filosofiaren Historiak. Erantzunak

212

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma FilosofiarenHistoria

lortzeabainogarrantzihandiagokoadanorkbereburuarigalderakegitekopremiaizatea.Filosofiaezdajardueraitxiaetabiribila,galderafilosofikohandienerantzunairekiaizangobaitabeti.Filosofiarenbilakaerahistorikoakerakusten digu ideiak ez direla entitate ahistorikoak eta intenporalak;aitzitik,berengaraikosorkariakdira,etaloturaestuakdituzteberenlantze-aroarekin.Denaden,filosofiarenikasketakezdusoilikikuspegihistorikoalandubehar;hauda,ezlukeinorkfilosofiaikasibehar,baldinetaezbadu,horrekinbatera,filosofatzenikasten.

Problema filosofikoekiko jarrerak, eta eskolak eta teoria filosofikoakkontrastatzen badituzte, problema filosofikoak, eskolak eta teoriakerlazionatzekoahaleginaegitenbadute,etahoriekguztiakberentestuinguruhistorikoankokatzensaiatzenbadira,ikuspegiguztiakerlazionatzenikasikoduteikasleek,problemekikodutenikuspegiazabaldukodute,etaberaienbegiradapropioaumotukodute.Horrelajokatuzgero,egungoerrealitateideologiko eta zientifiko konplexuan ikuspegi arrazional eta kritikozkokatzeko elementuak eskuratuko dituzte. Hausnarketa filosofikoakegiteko,ezarritadagoenakritikatubeharda,norberakezdusozietateakinposatutakoarekinkonformatubehar,etadena jarribehardazalantzan.Filosofiaren muina zalantza da, galderak egitea eta dogma oro errotikerrefusatzea.

Amaitzeko, filosofia-testuetatik abiatuta, metodologia induktibo batproposatzenda,gogoetarakooinarri izandadin,bai testuekegundutenbalioari buruzko gogoeta egiteko, bai testu horiek ikasleen pentsaerapropioan duten esanahiari buruz hausnartzeko. Hala, ikasleen sormen-gaitasunabalioetsikodabereziki.

oInARRIZko gAItASunAk ESkuRAtZEko, IRAkASgAI HonEk EgItEn DuEn EkARPEnA

Elkarrizketa bideratua baliatuko da iraganeko testuak lantzeko, baina,horrezgainera,planteatutakoproblemafilosofikoeiburuzkohausnarketapropioaeginbeharduteikasleek;hauda,iraganazpentsatubeharda,orainaulertzekoetamunduainterpretatzekotresnabatematekoikasleei,berenerabakipropioakharditzaten.Gizakiarietamunduariburuzkohausnarketamultzobatbiltzenetaadieraztendufilosofiarenhistoriak,etasortuzirengarai historikoetan kokatzen ditu gogoeta horiek guztiak, errealitatea

213

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma FilosofiarenHistoria

osorik,moduarrazionaleanetaizaerakritikozulertzekoeginahaljarraituan.Horrenguztiarenxedeagizaekintzakzuzentzeada,norbanakoenaknahizgiza taldeenak. Horrenbestez, irakasgai honen bidez, egungo munduakbiziduenerrealitateaizaerakritikozaztertzekoetabalioestekogaitasunagaratukoduikasleak,baitaerrealitatehorrenaurrekariaketaerrealitateaneragiten duten faktoreak aztertzekoa ere. Horiek horrela, heldutasunpertsonal,sozialetamoralafinkatzenlagundukodioirakasgaiak,etagaiizango da arduraz eta autonomiaz jarduteko, eta elkartasun-giroan lanegiteko,gizarte-inguruneagaratzekoetahobetzeko;gainera,bizikidetzapositiboaetagizaeskubideenaldekokonpromisogogotsualandukodu.Irakasgaiak,beraz,norberarenautonomiarakoetaekimenerakogaitasunalantzenetasustatzendu.

Kontzeptu eta argumentu maila landu jakin bateko filosofia-testuakirakurrita, beste obra eta testu zientifiko eta tekniko batzuk irakurtzekoeta ulertzeko gaitasuna garatuko dute ikasleek, eta gaitasun hori osobaliagarriaizangozaiegoi-mailakoikasketenibilbidean.Beraz,hizkuntza-komunikaziorakogaitasunagaratzenlagundukodiehorrekguztiak.

Testuakirakurtzearekinbatera,paperekoeuskarrianedoeuskarridigitaleanematen den informazioa bildu eta balioetsi behar dute ikasleek. Ildohorretatik, eta Batxilergoko lehen mailako Filosofia eta Herritartasunairakasgaian landutakoari jarraipena emanez, Internetek ematen dituenaukerakbaliatukodituzte,informazioatratatzekogaitasunaetateknologiadigitalaerabiltzekogaitasunaindartzeko.

Era berean, aldamenekoari entzuteko, errespetua izateko, tolerantzialantzeko,zorroztasunintelektualaizatekoetakritikaeraikitzaileakegitekojarrerak garatzeko oinarri ona izan daiteke ikasleen ikerketen emaitzakhitzez azaltzea, norberaren jarrerak ikaskideen jarrerekin kontrastatzeaetaplanteatutakoproblemekpiztendituzteneztabaidetanpartehartzea;betiere, aniztasunabaliotzat jotzenbadaetabizikidetzaonbat lortzekohelburuari jarraitzen bazaio. Hala, gizarterako eta herritartasunerakogaitasunagaratzenlagundukodiehorrekguztiakikasleei.

Azkenik,ikasleek,ohituraz,berenikaskideekinkontrastatzenbadituzteberensortze-lanaketainterpretazioak,ikasjarduerarenmailaonadelajakingodugu.Horrek, gainera, adieraziko digu beste ikas-adar batzuetan eta beste bizi-egoerabatzuetanerabildezaketen ikas-tresnabateskuratudutela ikasleek,etaikastenikastekogaitasunabeharbezalaeskuratzenaridirela.

214

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma FilosofiarenHistoria

HElBuRuAk

FilosofiarenHistoriairakasgaiarenhelburua,Batxilergoan,gaitasunhauekgaratzeada:

1.Testuek adierazitako problema filosofikoak identifikatzea eta horiekikuspegikritikozaztertzeaetabalioestea;etaproblemakberensorrerakotestuinguruhistorikoan,sozialeanetakulturaleankokatzea.

2.Testufilosofikoakulertzeaetahaienbarne-koherentziaaztertzea.Testuoklaburtzeaetakonparatzea,erabilitakoterminofilosofikoakulertzekoetairuzkinkritikoakegiteko,norberareniruzkin-ekarpenakeginez.

3.Filosofia-teoriaeta-korronteenartekoantzekotasunaketadiferentziakerkatuta,jarrerakritikoalantzea,egungomundukoegoerak,ideiaketapentsamoldeainterpretatzekoetabalioesteko.

4.Norberarenbizipenetatikabiatuta,informazio-iturriakkontrastatzea,etagidaliburuetako, hiztegietako, Interneteko eta beste iturri batzuetakoinformazioa bilatzea eta hautatzea, lortutako informazioa zenbaitestrategiaren bidez antolatzeko eta sistematizatzeko; esaterako,kontzeptu-mapak eginez, eskemak eginez edo filosofia-hiztegiakosatuz.

5.Ikasitakoautoreenpentsamoldeazuzenadierazteahitzezetaidatziz,eta,adierazpenhorretan,ideianagusiakhautemateaetaulertzea,norberarenhausnarketakargi,zuzenetakoherentziazarrazoitzeko.

6.Historian zehar landutako teoria etiko nagusiak eta gizarte-, estatu-eta herritartasun-teoriak ezagutuz eta aztertuz, arrazoiak norberareneta taldearen jarduera arautzeko duen ahalmena aintzat hartzea eta,gogoetaetikoarenondorenhartutakogizabidezkokonpromisoenildotik,norberakgizarterakoetaherritartasunerakoduengaitasunasendotzea.

7.Besterenargudioekiko,filosofia-jarrerekikoetasinesmenekikosentikorizatea, eta, besteren iritziekiko tolerantzia eta errespetua landuz,elkarrizketa arrazionala eta ideien adierazpen askea sustatzea, gureaniztasunideologikoaetakulturalaonartzeko.

215

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma FilosofiarenHistoria

8.Desberdintasunak eta diskriminazioak justifikatzeko ahalegin ororenaurreankritikoaizateaetakulturekikoirekiaizatea,eta,horrekinbatera,diskurtso filosofikoaren zenbait jarrera salatzea (androzentrismoa,etnozentrismoaetaantzekoak).Halaber,gizaeskubideenerrespetuan,bizikidetza baketsuan eta izadiaren babesean oinarritutako gizarteaeraikitzekoahaleginakbultzatzeaetabalioestea.

EDukIAk

1. eduki-multzoa. Eduki komunak

lTestufilosofikoakaztertzeaetairuzkintzea,etaegokietazuzenerabiltzeaterminoetakontzeptufilosofikonagusiak.

lEztabaidetan parte hartzea, eta, horietan, norberaren pentsamoldeazentzuzazaltzea.

lIdatziz azaltzea norberak oinarrizko galdera filosofikoekiko egindakohausnarketak,eta,pixkanaka,ikasitakoautoreenpentsamoldeaikuspegikritikozjasotzeahausnarketahorietan.

2. eduki-multzoa. Antzinako filosofia.

lPentsamendufilosofikoarenjatorriak.

lSokrates,sofistaketaPlaton.

lAristoteles.

3. eduki-multzoa. Erdi Aroko filosofia

lArrazoiaetafedea.AgustinHiponakoa.

lTomasAkinokoaetafilosofiaeskolastikoa.

216

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma FilosofiarenHistoria

4. eduki-multzoa. Filosofia modernoa.

lErrenazimentuaetairaultzazientifikoa.

lArrazionalismokontinentala:Descartes.

lFilosofiaenpirista:Locke-rengandikHume-rengana.

lIlustrazioa.Kantenidealismotranszendentala.

5. eduki-multzoa. Filosofia garaikidea.

lFilosofiamarxista:KarlMarx.

lIlustraziokoarrazoimenarenkrisia:Nietzsche.

lFilosofiaanalitikoaetabereordezkarinagusiak.

lXX.mendekobestekorrontefilosofikobatzuk.Logikaetahizkuntzarenfilosofia:Wittgenstein.

lEspainiakofilosofia.Bizi-esperientziaetafilosofia:OrtegayGasset.

EBAluAZIo IRIZPIDEAk

1.Testu filosofiko baten zentzua bere testuinguru historiko, sozial etakulturalean kokatzea, eta norberaren hitzez eta argudioz arrazoitzeatestuarenzentzua.

1.1.Eahautematendituentestuakplanteatzendituenproblemaketaideiak.

1.2.Eakokatzenduentestuadagokionesparruan.

1.3.Ea lotzendituen testuaetaharen ingurunehistorikoa,kulturalaetapolitikoa.

1.4.Eaberehitzezazaltzenduentestuarenesanahia.

217

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma FilosofiarenHistoria

2.Beste filosofo batzuen pentsamoldearekin konparatuta iruzkintzeatestu baten edukia, eta haren ideia nagusiak laburtzea. Horretarako,testuanerabilitakokontzeptuetaterminoespezifikoakaztertzea(tesia,argumentazioaetaondorioak)etairuzkinkritikopertsonalaegitea.

2.1.Eadefinitzendakienerabilitakoterminoenesanahia.

2.2.Ealaburtzendituentestuarenalderdinagusiak.

2.3.Eaegitenduentestuareniruzkinkritikorik.

2.4.Eabereideiakarrazoitzendituen.

3.Testu filosofiko bat ikuspegi kritikoz iruzkintzea eta juzkatzea,haren ezaugarri nagusiak hautematea eta beste autore eta filosofia-korronteekikoazaltzendituendiferentziakidentifikatzea;halaber,testuhorrekgauregungomunduanzer-nolakoeraginaizanduenbalioestea.

3.1.Eadeskribatzendituentestuarenezaugarrinagusiak.

3.2.Eaezartzendituenautoreetateorienartekoantzekotasunaketadiferentziak.

3.3.Eaaitortzenduenautoreenetateoriengarrantziaetaeabalioestenduenegungomunduanizanduteneragina.

4.Hainbatinformazio-iturri(testuak,gidaliburuak,hiztegiak,Internet,etab.)baliatzeadatuadierazgarriakedoegokiakhautatzeko,etaiturrihoriekbeharbezalaerabiltzekobehardeninformazioegokiahautatzea.

4.1.Eaautonomiazbaliatzenditueninformazio-iturriak.

4.2.Eahautatzendueninformazioesanguratsua.

4.3.Eaantolatzenetasistematizatzendueninformazioa,huraikuspegikritikoziragaziz.

4.4.Eaeskemariketakontzeptu-maparikegitenduen.

218

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma FilosofiarenHistoria

4.5.Eaosatzenduenfilosofiakoglosategiedohiztegioinarrizkobat,terminofilosofikoenesanahiaazalduz.

5.Ahozko testuak eta testu idatziak sortzea. Testu horiek argi etakoherentziazadierazibehardutelandutakoproblemafilosofikoeiburuzikasleek,banakaedotaldeka,egindakoulertze-etahausnartze-lanarenemaitza. Gainera, erabilitako arrazoibidea hautemanez eta balioetsizeginbehardutehoriguztia.

5.1.Eaegitenduenproblemafilosofikoeiburuzkolanmonografikorikbanakaedotaldean.

5.2.Eaargietakoherentziazazaltzenduenlanhorienemaitza.

5.3.Ea bereizten eta adierazten dituen elementu nagusiak: sarrera,garapenaetakonklusioa.

5.4.Ea autonomiaz eta izaera kritikoz eta sortzailez azaltzen duenberepentsamoldea.

6.Elkarrizketaontzatematea,arazoakkonpontzekoprozeduraegokienaden aldetik; besteen iritzien, jarrera filosofikoen edo sinesmenenaniztasuna errespetatzea, eta hori guztia norberaren ikuspuntuakaberasteko,argitzekoetaprobatzekomodutzathartzea.

6.1.Ea parte hartzen duen eztabaidetan eta ea modu ordenatuanadieraztendituenberegogoetak.

6.2.Ea errespetatzen dituen gainerakoen ideiak eta arrazoiak,eztabaidetanpartehartzean.

6.3.Bere ideiak adieraztean, ea besteen ideiak gutxietsi gabemoldatzenden.

7.Ikuspegi kritikoz aztertzea historiako diskurtso filosofikoek egindakokontzeptualizaziobaztertzaileaketadiskriminatzaileak(androzentrismoa,etnozentrismoak,xenofobiak,etab.),etaustehorieklotzeagauregungokulturan irautendutenbestebatzuekin,betiere,gizaeskubideenaldeaktibokikonpromisoahartuz.

219

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma FilosofiarenHistoria

7.1.Eaazaltzenduenbestekulturabatzukezagutzekointeresik.

7.2.Eaontzatjotzendituenaniztasunaetaelkarrizketa.

7.3.Eaikuspegikritikozaztertzendituendiskriminazio-egoerak.

7.4.Eaontzatjotzenduengizaeskubideenerrespetuanoinarriturikomundukogizarteaeraikitzekoahalegina.

7.5.Ea arbuiatzen dituen estereotipo edo aurreiritzi diskriminatzaileetabaztertzaileak.

220

III. Eranskina.Batxilergoko ikasgaien kurriculuma

Arteenmodalitatea.

Marrazketa ArtistikoaIetaII

SARRERA

Pertsonarenberezkoadierazpideaetakomunikazio-tresnadamarrazketa,etaberezgaratzenda,adimena,pertzepzioa,adierazpenaetagizarteratzeagaratuahala.Hezkuntzan,ikasleeklanduadutemarrazketaderrigorrezkoirakaskuntzako lehen etapan; beraz, orain, Batxilergoan, tresna honenbeharrean izangodirenunibertsitatekoeta lanekoprestakuntzaguneetanaritzekobeharbezainhelduetaonbilakatubehardu.

Marrazketa ezagutza forma bat da, eta artelan askoren sorreraren,asmaketaren eta ekoizpenaren oinarri. Gainera, ideiak, proiektuak,deskripzioak, sentimenduak eta emozioak transmititzeko eta ulertzekoeuskarriada.

Adimena,sentimenduaketakomunikazioalotzekobalioduelaeta,giltzarriadapertsonarenprestakuntzarakoetagarapenorokorrerako.

Marrazketaartistikoaketamarrazketateknikoakkomunikaziorakohizkuntzaunibertsalak eratzen dituzte, eta hizkuntzok pertsona ugariri zaizkiobaliagarri, hainbat esparrutan lan egiteko; besteak beste, artegintzan,arkitekturan, ingeniaritzan, diseinuan, eszenografian, ikus-entzunezkoensorreran,zinemagintzanetairudigintzan.

Marrazketa artistikoaren bitartez, ikasleek formaren eta espazioarenadierazpengrafikoaetaplastikoagaratzenduteBatxilergoan,etaoinarrizkobigailantzendituzte:asmoanalitikoaetaasmosubjektiboa.Asmoanalitikoaadierazpenobjektiboetadeskribatzailearekinlotutadago,etasubjektiboa,berriz,norberarenbaitakoprozesuekinedobarneratze-prozesuekin.

Alde horretatik, kontuan izan behar da agindutako lana (hauteman etakomunikatu nahi dena) eta erabili beharreko prozedura nolakoa izan,

221

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaArtistikoaIetaII

halakoaizatendelapertsonenikuskera,eta,gainera,norberakezagutzendituenirudiekbaldintzatuegitendutelaikuspegihori.Hortaz,ezinbestekoadaaintzathartzeazer-nolakogarrantziaduenkopiatuzegindakomarrazkiakbarneratzea;hauda,nabarmendubehardamarrazkiairudiespezifikoadela,prozedura,prozesu,keinu,behar,gustu,gizarteetabestelakoelementueiburuzkoa.

Marrazketa Artistikoko bi mailak garatzeko proposatzen dugun edukienegituraren ardatzak multzotan dakar irakasleek maila bakoitzean landubehar dutenari buruzko informazioa. Bai lehen mailan, bai bigarrenean,edukimultzobatdaabiapuntua,eta,beradenezgerobimailetan,kontuanizanbeharda,mailabakoitzekogainerakogaimultzoakgaratzeko.

Irakasgaihauosatzendutenedukiekoinarrizkobimailaosatzendituzte:oinarrizko kontzeptuen eta trebetasunen hasi-masiak eta jabekuntza,batetik,etasakontzea,bestetik.Gaiberdinekosatzendituztebimailak,bainabadabereiztendituenñabardurarik.

Hainzuzenere,lehenmailakoedukienhelburuaikasleakformarenbehaketarahurbiltzeada,analisietadeskripzioobjektiboaketasubjektiboakegiterabultzatzeko. Era berean, argitutako modeloen tonu-efektuak, kalitatekromatikoaketaobjektuenetaespazioenadierazpenkodetua(adierazpen-sistemaobjektiboenbidezkoa)aztertzerahurbiltzendituzte.

Oinarrizkoprestakuntzahorriesker,besteeredubatzuk(bereziki,organikoaketagizairudia)erabiltzenhasdaitezkeikasleakbigarrenmailan,etahaienaberastasunaren eta konplexutasunaren bidez, sentimenduetan etasormeneansakondudezakete.

Edonola ere, pertzepzioaren eta deskripzioaren alorrean eta baliabidegrafiko eta plastikoen erabileran egiten dituzten aurrerapenak finkatzealortubehardutefuntseanikasleekbigarrenmailan,garrantzietalehentasunhandiagoabaituhorrekformakonplexueietaplanteamenduaurreratuagoeiheltzeabaino;goi-mailakoprestakuntzanekindiezaieketehoriei.

Bestalde, gogoan izan behar da, eraginkortasunaren eta motibazioarenikuspegitik,garrantzizkoadela ikasleekarazoeiaurreegiteaberenarazobalira bezala ulertuta, eta, gainera, praktikan sortuak izatea arazoak.Hartara,aurreraegitenjarraitzekoigobeharrekomailatzathartzendituzte,

222

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaArtistikoaIetaII

etasaiatuakizanbeharradute,antzekoedukiakaplikatubehardizkieteerabatekoedobestekoeredueietaedukiakfinkatubehardituzte.

Halaber, nabarmentzekoa da jakintza hutsa planteamendu iradokitzaileeta erakargarriekin txandakatu edo konbinatu behar dela, ikasleeninteres pertsonalekin bat egiteko eta ikasleak beste esparru batzuetaraerakartzeko.

Irakasgaihonetakocurriculumaaskatasun-etasormen-esparruespezifikobateangaratzenda,etapraktikaetateorialantzekoeremuaizanbehardu;praktikaesperimentala,alegia. Izanere,marrazketa ikus-pentsamenduairudien bidez adierazteko adimenaren baliabidea da eta, hortaz,ezagutza forma bat ere bada. Teoriari jarraikitzen zaion praktika bainogehiago,praktikariburuzkohausnarketaetaanalisiada.Metodologiabat(irakaskuntza-ikaskuntza)erabilibeharradakarhorrek,arte-prestakuntzarenberezkoedukiezjabetzekopraktika,hainzuzen,etazentzuabilatzeaetamotibazioaoinarrizkoirizpideakdira.

Kontuan izan behar dugu eragozpenak (aurreiritziak, estereotipoaketa aurrez bururatutako ideiak) sortu ohi direla adierazpide honekinharremanetan jartzengarenean,etahoriekguztiakmania, tiketaohituratxargrafikoakbilakatzendirela.

Bestalde, artearekiko etengabeko aipamenak lagungarriak dira betiere,baitataldekobestepertsonabatzuekegitendituztenlanenanalisikritikoaegitea ere; ildo horretan, lanok ez dira hartu behar eredu itxi eta ezinlortuzkotzat,atzeraeragingobailukete.

Azkenik,ebaluazioakikasleekaurrezzutenahalmenahartubehardukontuan,eta,baitaere,ikasleekzenbaterainopartehartzendutenjardueretan,zerlan-metodoerabiltzenduten,ikonozkoinformazioarietadokumentazioariburuzko interesik duten, beren buruari zenbat eskatzen dioten, taldeanpartehartzenduten,materialaketalanabesakegokiroerabiltzendituztenetagarbiaketaarretatsuakdirenlanakegitendituztenean.

223

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaArtistikoaIetaII

oInARRIZko gAItASunAk ESkuRAtZEko, IRAkASgAI HonEk EgItEn DuEn EkARPEnA

l Zientzia-, teknologia- eta osasun-kulturarako gaitasuna.

Irakasgaihonekhobetuegitenditumundufisikoarenbehaketa,ezagutzaetaharekikoelkarrekintza.Artistarenbegiradarenosagaidira,eraberean,jakin-minaetaorotarikogertakarienpertzepzioaanalizatzekojarreraere.

Arte-munduaketazientzia-etateknologia-munduakelkarrieragitendiote,etahorrenadierazgarriugaritopadaitezkehistorian.

l Ikasten ikasteko gaitasuna.

Sentimenduenetaemozioenesparrukoezagutza-prozesuetanmurgiltzekoeta haiek adierazteko baliabideak ematen ditu irakasgaiak; ikasleek,gainera,besteedozeinikasprozesutanerabilditzaketebaliabideok.

Hartara,gaitasunhonekjabetzenlaguntzendu,arte-gertaeraktestuingurusozialeankokatzenetahaieiburuzhausnartzen,sorkuntza-etakomunikazio-prozesueietateknikaketamaterialakesperimentatzeariburuzhausnartzeabultzatzen baitu; izan ere, esparru honetan, aurretiazko ideiek ez duteezertarakobalio,etaetengabekoikasprozesuanpartehartubeharda.

l matematikarako gaitasuna.

Matematikarako gaitasunaren mesederako, arte-prozesuetako ikuspegiireki eta gogoetatsua dakar irakasgai honek. Bestalde, geometriarenberezkolanabesetabaliabideaskoetamatematikarenberezkoadierazpen-sistema objektiboak erabiltzen ditugu marrazketan, eta, hartara,irakasgaiak,arrazionaltasunhutsaetahaienerabileramekanikoaosatzealdera,irakurketaespazialalantzekokezkadakar.

224

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaArtistikoaIetaII

l Hizkuntza-komunikaziorako gaitasuna.

Marrazketa ikus-hizkuntzen esparrukoa da, eta, hortaz, nolabaitekoparalelismoa dago haren eta gaitasun honen artean, irudien bidezkomunikatzeko bitartekoa baita. Irakasgai honek ikus-mezuak ulertzekoeta interpretatzeko gaitasuna ematen du –komunikabideak eta gurekomunikazio- eta kontsumo-kultura osoa halakoz beteta daude–, eta,ikasleakmezuekikosentikoretakritikoagobilakatuezezik,komunikazio-trukearenberezkobestearaubatzukulertzenlaguntzendu.

l Informazioa tratatzeko eta teknologia digitala erabiltzeko gaitasuna.

Irakasgai honen bidez, ikasleak marrazketari aplikaturiko programainfografikoetara eta irudien tratamendura hurbiltzen dira. Baliabideoninteresak, ahalmenak eta konplexutasunak informazioa tratatzeko etateknologiadigitalaerabiltzekoabileziaematendieteikasleei.

l gizarterako eta herritartasunerako gaitasuna.

Talde-lanak egiten ikasteak elkarren artean harreman positibo etakonstruktiboak izatea dakar; izan ere, lana, erabakiak eta ebazpenaklotzen ditu, emozioen eta sentimenduen, errespetuaren eta besterenproposamenakonartzearenesparruan.

l giza eta arte-kulturarako gaitasuna.

Etapa honetan, marrazketa artistikoak argi eta garbi laguntzen du gizaetaarte-kulturarakogaitasunaeskuratzen. Izanere, erantzunestetikoaksortzekobalioduenaldetik,ikasleakjabetzendiraarteenbitartezadieraztekoeta komunikatzeko beharra dagoela beren errealitate soziokulturaleaneta gizarte eta garai guztietan; halaber, ikasten dute eta ulertzen dutearteakaskotarikoerabileraketafuntzioakizandituelaetaizanditzakeelakulturaguztietan,etaezindelaaztertujatorrizkokulturatiketaekoizpen-testuingurutikkanpo.

225

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaArtistikoaIetaII

l norberaren autonomiarako eta ekimenerako gaitasuna.

Banakakoplanteamenduenaldetik,nabarmenki, lan-prozesuannorberekasa aritzeko gaitasuna eta beharrezko ekimena ematen du irakasgaihonek; sortze-lanaren berezko pentsamendu dibergentearekin lotutakogaitasunenoinarriadirahoriek,jakin-minarekinbatera.

HElBuRuAk

Etapahonetan,MarrazketaArtistikoaIetaIIirakasgaiakikastearenhelburuagaitasunhaueklortzeada:

1.Terminologiaetalexikoespezifikoajakiteaetaegokiroerabiltzea,batetik,lan-prozesuak transkribatzeko, eta bestetik, lan-prozesuak ebaztekoerabiltzen ditugun bideak argudiatzeko, eta, hartara, proposamenartistikoei buruzko ezagutzan gehiago sakontzea eta komunikazio-trukeaaberastea.

2.Teknikaketaprozedurak(baitradizionalak,baiteknologianoinarritutakoak)jakitea eta haien bidez adierazteko eta komunikatzeko aukerenkontzientziahartzea,lortunahidugunhelbururaegokitutaerabiltzeko.

3.Ikus-oroimenarekin eta oroimen hutsarekin lotutako pertzepzioarenmekanismoak erabiltzea eta ezagutza arrazionala eta ikus-ulermenabategitea,funtsezkoaazalekotikbereiztendutenirudipropioenbidezkomunikatzekoetahalakokanpo-irudiakinterpretatzeko.

4.Naturako formei eta forma artifizialei zuzenean behatzearen etahaiek zuzenean aztertzearen garrantzia balioestea eta ezagutza- etahausnarketa-iturri diren aldetik duten garrantzia ulertzea, egokirodeskribatzeko, komunikazio-asmoaren aldetik begiratuz haiengeometriari,egiturarietaikusizkoalderdiari.

5.Formakhainbatikus-asmorenaraberaanalizatzeaetainterpretatzeaetaaskotariko erantzunak ematea konposizio-problemei, sentiberatasunestetikoa,sormenaetapentsamendudibergenteagaratzeko.

226

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaArtistikoaIetaII

6.Testuingurusoziokulturalakontuanhartuz,ondareunibertsalekolanenberezkoelementuformalaketaestetikoakidentifikatzeaetaadieraztea,norberarenirudiaketahaienadierazpen-aukerakaberasteko.

7.Banakako edo taldekako proiektuen plangintza egitea eta haiekgauzatzea, eta jarrera positibo eta errespetuzkoa izatea proiektuakegitekoprozesuan,kontzientziahartzekozeraberasgarriadentrukea,iritziakalderatzeaetaesperientziaartistikoakelkarrijakinaraztea.

8.Kolorearenoinarriteorikoaketapraktikoakjakiteaetaulertzeaetahaienerabilerak eta funtzioak esperimentatzea eta aztertzea, kontzientekieta norberaren asmoaren arabera aplikatzeko, forma, bolumena etaespazioaadieraztealdera.

9.Osotasunbatenbarneanelkarrekin lotutakoataldirenaldetik, formekematendizkigutenikusizkodatuguztiakulertzeaetadatueninformazioaegokirointerpretatzea,gero,datuhoriekegokiadierazteko,berenartekoproportzioen arabera eta irudiaren konfigurazio eta adierazkortasunorokorrarenaldetikdutengarrantziarenaraberabereziki.

10.Formaren konfigurazioaren oinarrizko elementuak ulertzea etaanalizatzeaetaerrealitatekoobjektuenetaelementuenegituretanetabarne-logikan sakontzea, analisi- eta sintesi-prozesu baten bitartez,grafikokiadieraztealortzekoazkenerako.

227

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaArtistikoaIetaII

mARRAZkEtA ARtIStIkoA I

EDukIAk

1. multzoa. Eduki komunak

Terminologiaetaoinarriak

lTerminologiaespezifikoaezagutzeaetaegokierabiltzea.

lMarrazketarieta,orohar,arlografikoplastikoariburuzkooinarrizkoezagutzez(kontzeptuzkoenetamaterialen)jabetzea.

lMarrazketaezagutza-iturrietapentsatzekobeharrezkolanabesgisaonartzea.

lHainbat arte-estilotako proposamen grafiko-plastikoak ezagutzeaeta ulertzea, eta baita beste jakintza-arlo batzuetako eta arteazkanpoko esparruetako eta testuinguruetako proposamen grafikoplastikoenaere.

lProposamengrafikoplastikoenaniztasunariburuzkoeztabaidaetabalioespenkritikoa,aurreiritzietaestereotiporikgabea.

Marrazketapertzepzioarenbidezikastekotresnadenaldetik,prozedurenetamaterialenesperimentazioa

lMarraztearekin lotutako abileziak: ikusmena eta pertzepzioa,abstrakzioa eta hautaketa, geometrizazioa eta sinplifikazioa,ordenamendua,neurketa,konparazioa,zuzenketa.

lMaterial,teknikaetaprozeduragrafiko-plastikoekinesperimentatzeaetahaiekinsentsibilizatzea.

lEstiloa,guredohainenetaakatsenbildumadenaldetik,etanorberarenazterketa,irtenbideakprozedurenartekoerlazioenbidezbilatzeko.

lTeknologiainformatikoakerabiltzeamarrazteko,sortze-prozesuetakobestetresnabatbaita.

228

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaArtistikoaIetaII

lTeknologia informatikoen eta sistema eta teknika tradizionalenkomenigarritasunaetaegokitasunabalioestea:konparazioa.

lBanakakoetataldekakolana,jarrerairekietakritikoaizanik,iritziaktrukatzekoetairtenbideakbilatzeko,sentikortasunez,abileziazetaarduraz.

2. multzoa. Analisi formala

lHalakozailtasunformalbatdutenereduen(nagusiki,ereduartifizialen)irudikapena.

lEraikuntzakomarrazketa.Objektuarengeometria.

lEgitura,armazoietakonfiguraziokontzeptuenjabeegitea.

lMarrazketakegitea,irudikapen-sistemakobjektuakulertzekoprozesuakdirenaldetik.

lObjektibotasunabalioestea,subjektibotasungrafikoarenikuspegitik;etahainbatprozedura,material,formatuetaneurrirekinesperimentatzea.

3. multzoa. Bizitiko marrazketa

lEspazioarkitektonikoakirudikatzea.

lPerspektibakonikoaaplikatzea,bizitikmarrazteko.

lEnkoadratu-hautatu¬kontzeptuariburuzkopraktikaketaharenharremanaargazkilaritzarekin.

lArgiarenerasoarenaraberanabarmenkiitxuraldatzendirenedoargiarenerasoari nabarmenki erantzuten dioten objektuak eta espazioakirudikatzea.

lKontzeptuekin esperimentatzea, hainbatprozeduragrafikoplastikotanerabiliz:argiaetaitzala,tonu-balioa,egitura.

229

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaArtistikoaIetaII

4. multzoa. kolorea

lOinarrizko terminologiaren, materialen eta prozeduren ezagutza etaerabileraegokia.

lKolorearenizaera.

lKolorearenpertzepzioa.

lKolorearenpsikologiaetasemantika.

lKenketazko sintesi-ariketak: pigmentu-koloreko nahasketenesperimentazioa.

lKolorearennolakotasunenaplikaziopraktikoak:tonalitateaedoñabardura,asetasunaedointentsitateaetadistiraedoargitasuna.

lHarmoniarenetakontrasteensorrera.

lKolorearenelkarrekintza.

EBAluAZIo IRIZPIDEAk

1.Beharedoeskakizunjakinbatzuekinbat,mezuakekoiztekoprozesuaktransmititzea,terminologiaespezifikoaerabiliz.

1.1.Eakoherentziazhitzegitenduenetaahalegintzendennorberakegindakolanakargudiatzen.

1.2.Ea azaltzen dituen hainbat lan-prozesu ebazteko bideak,terminologiaegokiaerabiliz.

1.3.Eaematendienerantzunartistikoarrazoiturikformakirudikatzekoarazoei.

1.4.Ea terminologia eta lexikoespezifikoa zentzuzerabiltzenduen,norkberemezuahelarazteko.

230

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaArtistikoaIetaII

2.Irudikapenartistikoakegitekomaterialaketaprozedurakbereizteaetaerabiltzea, eta haien bidez adierazteko eta komunikatzeko aukerakbalioestea.

2.1.Eairudikapenaegitekoprozeduraegokiaaukeratzenduen.

2.2.Eabaliatzendituenteknologiekematendituztenaukerak.

2.3.Ea komunikazioaren edo adierazpenaren bidez lortu nahi denhelburuaren araberako euskarriak, prozedurak eta materialakerabiltzendituen.

2.4.Ea identifikatzen dituen prozesuak eta materialak (teknologianoinarritutakoaketaoinarritugabeak),adierazpen-etakomunikazio-helburuak lortzeko eta adierazpen- eta komunikazio-beharreibeharbezalaerantzuteko.

2.5.Eaonartzenduen,artelanenbidez,materialakberrerabiltzeakzer-nolakogarrantziaduenetaadieraztekozeraukeraematendituen.

3.Behatutako formen ezaugarririk bereizgarrienen abstrakzioa egiteaeta oroimenean atxikitzea, hizkuntza grafiko-plastikoaren bidezkodeskripzioetanerabiltzeko.

3.1.Ea bereizten dituen irudi jakin batzuen pertzepzioarenprintzipioak.

3.2.Eakontzientekibehatzendieningurukoobjektueietairudiei.

3.3.Ea formei labur behatu eta deskribatzen dituen grafikoki haienoinarrizkoezaugarriak.

3.4.Ea formei behatu eta hautematen dituen ohikoak ez direnezaugarriak.

4.Errealitateko formen geometriaren, egituraren eta itxuraren ezaugarribereizgarriakkontzientekiidentifikatzea.

4.1.Ea erreparatzen dien objektuei esanahia ematen dietenezaugarriei.

231

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaArtistikoaIetaII

4.2.Eaerrealitatearibehatuetairudikatzenduengrafikoki,berariazkoetahautatutakoadierazpenaerabiliz.

4.3.Ea hautematen dituen forma naturalen eta haien zatirikbereizgarrienenfuntsezkoezaugarriak.

5.Marrazketak, deskribatzeko eta irudikatzeko zenbat bide ematendizkigun onartzea eta balioestea, eta hainbat esanahi sortzen dituelaohartzeaetaesanahiakaberastasun-faktoretzathartzea.

5.1.Ea saiatzen den irudikatzeko arazoak sormenaren bidezebazten.

5.2.Eaidentifikatzendituenikusizkohainbatmezurenhelburuaketaanalizatzendituenzentzuaematendietenelementuformalak.

5.3.Ea baduen jakin-minik eta interesik adierazpen eta irudikapenmodueiburuz.

5.4.Eahainbatbideproposatzendituenproblemabakarraebazteko,objektuaketaikusizkoirudikapenakanalizatuz.

6.Irudietan eta arte-adierazpenetan erabilitako baliabide plastikoak etaikusizkoakezagutzeaeta,zertestuingurutansortzendiren,adierazpideetakomunikabidedirenaldetik,baliabidehoriekzer-nolakogarrantziadutenkontuanhartzea.

6.1.Eaezagutzendituenirudikapenbakoitzekoikus-mezuenhelburuaklortzenlaguntzendutenelementuformalak.

6.2.Ea ezagutzen dituen irudien eta arte-adierazpenen elementuformalaketahaiekantolatzekoak.

6.3.Ea erabiltzen dituen bere lanetan marrazketaren berezkohitzarmenak eta baliabideak (artelanetakoak eta ikusizkoadierazpenetakoak).

6.4.Eaargudiatzenetaarrazoitzendituengaraihistorikobakoitzeanirudiakegitekoerabiliizandirenbaliabidegrafikoak.

232

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaArtistikoaIetaII

6.5.Eaanalizatzenetabereiztendituengaraietakulturabakoitzekolanetanirudikatzekoerabiliizandirenbideaketaestrategiak.

7.Norberarenedotaldearenpremienarabera,lan-prozesubatasmatzeaetagaratzea,jarrerairekietaarduratsuaizaniketaekarpenekamaierakoproduktuaaberastendutelabalioetsiz.

7.1.Eaberegainhartuetaarduratzendentaldeaneginbeharduenlanaz.

7.2.Ea errespetatzen dituen norberaren eta besteren lanak etaekarpenak.

7.3.Eaegitenetagaratzenduenplanteamendujakinbatiaurreegitekolan-metodokoherentebatenplangintza.

7.4. Ea onartzen dituen akatsak eta hartzen dituen hobetzekotresnatzat.

7.5.Eapartehartzenduentaldeanetaerrespetatzendituennorberarenadierazpenetatiketaekarpenetatikbestelakoakdirenak.

7.6.Ea baduen ekimenik eta jarrera kritiko, ireki, arduratsu etaerrespetuzkoriklan-prozesuetan.

8.Arteanetaerrealitatearenirudikapeneankoloreaerabiltzeakzeraukeraematendituenulertzeaetanorberarenekoizpenetanaplikatzea.

8.1.Eaikertzenduenarte-ekoizpenetankoloreanolaerabiliduten.

8.2.Eadakienformak,bolumenaketaespazioakirudikatzekoarazoakkolorearenbidezkonpontzen.

8.3.Eakolorearenfuntsakegokiroaplikatzendituenlanetan.

8.4.Eaegitenduen fenomenooptikoenetakolorearendinamikarenezagutzanabaritzenduenproposamenkromatikorik.

233

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaArtistikoaIetaII

9.Prozeduraetateknikakromatikoenbidez,irudikapenplastikoakegitea,argiarenerasoakkoloreaneragitendituenaldaketeierreparatuz.

9.1.Ea argiaren kalitateak egokiro erabiltzea dituen objektuakinterpretatzeko.

9.2.Ea, deskribatzeko, kontuan hartzen duen irudikatzen dituenelementuengainazalarenizaera.

9.3.Ea objektu bolumetrikoak grafikoki irudikatzen dituen, tonu-balioenhierarkiarenarabera.

10.Objektuaketaformakgrafikokiirudikatzea,egiturazkoantolamenduaargizehaztuz,osagaiformalenartekoproportzioeibegiratuzetahaienmateriazkoetaazalekoizaerainterpretatuz.

10.1.Ea hautematen dituen objektuak eta formak irudikatzekooinarrizkoelementugrafikoak.

10.2.Eahautatzenetatransmititzenduenbehatutakoerrealitatearenalderdirikadierazgarriena.

10.3.Ealotzendituengeometria-kontzeptuaketanaturakomorfologiak.

10.4.Eabadueninteresikmultzoarikoherentziaemateko.

10.5.Eaematendituenosagaiformalguztiak.

10.6.Ea ikusteko moduan eta koherentzia formal eta kromatikozadieraztendituennaturakoelementuak.

11.Inguruko formak eta objektuak grafikoki deskribatzea eta, bereziki,konfigurazioaren kontzeptuzko oinarrizko elementuetan etadeskribatzekobaliabidelinealetanjartzeaarreta.

11.1.Ea nabarmentzen dituen adierazpenetan datu esplizituak etainplizituak,deskribatzekobaliabideargietaegokienbidez.

11.2.Eahausnartzenduenbehatutakoanoinarrituzetajartzenduenadierazpenetanezkutukoinformazioaikusgai.

234

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaArtistikoaIetaII

mARRAZkEtA ARtIStIkoA II

EDukIAk

1. multzoa. Eduki komunak

Terminologiaetaoinarriak

lTerminologiaespezifikoaezagutzeaetaegokierabiltzea.

lMarrazketarieta,orohar,arlografikoplastikoariburuzkooinarrizkoezagutzez(kontzeptuzkoenetamaterialen)jabetzea.

lMarrazketaezagutza-iturrietapentsatzekobeharrezkolanabesgisaonartzea.

lHainbat arte-estilotako proposamen grafiko-plastikoak ezagutzeaeta ulertzea, eta baita beste jakintza-arlo batzuetako eta arteazkanpoko esparruetako eta testuinguruetako proposamen grafikoplastikoenaere.

lProposamengrafikoplastikoenaniztasunariburuzkoeztabaidaetabalioespenkritikoa,aurreiritzietaestereotiporikgabea.

Marrazketapertzepzioarenbidezikastekotresnadenaldetik,prozedurenetamaterialenesperimentazioa

lMarraztearekin lotutako abileziak: ikusmena eta pertzepzioa,abstrakzioa eta hautaketa, geometrizazioa eta sinplifikazioa,ordenamendua,neurketa,konparazioa,zuzenketa.

lMaterial,teknikaetaprozeduragrafiko-plastikoekinesperimentatzeaetahaiekinsentsibilizatzea.

lEstiloa,guredohainenetaakatsenbildumadenaldetik,etanorberarenazterketa,irtenbideakprozedurenartekoerlazioenbidezbilatzeko.

lTeknologiainformatikoakerabiltzeamarrazteko,sortze-prozesuetakobestetresnabatbaita.

235

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaArtistikoaIetaII

lTeknologia informatikoen eta sistema eta teknika tradizionalenkomenigarritasunaetaegokitasunabalioestea:konparazioa.

lBanakakoetataldekakolana,jarrerairekietakritikoaizanik,iritziaktrukatzekoetairtenbideakbilatzeko,sentikortasunez,abileziazetaarduraz.

2. multzoa. giza irudia

lFormatuaahokatzekoetaokupatzekosaioak.

lOinarrizkoanatomia-ezagutzak.

lBolumenen,norabideen,ardatzenetaeuskarrienaldetik,irudiarenorekarieustekopraktikak.

lKopiaerabiliz,besteikuskerabatzukbarneratzekopraktikak,etahaienbalioespena,adierazpenarenberarenbidez.

3. multzoa. kopia

lHistoriako hainbat garaitan egindako irudien eta irudikapeneninterpretazioa.

lIrudikapen subjektibo eta hautatua, era grafiko eta plastikoan adierazdaitezkeenirudiarenalderdiakhartuz.

lKopia,bestekomunikabidebatzuk(halanola,argazkiak,eskulturaketakomikiak)erabiliz.

4. multzoa. Buruzko marrazketa

lIkus-oroimenarenetabehaketarenesperimentazioa.

lOroimen-ariketak,askotarikoarloetakoelementuenzirriborroetaeskemasoilakerabiliz.

236

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaArtistikoaIetaII

5. multzoa. landa-koadernoa

lMarrazketa parktikatzea, eguneroko ohitura den aldetik, eta bestejakintza-arloetainterespertsonalbatzuenzerbitzuradagoenaldetik.

lMarrazketa, erregistratzeko, ulertzeko, hausnartzeko, irudikatzeko etaadieraztekokontzeptuzkotresnadenaldetik.

EBAluAZIo IRIZPIDEAk

1.Arte-ekoizpenak egiteko lan-prozesuen arteko antzekotasunak etadesberdintasunakkonparatzeaetakonparazioaarrazoitzea,etajakintza-arloarenberezkolexikoaetaterminologiazentzuzerabiltzea.

1.1.Eaarrazoiakemanezargudiatzendituenarte-ekoizpenenerabileraketaesanahiak.

1.2.Ea planteatutako arazoa ebazteko prozedurek helburu garbiadutelaegitendituenirudikapengrafikoak.

1.3.Ea arrazoitzen duen lan-prozedura jakin bat hautatu izana,ekoizpenarizentzuaemateko.

1.4.Eabadueninteresikeztabaidetanpartehartzekoetabesteenlan-prozesuenberrijakiteko.

2.Nork bere adierazpen- eta komunikazio-helburuak lortzeko etaadierazpen- eta komunikazio-beharrei erantzuteko prozedurak etateknikak (teknologianoinarritutakoakedooinarritugabeak)ezagutzeaetanorkberelanetannahikoondoerabiltzea.

2.1.Ea aztertzen duen hainbat marrazketa-prozesu norberaren edotaldearenproiektubateanerabiltzekomoduan.

2.2.Eaarrazoitzenduen,ekoizpenarizentzuaemateko,teknikaedobaliabidejakinbaterabiliizana.

237

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaArtistikoaIetaII

2.3.Eabeharbezalaerabiltzendituenteknologianoinarritutakohainbatbaliabide, adierazpen- edo/eta komunikazio-intentzioarekinbetiere.

2.4.Eabilatzendituen,arteanerabiltzendirentekniketanetaideietan,norberarenadierazpen-etakomunikazio-helburuekinbatdatozenerreferenteaketaideiak.

3.Zuzeneanhautemanezindirenerrealitatekoalderdiakhautemateaetainterpretatzea,etaelkarrenarteanesanahiarenarabera lotzea,hobetoulertzekoetairudikatzekoobjektuaketagizairudia.

3.1.Ealotzendituenirudikatzekomoduaketahaienesanahia.

3.2.Ea hautematen dituen formen ezohiko ezaugarriak, ezohikoikuspuntutikbehatuta.

3.3.Eabereiztendituenformaberaetapertzepzioarenikuspuntuaedoobjektuaren kokalekua aldatzeagatik gertatzen diren itxurazkoaldaketak.

4.Formanaturalaketaartifizialakkritikokibereiztea,etaarretazaztertzeakonfigurazioarenzerezaugarrikematendietenesanahia.

4.1.Eahautatzenetaarrazoitzendituen formei ikus-interesbereziaematendietendatuformalak.

4.2.Eahautematendituenkonfigurazioarenberezkoezaugarriaketabereiztendituenazalekotikedofuntsezkoezdenetik.

4.3.Ea hautematen dituen, giza irudiaren estudio grafikoetan, gizaartikulazioarenetaegiturarenezaugarriesanguratsuak.

4.4.Eadeskribatzendituenformaorganikonaturalak,arretabereziaegiturazkoantolamenduetanjarrita.

5.Hainbat aukera planteatzea formak irudikatzeko eta interpretatzekoarazoei, betiere, irudimena, ikerketa, sormen-erabilera eta arteariburuzkohausnarketabaliatuz.

238

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaArtistikoaIetaII

5.1.Ea egokiro arrazoitzen dituen lan plastikoetan, berak egindakointerpretazioaketaanalisiak.

5.2.Eaproposatzendituenhainbatmodu,objektuedoerrealitatekoelementubatirudikapengrafikoenbidezikusteko.

5.3.Ea saiatzen den sortzen diren konposizio-arazoei arteanoinarritutakoerantzunarrazoituakematen.

5.4.Eahautabidepropiorikproposatzendieningurukoobjektuaketaelementuakirudikatzekoarazoei.

6.Forma edo objektu bera ikonozko hainbat mailatan interpretatzea(apunte,eskema,zirriborro,estudio),komunikazio-beharrenarabera.

6.1.Ea egokitzen duen egiten dituen irudien izaera lortu nahi duenhelburura.

6.2.Eakonparatzenduenformabakarrairudikatzekohainbatmodu.

6.3.Eaerabiltzendituenkrokisetaeskema linealosagarriak,beharadinainformazioematekoereduarenizaerariburuz.

7.Hainbat arte-adierazpideren ezaugarri plastikoak, estetikoak etafuntzionalakanalizatzea,testuinguruhistorikoarenarabera.

7.1.Ea identifikatzen duen ideia bakarra (espazioa, bolumena,etab.) interpretatzeko modu bat baino gehiago, hainbat garaihistorikotakoedokulturatakolanetan.

7.2.Ealotzendituenarte-adierazpenenezaugarriak,zertestuingurutanekoitzidituzten.

7.3.Ea analizatzen eta konparatzen dituen irudikapen grafikoakkultura-etagizarte-faktoreenarabera.

7.4.Eaarrazoitzendituenhainbatgaraihistorikotakoadierazpenetakoelementuformalenetaestetikoenerabileraetaesanahia.

239

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaArtistikoaIetaII

7.5.Eaarrazoitzendituenhainbatgaraitanetakulturatanirudikatzekoerabilitakobideaketaestrategiak.

8.Helburuen arabera, lan-prozesuak proiektatzea, proposatzen denplanteamenduaren arrazoiak emanez eta emaitza hobetzeko egitendireniradokizunakkontuanhartuz.

8.1.Eakritikokiebaluatzendituenlan-prozesuak,etaeaegitendituenegokiiruditzenzaizkionaldaketak.

8.2.Eakoherentziazgaratzenetabideratzenduenarte-proiektubat,hasierakoideiatikamaituarte.

8.3.Eaarazoaksortzendirenean,hausnartzenduen,lan-prozesuaberrizbideratzenduenetaakatsakhobetzekotresnatzathartzenduen.

8.4.Ea errespetatzen eta kontuan hartzen dituen besteen parte-hartzeaetaekarpenak.

8.5.Eaargudiatzendituentaldeanegitendituenekarpenak,jarduerarenhelburuaahaztugabe.

9.Errealitatea irudikapen grafiko-plastikoen bidez interpretatzea etakolorearen adierazpen- eta komunikazio-balioak erabiltzea, helarazinahidenmezuaahaliketahobekienadierazteko.

9.1.Eaanalizatzendituenargiakobjektuartifizialetaneragitendituenaldaketakromatikoak,irudikatuzñabardurak,intentsitatea,tonu-balioaketadiferentziakromatikoak.

9.2.Eaerabiltzendituenkoloreariburuzkooinarrizkoezagutzakhainbatgaraiartistikotakoartelanakdeskribatzekoetaanalizatzeko.

9.3.Eaaztertzenduentonu-balioenhierarkiaetagainazalarenizaeraformala, eta grafikoki irudikatzen dituen interes bolumetrikonabarmenekoobjektuak.

240

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaArtistikoaIetaII

9.4.Oinarrizko ezaugarrien adierazpenaren arabera, ea material etateknikarikegokienakerabiltzendituenirudikatzendituenformentonuaketaelementuformalakaztertzeko.

9.5.Ea egiten duen irudikapenik argiak forma eta objektu ez-geometrikoetaneragitendituenaldaketaformalakinterpretatzeko,betiere,marraztekoprozedurenetateknikenbitartez.

9.6.Eaegokitzendueninterpretatubeharrekoobjektuenetaeszenenargiztapenalortunahiduenhelburura.

10.Bolumen geometrikoen edo/eta naturalen multzo bat grafikokiinterpretatzea, argi eta garbi deskribatuz elementuen artekoantolamendua,proportzioenetaespazioarenanalisiarenarabera.

10.1.Eagrafikokideskribatzenduenmultzobatekoformenkokalekuerlatiboa, formen antolamenduan orientazio-egokitasuna etaaskotarikoerlazioakizanik.

10.2.Ea espazioa analizatzeari ematen dion lehentasuna, eta ezmultzoaosatzendutenformei.

10.3.Eagrafikokizehaztenduenmultzobatekozatienproportzioenartekoegokitasuna.

10.4.Espazioaren eta ikuspuntuaren arabera, ea nabarmentzenduen objektuen egitura itxura baino iraunkorragoa deladeskripzioetan.

11.Inguruaren ezaugarriak grafikoki adieraztea, espazio-barrutiak etasakontasun-efektuakadierazteko,etaproportzioaketaargi-kontrasteakbalioestea.

11.1.Eaargiirudikatzenduenespazio-zentzua,itxurazkoproportzioenbidezetaelementuakbatabestearengaineanjarriz,etaulertzendituenperspektibakformaneragitendituendistortsioak.

11.2.Eaaukeratutakoinguruenformaetaespazioahobekienadieraztendutendatuformalakhautatzendituen.

241

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaArtistikoaIetaII

11.3.Ea espazioa irudikapen-sistema teknikoen zorroztasuna etazehaztasunagaindituzirudikatzenduen.

12.Formenfuntsezkoegituragrafikokideskribatzea,formasortzenduenegiturarenondoriodelaulertuizananabarmentzenduendefinizioarenbidez, eta ezkutuko informazioa (ikusmen-pertzepzioa analizatuzaztertuezindena)azaleratzea.

12.1.Eagrafikokideskribatzendituen ingurukoobjektuak,etabereiztendituenkonfigurazioformalarenoinarrizkoelementuak.

12.2.Bere deskripzioetan, formei eta formen barne-egiturari behatzeko,eaantzematenzaionanalizatzekoohiturarik.

242

III. Eranskina.Batxilergoko ikasgaien kurriculuma

Arteenmodalitatea.

Marrazketa TeknikoaIetaII

SARRERA

Gure gizartea ikusmenean oinarritutako hamaika tipoko erreferentzienbidez azaleratzen zaigu, eta erreferentzia horiek, gainera, gero etagarrantzitsuagoak dira, nonahi aurkitzen ditugu —gizarteratzeko etanortasunaeratzekoprozesuetan, adibidez—,etamundua interpretatzenetaaztertzen laguntzendigute.Moduaskotaraagertzendira,etahorienartekobatmarrazketateknikoadugu.

Horidelaeta,formenmunduamoduobjektiboanadierazteko,ezinbestekokomunikazio-bitartekoa da irakasgai hau Batxilergoan. Marrazketateknikoaren komunikazio-funtzio horri esker, ideia eta proiektuakmodu objektiboan eta adiera bakarrarekin (modu unibokoan) adierazi,interpretatuetaulerdaitezke,marrazketateknokoarenobjektibotasunaetafidagarritasunabermatzendutenkonbentziojakinbatzukerabatadostuakbaitaude,edonolakoadelarikerekulturaetagizartea.

Horrenbestez,marrazketateknikoaezinbestekoazaigugauregundiseinatzeneta ekoizten den guztia ikusarazteko eta definitzeko, nahitaezkoa baitaformakerabiltzendituztenikerketa-prozesuetateknologia-proiektuetan.

Marrazketa teknikoa I eta II irakasgaiko edukien bidez, etengabekoikaskuntzarako sistema bat eskaini nahi da. Sistema horren barruanikasitako gauza berri bakoitzak aplikazio zuzena izango du eta prozesubatenbarruanulertubeharkoda.Batxilergokobiikasturteetanzeharlantzendiraedukihoriek.Lehenurtean, irakasgaiaren ikuspegiorokorraematenda,eta,horretarako,edukigehienakaurkeztendira,batzuksakonagoetabestebatzukazalagotik.Edukiokbigarrenurteansakontzenetasendotzendiraosoro,curriculumaosatzekobehardirenbesteedukiberribatzuekinbatera.

243

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaTeknikoaIetaII

Irakasgaihonetakoedukiaklauataletanbanatudira.Laurakereerlazionatuadaude,bainabakoitzaindependenteada:

lLehenengo atalean, marrazketa teknikoaren alderdi hauei buruzkoedukiakjorratzendira:interpretazioa,analisia,adierazpena,sormenaetaestetika.

lGeometriaridagokiobigarrenatala,etabertan,geometriarenhizkuntzagrafikoaerabilikoda,planoanproblemageometrikoakebaztekoedukiaklantzearren.

lGeometria deskriptiboa (adierazpen-sistemak) lantzen da hirugarrenatalean. Atal horretan espazioan kokatutako forma eta gorputzbolumetrikoakadieraztendirabidimentsiokoeuskarribatean.

lAzkeneko atalean, normalizazioari eta proiektuak osatzeko prozesuariburuzko edukiak aurkezten dira. Normalizazioaren bidez adierazpengrafikoaksinplifikatu,bateratuetaobjektibatuegitendira,eta,proiektuakegitekoprozesuan,informazioaetaedukiaknazioarteaneretrukatuahalizatekobideajorratzenda.

Proposatutako eduki guztiok ikasgelan garatzeko, teoria etaesperimentazioa,dedukzioaeta indukzioa,uztartuta lantzeakomenida.Horretarako,egokiaizangodamarraztekomoduetatresnaaskotarikoakerabiltzea (esku hutsezko marrazketa, tresna arruntekin egindakoa etaeuskarriinformatikoanegindakoa).Batzuknahizbesteakbeharrenaraberaerabiltzenjoangodiraikasleak.

Erabilitako lan-metodoakpraktikoak izangodiragehienbateta irakasgaihonetako edukiak ezagutzea eta menderatzea izango dute helburu.Ariketa grafikoak egingo dira horretarako. Irakasgai hau instrumentaladenez,diziplinartekotasunarieginbeharkozaiokasu,etabeste jakintza-alorbatzuetakoedukiakeretartekaturiklantzeaguztizegokiaizangoda.

Curriculuma garatzeko garaian, gero eta garrantzi handiagoa duteteknologiek, ordenagailuz lagundutako diseinurako programek bereziki.Hortaz,ikasgelanprogramahoriekerabiltzeakomenida,irakasgaihonetakozenbaitedukigaratzeko.

244

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaTeknikoaIetaII

oInARRIZko gAItASunAk ESkuRAtZEko, IRAkASgAI HonEk EgItEn DuEn EkARPEnA

l Zientzia-, teknologia- eta osasun-kulturarako gaitasuna.

Gaitasunhonekmundufisikoarekinharremanakizatekotrebetasunazdihardu—harremanak,izadiarekinberarekinnahizgizaekintzaksortutakoalderdiekin—;ildo horretatik, jakina da metodo zientifikoko prozedurak erabiltzen direlamarrazketa teknikoan: gauzei behatzea, esperimentatzea, deskubritzea,aztertzea, ondoren gogoeta egitea… Eta metodo horixe erabiliz laguntzendiguirakasgaihonekzientzia-,teknologia-etaosasun-kulturarakogaitasunagaratzen.

Errealitateraetamundufisikorahurbiltzekomoduedobidebatdamarrazketateknikoa,errealitateetamunduhoriautonomiazetanorberarenekinezulertzeko;hura geureganatzeko eta adierazteko beste tresna bat, alegia. Pertsonokbizigareninguruneannolaerlazionatuizangarenetaingurunehorriburuzkoproiektuaknolalanduizanditugunetalantzenditugunulertzekomodubatdamarrazketateknikoa.Azkenbatean,ikasleekinguruandutenmunduangizakioknolaeskuhartuizandugunetamunduhorinolaaldatuetaegokituizandugunikustekomoduadamarrazketateknikoa.Proiektuaketaproposamenaklantzendirahorretarako,gurebeharetanahieierantzuteko;nolanahiere,garapenakgizakiguztieionurakekartzendizkielaziurtatzensaiatuz,betiere.

l Ikasten ikasteko gaitasuna.

Ikastenikasteakikasteariekitekoetageroetaautonomiaetaeraginkortasunhandiagozikastenjarraitzekotrebetasunakizateaeskatzenduenez,MarrazketaTeknikoa irakasgaiaknorberarenahalmenetaezaupideakzeindiren jakiten,kudeatzenetakontrolatzenlagundudiezaguke;ikasleekinhonakoalorhaueklantzea eskatzen duten proiektuak egitea eskatzen du horrek: erabakiakhartzea,baliabideegokiakbilatzea,eginbeharrekourratseiburuzhausnartzea,hartutakoerabakiakhartzerabultzatzendituztenarrazoienzergatiaazaltzea,ikasitakoarengainekobalantzeaegitea…

Alorteknologiko,arkitektonikoetagisakoedozeinproiektugauzatuaurretikosorkuntza-, azalpen- eta arrazoitze-faseetan, marrazketa teknikoa hortxeegotendabeti.Horrek,aurkeztutakoideiakbanakanahiztaldeanaztertzeko

245

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaTeknikoaIetaII

aukeraematendu,gero,dagozkionerabakiakhartuz,gureproiektuakgauzatuahalizateko.

Marrazkiaren bidez adierazten eta azaltzen diren proiektu teknikoekhausnarketanoinarritutakoikerketarekinbategitendute,eta,horriesker,ikas-esperientziak beste jakintza-arlo batzuekin erlaziona ditzakegu. Baliabideegokiakbilatzeko,besteekinbateraikastekoetaaurreraeginahalizateko,etaelkarlaneanjardutekobeharrazkonturatzekoerebaliodiguirakasgaihonek.

l matematikarako gaitasuna.

Agerikoa denez, proiektu askotan agertzen diren problema geometrikoetateknikoakebazteko—horixedamarrazketateknikoarenoinarria,hainzuzenere—,matematikakberezkoakdituenbaliabideaketapentsatzekotresnakerabilibeharradago.

Marrazketa teknikoaren eta matematikaren artean lotura estua dago,espazioa adierazteko sistema batzuk eratu eta kontzeptu eta baliabidegeometrikoak(azaleraketabolumenak)erabilibeharbaitiraeraguztietakoobjektuak diseinatzeko garaian; eta, era berean, neurriak, proportzioaketakokapenakerabilibeharbaitiraformenetahaienalderdikuantitatiboetaespazialenartekoerlazioa(eskalak,borneak…)ulertzekoere.Horrenondorioz, bi jakintza-arloek kideko dituzten esparru horiek ikasleekinlantzeagarrantzitsuada,matematikarakogaitasunakelementuetaeuskarrimatematikoak dituzten egoeren eta informazioen aurrean (problemak,ebatzi beharreko datu ezezagunak…) jarrera irekia izatea baitakar, etahalakoaketengabeagertzenzaizkigumarrazketateknikoarenalorrean.

Gainera,marrazkiarenhistorianbehinetaberrizaurkitzenditugupentsaeramatematikoarekikobat-egiteak,etaalderantziz,etahorrekagerianuztendu mundua hobeto ulertzeko dauzkagun baliabide ugariak bateratzekogizakiokdugunbeharra.

l Hizkuntza-komunikaziorako gaitasuna.

Marrazketa, teknikoa nahiz artistikoa, adierazpen grafiko eta ikusizkobitarteko bat da eta adierazmolde eta hizkuntza espezifikoak erabiltzenditu.Horidelaeta,hizkuntzarenbidezkokomunikazioanosagarribezala

246

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaTeknikoaIetaII

jokatzen du, eta elementu unibertsalak eskaintzen dizkio, diskurtso areeraginkorragoalortzenlaguntzeko.

Horrenbestez,marrazketateknikoalagungarriadahizkuntza-komunikaziorakogaitasuna lantzeko, beste irakasgai batzuk diren bezalaxe noski, eta honelalagundu dezake: ikasgelan sortzen diren harreman komunikatiboen bidez,harremanhoriekarautzendituztenarauekikoerrespetuarenbidez,sortzendirenprozesuen gaineko azalpenen bidez eta irakasgaiak eskaintzen duen lexikobereziarenbidez.Lan-prozesuentranskripzioak,hartutakosoluzioenjustifikazioaketaproiektuenbalorazioakeregaitasunhaugaratzenlaguntzendute.

l Informazioa tratatzeko eta teknologia digitala erabiltzeko gaitasuna.

Euskarriinformatikoeketakomunikazioakazkenaldianizandakohedapenakdimentsio berezia ematen diote marrazketa teknikoari. Horregatik,eta berrikuntza teknikoak bizi garen garai honekin bat datozela ikusita,ezinbestean erabili behar dugu lengoaia teknologiko-digitala egunerokobizitzanbeharrezkoakdirenproiektuakmarraztuetaosatzeko.

Batxilergoaklanteknikogarrantzitsueningurukoproiektuakgaratzekoetaaztertzekoaukeraematendigu.Halakoakirudidigitaletanoinarritzendiraeta,hortaz,ikasleekahaliketatrebetasunhandienaeskuratubeharduteinformazio- eta komunikazio-teknologiak lanerako erabiltzeko garaian,teknologiahoriek informazioaeta jakintza zabaltzekoeta sortzekobaliodutelakontuanizanik.Irakasgaihonekaskolaguntzendu,beraz,gaitasunhaulantzen.

l gizarterako eta herritartasunerako gaitasuna.

Munduko errealitate historiko eta soziala, munduak izandako eboluzioa,lortutakogauzaketadituenarazoakulertzenlaguntzendigugaitasunhonek.

Marrazketak,teknikoakzeinartistikoak,errosakonakditumarrazkihorieksortudituztengizarteetan,etaezindira,beraz,haienjatorrizkokulturatikedosortuzituztentestuinguruetatikkanpoulertu.Kontuanhartubehardiragizarteetatestuinguruhorietakobalioaketagakoekonomiko,ideologiko,tekniko,erlijiosoetazientifikoak.Marrazketateknikoaerabatekogertakarisozialada,izanere,gureingurunea

247

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaTeknikoaIetaII

etagurebizikidetza-eremuakgoitikbeheraaldaraztendituztenlanhandienaurrekourratsadaiabeti:horrenadibidedira,esatebaterako,arkitekturaetahirigintza.

Ikasgelatalde-lanerakolekuaproposaizandaiteke,errespetua,bizikidetza,tolerantzia eta elkartasuna lantzeko, batez ere. Errespetua, besteenlanakonartzea,adierazpengrafikoarenbidezbestekulturaedopertsonabatzuekmunduarierantzutekoetamunduaulertzekodarabiltzatengureazbestelakomoduakontzatjotzea…Horiekguztiakirakasgaihonenbarruanlandubeharrekobalioakdira,etagaitasunhaugaratzenlaguntzendute.

l giza eta arte-kulturarako gaitasuna.

Antzinakonahizgauregungokultureketagizarteekbetibeharizanduteetaerabiltzendutebaliabidematerialeta teknikoakerabiltzeko trebetasuna,garaiangaraikopentsatzekoprozesuakgaratzekoetaerantzunartistikoakinterpretatzeko. Marrazketa teknikoa izan da gauzak adierazteko etakomunikatzekobeharreikulturahoriekemandakoerantzunetakobat.

MarrazketateknikoairakasgaianlantzendirenedukiakfuntsezkoakizandiraAntzinaroazgeroztik,arkitekturarietapinturariburuzkoteoriakzabaltzekoetakomunikatzekogaraian.Teoriahoriezguztiezbaliatuizandiragizarteetakulturaguztiakberenadierazpen-arazoakaztertu,ulertuetaebazteko,etasoluziobisualakemanahal izandituzte,etahalaegindute irudiedoadierazpengrafikoakmarraztean,berenasmokomunikatibo,narratiboetaadierazkorrakerantsiz.

Marrazketateknikoakartearekinduenerlazioestuannabarmentzendirenalderdienartean,perspektibarenekarpenanabarmentzenda.Perspektibarieskerespazioaplanoanadierazdaitekeenez,iraganeansenean,emozioaneta artista bakoitzak espazioa adierazteko zuen gaitasunean oinarritzenzenjardunari,dimentsioetainterpretaziozientifikoaemandio.

Gainera, Marrazketa Teknikoko curriculuma garatzearekin, gertakarikulturala oro har eta gertakari artistikoa bereziki —edozein delarik ereadierazpidea—atxikitzekobehardirentrebetasunetajarrerakbarneratuzjoango dira ikasleak, eta giza eta arte-kulturarako gaitasuna jorratzenlagundukodiguhorrek.

248

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaTeknikoaIetaII

l norberaren autonomiarako eta ekimenerako gaitasuna.

Hasierako arakatze edo miaketatik azken produktura arteko prozesuaosatzeko plangintza bat finkatu behar da aldez aurretik, eta ahaleginbateginbehardaemaitzaegokia lortzeko.Horrekinbatera,baliabideakaukeratzekogaraian,produktuakzeradierazinahiduenkontuanhartzekoeskatzendiguprozesuhorrek,etaprozesukofasebakoitzeanegindenaetengabe berrikusi beharko dugu, betiere, ahal bada behintzat, hurahobetzekoasmoarekin.

Horretarako,autonomiazjardunbeharda,ekimenakmartxanjarribehardiraetaegonlitezkeenaukeraetasoluzioakkontuanhartubehardira.Prozesuhorrek malgutasuna dakar, hipotesi edo kasu beraren aurrean hainbaterantzunemanbaitaitezke.Horriesker,norberarennortasunasendotzendaetaharremanestuandaudenbalioetajarrerapertsonalbatzukbarneratzendira:erantzukizuna,hasitakoarekinjarraitzea,norberarenburuaezagutzea,autoestimua,sormena,autokritika,aukeratzekogaitasuna,arazoeiaurreegitekoa, akatsetatik ikasteko gaitasuna eta gauzetan arriskatzekoa…Eraberean,aldaketenetaberrikuntzenaldekojarreraerebeharrezkoadahemen,etahorretarakobehardenikuspegi-malgutasunhorrekeraginadugaitasunhonengarapenean.

HElBuRuAk

Hezkuntza-etapahonetan,MarrazketaTeknikoaIetaIIirakasgaienbidezgaitasunhaueklortunahidira:

1.Marrazketa teknikoak gizabanakoen eta gizarteen bizitzako oso arlodesberdinetan —artean eta teknikan, adibidez— izan duen eta duengarrantzia eta funtzioak aintzat hartzea eta hizkuntza objektibo etaunibertsala dela konturatzea, informazioa ulertu, aztertu eta aditzeraematekogaraianmarrazketateknikoakdueneginkizunazjabetzeko.

2.Marrazketa teknikoari dagozkion teknologia eta lexiko bereziakezagutzea eta marrazketa teknikoko tresnak trebetasunez erabiltzea,gure lanaren berri emateko eta aukeratutako soluzioak arrazoitzeko,horren bidez marrazketa teknikoko prozeduren gaineko ezaupidegehiagoeskuratzearrenetagureelkarrizketakaberastearren.

249

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaTeknikoaIetaII

3.Grafikoakosatzekoetaegitekoprozesuakeraginkortasunezburutzea,emandakosoluziografikoak zorrotzak, argiaketaobjektiboak izateakideiaketa informazioak jakinarazi,zabaldueta interpretatzekogaraianduengarrantziazjabetuta.

4.Geometria metrikoaren oinarriak ezagutzea eta ulertzea, formakplanoan konfiguratzeko arazorik sortuz gero, egoera zehatzakproblematizatzearren.

5.Problemageometrikoakespazioanetahirudimentsiokoformakplanoanadierazteko dauden sistemak aintzat hartu eta erabiltzea, problemaberean hainbat sistema erabiliz lortutako emaitzak alderatuz, kasubakoitzerakosistemaegokienazeindenerabakitzearrenetaanalisirakogaitasuna, gogoeta kritikoa, komunikazioa eta gureaz bestelakopentsamoldealantzearren.

6.Marrazketa teknikoaren oinarriak ezagutu eta ulertzea, marrazketarenarauunibertsaleikasueginez,planoak,diseinuaketaproduktuartistikoakirakurrietainterpretatzekogaraianerabiltzeko,baietaformakadieraztekoetaproblemaartistikoeierantzutekosoluzioarrazoituakproposatzekoere.

7.Diseinu-prozesuetan eta soluzioak bilatzeko prozesuetan, krokisak,zirriborroaketaapunteakezinbestekoosagaiakdirelakonturatzeaetabalioestea, adierazpenetan trebetasuna eta bizkortasuna lortzeko etaadierazpengrafikoegokialortzeko.

8.Eraikuntza geometrikoak bakarka eta taldean planifikatzea, eta haiekegiteko prozesuari buruz gogoeta egitea, besteekin jarduteak duengarrantziaz jabetzeko, bai lortu nahi duguna adierazteko garaian, baifaseakberrikusietaemaitzenebaluaziokritikoaegitekogaraianere,etataldeanegindakolanarenemaitzakonartzea,erantzukizunez,tolerantziazetabesteeniritziakerrespetatuz.

9.Marrazteko eta diseinatzeko teknologia eta programez interesatzea,betikobaliabideenosagarridirenaldetikeskaintzendigutenabalioetsiz,lana beste modu batera antolatzeko eta errealitatea beste modubateraadierazteko—soluziografikoetageometrikoakazkaretaerrazadierazita—aukeraematendigutelako.

250

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaTeknikoaIetaII

mARRAZkEtA tEknIkoA I

EDukIAk

1. multzoa. marrazketa teknikoa eta artea

lMarrazketateknikoarengarapenahistorian.

lMarrazketateknikoarenestetika.

lErlazio geometriko garrantzitsuenak aztertzea: besteak beste, arte-adierazpenetan agertzen diren simetriak eta proportzioak (urrezkosekzioa,segidak…).

lArtelanetan, diseinuko produktuetan eta izadiko elementuetan erlaziogeometrikoakbilatzea.

2. multzoa. Hizkuntza grafikoa eta geometrikoa

lOinarrizko trazadura geometrikoak planoan. Angeluak eta erdikariak.Eragiketaksegmentuetaangeluekin.

lProportzionaltasuna eta antzekotasuna. Talesen teorema eta harenaplikazioa.Poligonobaliokideak.Zenbakizkoeskalaketaeskalagrafikoa.Eskalanormalizatuak.

lFormapoligonalentrazadura.Berezkoelementuaketaelementulotuak.Erlaziometrikoak.Triangeluak,laukiak:sailkapenaetaeraketa.Poligonoerregularrak,zirkunferentziazirkunskribatuetatikabiatuta.

lEraldaketageometrikoak(I):translazioa,biraketa,simetriaetahomotezia,planokoirudietanaplikatuak.

lZirkunferentzientrazadura.Zirkunferentziakoangeluaketaarkukapaza.Ukitze-problemak ebaztea: zuzenen eta zirkunferentzien artekoak etazirkunferentzienartekoak.Loturaketairudilaueratorriak.Ukitzailehoriekaplikatzea,obaloak,oboideaketakiribildurak,etakiribilaketahelizeakdefinitzekonahizmarrazteko.

251

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaTeknikoaIetaII

lKurbakonikoakmarraztea:elipsea,parabolaetahiperbola.Definizioetaegitekometodoak.

3. multzoa. Adierazpide-sistemak

lAdierazpide-sistemabakoitzarenoinarriaketaxedea;bereiztendituztenezaugarriak. Adierazpide-sistemek objektuak grafikoki interpretatzekoetaideiakzabaltzekoeskaintzendituztenaukerezinteresatzea.

lSistema diedrikoa. Puntua, zuzena eta planoa adieraztea. Oinarrizkosolidopoliedrikoakadieraztea,berenerlazioetaeraldaketaohikoenekin.Gorputzenetaespaziosinpleenbistadiedrikoak.

lSistemaaxonometrikoak:oinarriak,erredukzio-koefizienteak.Isometria.Gorputzak eta espazio sinpleak adieraztea. Sistema diedrikoarekikoerlazioa.Cavalierirenperspektiba:oinarriak,erredukzio-koefizientea.

4. multzoa. normalizazioa

lNormalizazio kontzeptua. Arauen sailkapena. UNE eta ISO oinarrizkoarauak.

lAkaberenetaaurkezpenentipologia:formatuak,planoentolesketa.

lIndustriakoetaarkitekturakoikurrak:bistanagusiak.

lAkotazioa:sistemaketaprozedurak.Perdoiak.

lKrokisak egitea: beharrezko bistak kokatzea eta aukeratzea. Egitekoprozesua.

lPlano teknikoak adierazteko garaian arauak aintzat hartzeak duengarrantziazkonturatzea.

lKrokisakondoegiteakdueneraginkortasunazjabetzea.

252

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaTeknikoaIetaII

EBAluAZIo IRIZPIDEAk

1.Ingurunean eta arte-adierazpenetan dauden geometriako elementuezkonturatzea, gauzak adierazteko eta komunikatzeko baliabide gisadutengarrantziabalioestearekinbatera.

1.1.Eaidentifikatzendituenmarrazketateknikokoelementuakzenbaitadierazpenplastikotan.

1.2.Ea jabetzendengeometrianetaarteanerabiltzendirenzenbaitadierazpen-baliabiderenarteandaudenloturez.

1.3.Eajabetzendeningurunekoobjektuetaadierazpenetanagertzendirenelementugeometrikoez.

2.Irakasgaiaridagozkionlexikoetaterminologia,tresnaketaprozedurakondo erabiltzea, ideiak eta informazioak behar bezala zabaldu etainterpretatzeko.

2.1.Ea ondo erabiltzen duen irakasgaiari dagokion lexiko etaterminologia,marrazketa-prozesuakinterpretatuetazabaltzeko.

2.2.Ea konturatzen den irakasgaiari dagozkion edukiak ulertu etabarneratzeko, lexiko eta terminologia egokia erabiltzea komenidela.

2.3.Eaondoerabiltzendituenmarraztekotresnaktrazatzekogaraian,etasaiatzendentresnaguztiakgarbietatxukungordetzen.

2.4.Ea azaltzen dituen lan-prozesuetan erabilitako soluzioak,terminologiaegokiaerabiliz.

3.Marrazketa teknikoko prozedura eta baliabide grafikoei buruzkoezaupideak erabiltzea, lan-proiektuetan akabera ona eta aurkezpenegokialortzearren.

3.1.Aurkezpenak egiteko garaian, ea baliabiderik erabiltzen duen,informatikorikedotabestelakorik.

253

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaTeknikoaIetaII

3.2.Ea, kasu bakoitzerako, tresna eta metodo egokiak erabiltzendituen.

3.3.Eaarduratzendenamaierakoemaitza,zehatza izateazgainera,garbiaizateazetafinkatutakohelburuarekinbatetortzeaz.

4.Formak konfiguratzeko problemak aztertzea eta grafikoki ebaztea,oinarrizkoeraikuntzageometrikoakerabiliz.Prozedurekkoherenteakizanbeharduteetaerabilitakometodoakarrazoitubehardira,adierazpideakegokiegitekointeresaerakustearekinbatera.

4.1.Ea ebazten dituen ukipen-problemak, bai zuzenen etazirkunferentzien artekoak, bai zirkunferentzien beraien artekoakere,trazatuaarrazoituzetahartutakoerabakiakjustifikatuz.

4.2.Eaeraikitzendituenoinarrizkoirudigeometrikoak,etabalioestenduenmetodoaetaarrazoitzenduennolaegindiren.

4.3.Eaprozeduraetateknikaegokienakerabiltzendituentransformaziogeometrikoetan,kurbakonikoetanetateknikoetan.

4.4.Ea eraikitzen eta erabiltzen duen eskala grafikorik planoakinterpretatuetamarrazkiakegiteko.

4.5.Ea askatzen dituen formak konfiguratzeko problemak, trazatupoligonalaketatransformaziogeometrikoakegitekoaplikazioakerabiliz.

5.Adierazpide-sistemagarrantzitsuenekkomunikaziorakoetaanalisirakodituztenaukerakbereiztea,etaproiektujakinbatkomunikatzekoegokiazeindenaukeratzenjakitea.

5.1.Ea alderatzen dituen forma jakin baterako hainbat sistematanlortutakoemaitzak.

5.2.Eaproposamenerakoegokienadensistemaaukeratzenduen.

5.3.Ea konturatzen den adierazpide-sistemak formak erraz etaberehalaneurtzekobitartekoakdirela.

254

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaTeknikoaIetaII

5.4.Eaidentifikatzenduenadierazpide-sistemabakoitzazeinesparrutanerabiltzenden:alorteknikoan,industrian,arkitekturan,artean…

6.Sistema diedrikoan irudi lauak, oinarrizko bolumenak eta formapoliedrikoak adieraztea, bai eta puntuaren, zuzenaren eta planoarenartekoerlaziobereziakere.

6.1.Ea ulertzen dituen sistema diedrikoak espazioan daudenelementuakplanoanadieraztekoeskaintzendituenaukerak.

6.2.Ea bereizten duen proiekzio diedrikoetan segmentuak eta irudilauakberenbenetakodimentsioannoizagertzendirenetanoizez.

6.3.Eamarraztendituen irudi soilenetahaiekeragindakosekzioenproiekzioak.

6.4.Eaerabiltzenduensistemadiedrikoapuntu,zuzenetairudilauakkokatzekoarazoakebazteko.

7.Sistema axonometrikoetan (ortogonal eta zeiharrak) inguruan daudenhirudimentsiokoobjektuakadieraztea.Irudiokaldezaurretikezagutzendirenazalerakizanbehardituzte.

7.1.Ea eraikitzen dituen gorputz jakin batzuen perspektibaaxonometrikoak,haienbistanagusieijarraikietaalderantziz,eskuhutseznahizdelineatuz.

7.2.Ea aztertzen dituen objektu konposatu soilak, perspektibaaxonometrikobatetik.

7.3.Ea adierazten duen objektu bera hartu eta perspektibaaxonometrikoan eta Cavaileri perspektiban, bien arteko aldeakkontuan hartuz eta kasu bakoitzean bietako zein komeni denazalduz.

8.Industria-edoeraikuntza-alorrekopiezaetaelementusoilakmarraztea,adierazpenean agertzen diren bistei, akotazioei eta sinplifikazioeidagozkienarauakondoaplikatuz.

8.1.Eaarretazaztertzenetabegiratzenduenproposatutakopieza.

255

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaTeknikoaIetaII

8.2.Eaerabakietaarrazoitzenduenobjektubatgrafikokiadieraztekoerabilibeharrekobistamotaetakopurua.

8.3.Eaezinbestekoakdirenbistakbakarrikadieraztekointeresaizatenduen.

8.4.Ea erabiltzen dituen objektua ulertzeko behar den informazioguztia eta hura dimentsionatzeko eskala eta kotak adieraztekoikuregokiak.

9.Krokisak, zirriborroak eta apunteak erabiltzea lan-prozesuetanalternatibaketasoluzioakbilatzekoetahaieninguruangogoetaegitekobitartekogisa.

9.1.Eaerabiltzendituen,irudiakhobetoikusteko,eskuhutsezegindakozirriborroaketamarrazkiak.

9.2.Eaalderatzendituenformaberaadieraztekodaudenmailak.

9.3.Eaerabiltzenduenkrokisetaeskemalinealosagarririk,objektueiburuzbeharbesteinformazioemateko.

10.Lan-proiektubatgaratzeaproiektuarenhelburuenarabera,etaprozeduraegokia ondo zehaztea, fase bakoitzaren balioa eta egokitasunaarrazoituz.

10.1.Ea lan-metodo koherentea planifikatu eta garatzen duen,planteamendujakinbaterako.

10.2.Ea parte hartzen duen talde-proiektuetan, besteek egindakoadierazpenetaekarpenakerrespetatuz.

10.3.Ea ekimenez, jarrera kritikoarekin eta erantzukizunez jardutendenlan-prozesuetan.

10.4.Eaeginbeharrekoproiekturakoegokiadenprozeduraaukeratzenduen.

256

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaTeknikoaIetaII

11.Informatikako baliabideak adierazpide-tresna egokitzat hartzea,asmoak arrakastaz garatzeko eta adierazpide- eta komunikazio-beharrakgauzatzekolagungarriakdirenez.

11.1.Eaaztertzendituenteknologiakgauzakadieraztekoeskaintzendituenaukerak.

11.2.Ea ikertzen duen ordenagailuz lagundutako marrazketa-programekdituztenonureninguruan.

11.3.Eaazaltzendituenlortunahidenemaitzalortzekoinformatika-tresnakerabiltzekoarrazoiak.

257

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaTeknikoaIetaII

mARRAZkEtA tEknIkoA II

EDukIAk

1. multzoa. marrazketa teknikoa eta artea

lTransformaziogeometrikoaketahaienerabileraarte-adierazpenetanetaordenagailubidezkosorkuntzetan.

lZeinubisualakantolatzekoegiturageometrikoakerabiltzendituztenarte-adierazpenakaztertzea.

lArtean proiekzioak eta adierazpen-sistemak nola erabiltzen direnikustea.

2. multzoa. Hizkuntza grafiko eta geometrikoa

lProportzionaltasuna.Katetoarenetaaltuerarenteoremak.

lPotentziaetapolaritatea.

lPoligonoak.Triangelua:arkukapazarenaplikazioa triangeluakegiteko.Sinuaren eta kosinuaren teoremak. Poligono erregularrak egitea,aldeetatikabiatuta.

lEraldaketageometrikoak(II):homologia,afinitateaetaalderantzikatzea.

lUkitzeak:potentziaetainbertsiokontzeptuakaplikatzea.

lKurbateknikoak:zikloideak,epizikloideaketahipozikloideak.

lKurbakonikoak:kurbakeratzeaukitzaileezagunetatikabiatuta.Afinitateaaplikatzeaelipseaktrazatzeko.

3. multzoa. Adierazpide-sistemak

lSistema diedrikoa: eraispenak, biraketak eta plano-aldaketak.

258

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaTeknikoaIetaII

Segmentuenetairudilauenbenetakomagnitudeaklortzea.Zuzenenetaplanoen arteko ebakiguneak. Forma poliedrikoak eta biraketa-formakadieraztea.Garapenak.zuzenenetasolidoenartekoebakiguneak.Sekziolauak.Poliedroerregularrak.Garapenak.

lSistema axonometriko ortogonal eta zeiharra (Cavaileri perspektiba):proiekzioak eta erredukzio-koefizienteak. Ebakiguneak eta benetakomagnitudeaklortzea. Irudipoliedrikoaketabiraketa-irudiakadieraztea.Sistemadiedrikoarekikoerlazioa:gorputzbatenperspektibaharenbista(proiekzioak) diedrikoetatik abiatuta adierazteko prozedura. Solidoenebakiguneak.

lSistema konikoa: sistemaren oinarriak eta elementuak. Perspektibazentrala eta zeiharra. Eskalak. Puntua, zuzena eta planoa adieraztea.Zuzenenetasolidoenartekoebakiguneaklortzea.Solidoensekziolauak.Perspektibakonikoanaukeratutakoikuspegiaaztertzea.

lBietahirudimentsiokoformakadierazteahainbatsistematan,geometriadeskribatzailea aplikatuz eta benetako erreferenteetatik nahiz besteadierazpen batzuetatik abiatuta. Eskala grafikoak eta zenbakizkoakerabiltzea.

4. multzoa. normalizazioa

lEbaketak: ebakidura motak, prozesua eta marraketa. Sekzio lauak:motak.Dagozkienarauak.

lAdierazpen-printzipioak: bisten izenak eta kokapena Europako etaAmerikakosistemetan.Bistakaukeratzeaetabistapartikularrak.

lMarrazketa teknikoaksailkatzea,haienhelburu, eduki etaerabilerarenarabera.

lMarrazki industrialak: aplikazio-eremuak, modalitateak. Adierazpen-formaketaarauak.

lArkitekturakomarrazkiak:helburua.Planomotaketabakoitzarenfuntzioa.Erabilitakoikurrak.Akotazioa.

259

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaTeknikoaIetaII

lPlanoak ondo aurkeztu eta interpretatzeko arauak errespetatzea etahaiekerabiltzekointeresaizatea.

EBAluAZIo IRIZPIDEAk

1.Inguruan eta arte-adierazpenetan agertzen diren marrazketa teknikokobaliabideakidentifikatzea,etabaliabidehorienasmoazeinzenazaltzea.

1.1.Eaaztertzendituennaturako,arteko,inguruneko…formak,formahorietanagertzendirenelementugeometrikoakkontuanhartuta.

1.2.Ea azaltzen dituen marrazketa teknikoaren esparrutik kanpokogauzakadieraztekoerabilitakomarrazketa teknikoarenalorrekosoluzioetaestrategienzergatiak.

1.3.Ea identifikatzen dituen artean espazioa, bolumena…interpretatzeko erabiltzen diren espazioa adierazteko sistemaketabaliabidegeometrikoak.

2.Lan-prozesuetan agertzen diren desberdintasun eta antzekotasunenartean loturakaurkitzea, irakasgaiaridagokion lexikoeta terminologiamoduarrazoituanerabiliz.

2.1.Ea azaltzen duen proiektu jakin batean erabilitako tresna etabaliabideakzergatikerabilidiren.

2.2.Eaebaztendituenformenkonfigurazioareningurukoproblemak,erabilitakoprozedurenasmoagarbiazalduz.

2.3.Ea azaltzen dituen gure ekoizpenari zentzua ematen laguntzendigunlan-prozedurajakinbataukeratzekoarrazoiak.

3.Alderdihauekbalioestea:prozesuarenzorroztasungrafikoa,argitasuna,zehaztasuna eta amaierako adierazpen bikaina lortzeko erabilitakoebazpen-etaeraikuntza-prozesua.

3.1.Eakonturatzendenobjektubatenadierazpenakhuraerrealitateangauzatzekobaliobeharduela.

260

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaTeknikoaIetaII

3.2.Prozedurajakinbatetabaliabidegrafikojakinbatzukerabiltzekogaraian,eakontuanhartzendituenaukeratubeharrekomarrazkimotaetaharenhelburua.

3.3.Eaargietagarbidaudenaurkeztutakolanak,etaerantzutendiotenproposatutakohelburuari.

4.Geometria lauko problemak ebaztea, proposamenak, prozedurak etasoluziorakoaukerakmoduarrazoituanbalioetsizetaebazpen-prozesuzorrotzaeginez.

4.1.Eaebaztendituenformageometrikoakeraikitzeaetaadierazpenteknikoakegiteaeskatzendutengeometriaaplikatukoproblemasinpleak.

4.2.Eaebaztendituenagertzenzaizkigunkurbakonikoen,haienosagainagusienetazuzenekikonahizzuzenukitzaileekikoebakiguneeningurukoproblemageometrikoak.

4.3.Eaebaztendituenukitze-problemak,baibakarkaagertzendirenak,baiformabatendefinizioanagertzendirenak.

4.4.Eaerabiltzendituendaudeneskalanormalizatuakedoaldezaurretikfinkatutakoeskalagrafikoaadierazpengrafikoakegiteko.

4.5.Ea lortzen dituen irudiak oinarrizko irudi lauei eta irudi laukonposatueitransformaziogeometrikoakaplikatuz.

4.6.Ea ebazten dituen Potentzia eta polartasuna kontzeptuakaplikatzekoeskatzendutenukipen-arazoak.

5.Adierazpide-sistemak erabiltzea, komunikatzeko duten ahalmenarenaraberaalderatuz,eta,egoerabakoitzean,ikuslearenarabera,egokienazeindenerabakiz.

5.1.Eaegitendituenobjektuberarenperspektibaaxonometrikoetakonikoarenarteanalderaketak.

5.2.Ea azaltzen duen helburuaren arabera sistema bat edo bestezergatikaukeratuden.

261

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaTeknikoaIetaII

5.3.Ea identifikatzenduenkasubakoitzean informaziorikegokienazeinadierazpen-sistemakemateanduen.

5.4.Eabereiztendituensistemadiedriko,axonometrikoetakonikoakkomunikatzekodutenahalmenarenarabera.

6.Sistemadiedrikoaerabiltzeapuntuen,zuzenen,irudilauen,solidoen…artekokokapen-etaneurri-erlazioakzeindirenikusteko,kasubakoitzeanegokienairuditzenzaigunmetodoaaplikatuz.

6.1.Eaerabiltzenduensistemadiedrikoa forma lauak,poliedrikoaknahizbiraketa-formakadierazteko.

6.2.Eaerabiltzenditueneraispenak,biraketaketaplano-aldaketak,sekzio lauen, solidoen aurpegien eta segmentuen benetakomagnitudeaklortzeko.

6.3.Eagorputzakedoproiekzio-planoakkokapenegokietanjartzekosistemakeskaintzendituenprozedurakbeharbezalaerabiltzendituen.

7.Ikuskera espaziala erabiltzeko gaitasuna erakustea, hiru dimentsiokoobjektuak adieraziz, perspektiba axonometriko mota desberdinetanmarraztuta. Era berean, adierazpen-sistema horien gaineko ezaupidezehatzakerakustea.

7.1.Eaebaztendituenzuzenenetaplanoen,zuzenenetasolidoenetasolidoenberaienartekoebakiguneakperspektibaaxonometrikoetan.

7.2.Ea adierazten dituen forma poliedrikoak, azalera irradiatuak etabiraketakoaketabolumensoilakperspektibaaxonometrikoortogonaletazeiharrean,haienbistaketasekzioakerreferentziatzathartuta.

7.3.Ealortzenduensolidoenebakiguneaperspektibaaxonometrikoan,etaondobereiztendituenagerikoetaezkutukozatiak.

8.Irudiak perspektiba konikoan marraztea, proiekzio diedrikoetanemandakodatuetatikabiatuta,koadroarenplanoeietaplanogeometralarinahizikuspegiarenkokapenariburuzemandakoazalpenakbeharbezalainterpretatuz.

262

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaTeknikoaIetaII

8.1.Ea adierazten dituen hiru dimentsioko formak eta poliedroakaurrealdeko perspektiba konikoan eta perspektiba konikozeiharrean.

8.2.Ea marrazten duen inguruko formen perspektiba konikoa eskuhutsez hainbat ikuspegitatik, barneko eta kanpoko alderdiakgrafikokiaztertuz.

8.3.Ea konturatzen den sistema konikoa benetan ikusten deneragehienhurbiltzendensistemadela.

9.Industriakoetaarkitekturako(eraikuntza)piezaetaelementuakgrafikokidefinitzea,bistei,ebakidurei,sekzioei,haustureietaakotazioaridagozkienarauaketamodalitatebakoitzekoikuredosinboloakaplikatuz.

9.1.Eaidentifikatzendituenobjektuenbarne-osaerakontuanhartzekoeskatzendutenkasuak.

9.2.Ea egiten dituen plano teknikoak, objektuak eta elementuakfinkatutakoarauenaraberadeskribatzeko.

9.3.Ea erabiltzen dituen objektu bat guztiz eta ahalik eta bistagutxienekindefinitzekoprozedurak(bistaosagarriak,ebakidurak,sekzioak,borneak…)etasinboloedoikuregokiak.

10.Esku hutsez trazatutako krokis, zirriborro, apunte eta perspektibakerabiltzea adierazpen grafikorako ezinbesteko trebetasun etabizkortasunalortzeko.

10.1.Eaerabiltzenduenzirriborroasoluzioenlehenpausogisa.

10.2.Ea marrazten dituen inguruko elementuen perspektibak eskuhutsez.

10.3.Ea konturatzen den esku hutsezko marrazki eta zirriborroekbisualizazioahobetzenlaguntzendutela.

263

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MarrazketaTeknikoaIetaII

11.Eraikuntza geometrikoko proiektuak prestatzea eta proiektuonprozesuetanerantzukizunezetamoduaktiboanpartehartzea,proiektuokbakarkakoaknahiztaldekoakizandaere,proiektuarenalderdiestetikoetateknikoakhobetzekoideiaketairadokizunakproposatuz.

11.1.Ea ebaluatzen duen lan-prozesua eta egiten dituen emaitzahobetzekoeginbeharrekoaldaketak.

11.2.Eaproiektuakmodukoherenteangaratuetazuzentzendituen,hasierakoideiatikabiatuetaguztizbukatuarte.

11.3.Ea arrazoitzen dituen bere esanak taldean, lanaren helburuaahaztugabe.

12.Ordenagailuz lagundutako marrazketaren ezaugarriak, funtzioak etaonurak identifikatzea eta gauzak adierazten eta komunikatzen nolalaguntzendigunjakitea.

12.1.Ea jabetzen den emaitzak adierazteko garaian informatika-programakerabiltzeakdakartzanonurez.

12.2.Eakonparaziorikegitenduenbetikoadierazpen-bitartekoenbidezeta ordenagailuz lagundutakoen bidez osatutako prozesuarenetalortutakoemaitzenartean.

12.3.Eabalioestedueninformatika-euskarriekbestelaosoaspergarriakizango liratekeen eragiketak azkar batean eta fidagarritasunhandizegitenlaguntzendutela.

264

III. Eranskina.Batxilergoko ikasgaien kurriculuma

Arteenmodalitatea.

Bolumena

SARRERA

Inguruanditugunobjektuak,inguruneaetaespazioatridimentsionalakdira,eta hala hautematen ikastendugu. Txikitan, pertzepziohori intuizioarenetazentzumenenbidezegitendugu,bainaBatxilergoarenetapanmodukontzienteanetaarrazoituaneginbeharradagobehaketarenetaazterketarenbitartez. Era berean, espazioaren manipulazioa, hau da, objektu berriaksortzea (izaera funtzionalekoak, artistikokoak nahiz ludikokoak) gizakiakjatorritikizanduenbeharrizanada,etabeharrizanhorifuntsezkojarduerabihurtzendaikasgaihonetan.Arteen Batxilergoaren parte gisa, espazio tridimentsionalaren ikasketaadierazpen artistikoaren esparruan oinarritzen da bereziki, eta besteikasgaiekin osatzen eta lotzen da. Arte-jarduera guztien moduan, osozeregingarrantzitsuadaukaosaeraharmonikoan,etamotadibergentekoadimen-ekoizpena sustatzen du; ekoizpen horren bidez, norbanakoakonponbidedesberdin,berrietaoriginalaksortzekogaida.Estimuluberarenaurreanerantzunugari sortzekoetagizartearennahiznaturarenaurreanjarrera aktiboak eta harkorrak sustatzeko gaitasun horrek sormenareneta sentiberatasunaren garapena bultzatzen du. Ikasgai honen bideznortasunarenosaketabeteegitendaberemailaguztietan,etapertzepzio-mekanismoaketa ikusmenbidezkopentsamenduagaratzendira; izaerabolumetrikokoikonobidezkohizkuntzaeregaratzenda,eta,horriesker,komunikaziodinamikoaedukiahalizangodaingurunesoziokulturalarekin,etaingurunearekikojarreraestetikoabultzatukoda.

Jarrerahorihistorianizandakoadierazpenartistikoenezagutzarenbitartezgaratu behar da; zehatz esanda, espazio tridimentsionala antzematekomoduaridagozkionadierazpenenbidez:eskultura,arkitekturaetadiseinua.Obra horietara hurbiltzeko moduak espiritu kritikoa sustatu behar du,etahorreklagunduegingodie ikasleeieureningurukoetamunduosokoarte-ondareaezagutzenetabalioesten.Arte-jarduera ingurunearekineta

265

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Bolumena

gizartearekinkomunikatzekomodugisahartzeakBolumenarenAzterketaikasgaiaadierazpen-tresnabihurtukoduBatxilergoanetaikasleenbizitzaosoan.

Ikasgaiaikuspuntuteorikoetapraktikotikulertzendaaldiberean,etahorrekformabolumetrikoaksortzekotekniken,materialenetatresnenezagutzaahalbidetzen dio ikasleari, proiektu planifikatuaren garapenaren bitartezhelburubatgauzatzeko,betiereesperimentazioaahaztugabekonponbideberriakaurkitzekobidegisa.

Ikasgai honen bidez ikasleek ikasketa-maila jakin batzuk lortu behardituzteformabolumetrikoariburuzkopertzepzio-gaitasunakgaratzekoetaerrealitatetridimentsionaleanmodusortzaileaneskuhartzeko,errealitateartistikoaingurunefisikoetasozialarekikoelkarrizketagisaulertuzetahorrelaeurenpentsamenduaketaideiakadieraztekoahalmenaeskuratuz.

Prozesuhorretanguztianeta ikasgaihonetarako,aintzathartukodituguDerrigorrezko Bigarren Hezkuntzan jasotako esperientziak. DBHn,behaketaren eta hizkuntza plastiko zein ikusizkoaren bidez zentzuorokorrean,ikasleekespazioaulertzekoetaaztertzekogaitasunalortudute,eta,horriesker,moduespezifikoagoanlanduditzakeguorainadierazpenartistikoaketaizaeratridimentsionalekoproiektuak.

Ikasgaian, edukiak bost bloketan banatuta daude, eta bloke horiekforma tridimentsionala eta haren aplikaziorik esanguratsuenak ikasteaeta aztertzea ahalbidetuko digute. Edukien blokeak honako gai haueninguruanbatzendira:bolumenarensorrerariburuzkoezagutza,formaetahizkuntzatridimentsionalarenazterketa,konfiguraziotridimentsionalerakooinarrizkomaterialak eta teknikak,balorazio adierazkorra eta sortzailea,etaadierazpentridimentsionalakegokiulertzekoetagaratzekobehardirenlan-printzipioak.

Blokeek ezarrita dauden gaitasunak erdiesteko egokientzat jotzen direnedukiakadieraztendituzte;ezdiragai-zerrendabatetaezdiraberezzentzuadutenatalkakounitateak.Irakasleekerabakikodutenolazatikatuetaeurekegingodutebeharrezkoaukeraketaeurenprogramazioagaratzeko.

Ebaluazioariburuzkogogoetakekoizpen-produkzioankokatubehardira(adierazpenarekin, sorkuntzarekin, komunikazioarekin, erabilerarekin etaabarrekinlotutakoalderdiakhartukolituzkeberebarnean)etahausnarketaren

266

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Bolumena

edokritikarendimentsioan(ezagutzan,behaketan,azterketan,iruzkinean,interpretazioanetaabarretanoinarrituta).

Era berean, eta aurretik azaldutako ikasgaiaren planteamenduekin bat,garrantzitsuadapraktikaartistikoabestepertsonabatzueninterpretazioarenpean dagoen banakako gertaeratzat hartzen duten ebaluazio moduakgainditzea. Kontuan hartu behar da, ikasleak bere lanak beste lan etaadierazpenbatzuekinarrazoitzeko,aztertzekoetalotzekogai izanbeharduela eta kontziente izan behar duela zer arazo agertzen zaizkion etazerkonponbideaukeratzendituen.Gainera,noski,argi izanbeharkoduezduelabetibanakalanegingoetaezduelaizangobeti laneanbabesaemangodiontalderik.Horiguztiaebaluatubeharradago,etaezbakarrikazkenemaitza.

oInARRIZko gAItASunAk ESkuRAtZEko, IRAkASgAI HonEk EgItEn DuEn EkARPEnA

l Zientzia-, teknologia- eta osasun-kulturarako gaitasuna.

Esperimentazioan, azterketan eta hausnarketan oinarrituta objektutridimentsionalak sortzeko ahalmenak zientziaren gaitasuna garatzenlaguntzendu.

Forma tridimentsionalakerrealitatetikosohurbildauden formakdiraetazerbaithautemangarriadira,etabehatuetaukidaitezkeenez,espazioaetateknologiarengarapenaezagutzekoaukeradago,hartara,gizajarduerarenaurrerapenerako.

Forma bolumetrikoen bilakaera, historian, gizateriak maila zientifikoanizandako garapenaren eta gizakiak bere buruarekin nahiz espaziofisikoarekinduenharremanarenislaargiada.

267

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Bolumena

l Ikasten ikasteko gaitasuna.

Lan tridimentsionalak lagungarriak izan daitezke ikasketa hasteko etagero eta modu eraginkorragoan eta autonomoagoan ikasten jarraitzekogai izateko trebetasunakeskuratzekoorduan, izanere, lanabultzatzekoproiektuetan, ikasleek aurre egin behar diote erabakiak hartzeari,baliabideakbilatzearietaazkenlanagauzatzekobeharrezkourratsguztiei,etabaitagaratudutenprozesuarenarrazoienazalpenarietaargudiatzeariere.

Lantridimentsionalbategiteakprozesuzehatzbateskatzendu,etabertan,garapen teknikoa eta sortzailea garatuko dira elkarri lotuta. Ikasgaiakhainbat arlotan laguntzen du gaitasun hau garatzen: baliabide teknikozeineraikitzaileakbilatzekobeharrizana,norberaren ikasketezbaliatzea,norberarenesperientziakerabiltzea,besteengandikikastea...

l matematikarako gaitasuna.

Lan tridimentsional baterako proiektua egiteko orduan, ikasleek zenbaiturratsiaurreeginbeharkodiete,etaurratshorietanbeharrezkoakizangodiramatematiketakozenbaitarrazonamenduetabaliabide.Lanareneraikitze-planteamendueklanaeginaurretikegonbeharkoduteargi,eta,batzuetan,adierazpen espaziala izango da beharrezkoa, kontzeptu eta baliabidegeometrikoak erabiliz; eta, beste batzuetan, eraikitze-problemak ebatzibeharkodira,etahoriekebazteko,proportzionaltasunekoetageometriakooinarrizkoplanteamendumatematikoakerabiltzeaizangodabeharrezkoa.Horrela,bidimentsiotikhirudimentsioraigarokogara.

Lanartistikoak,beraz,garapenean,matematikenbaliabideadaukafuntsezkooinarrigisasortze-prozesujakinbatmoduobjektiboantranskribatzeko.

l Hizkuntza-komunikaziorako gaitasuna.

Ikasgaiguztietanbezala,hizkuntza-komunikaziorakogaitasunarilaguntzenzaiolanbatenplanteamenduaetajarraipenaargudiatzeaksortzendituenkomunikazio-trukeak zuzentzen dituzten arauak erabiltzean; zehazkiagoesanda, garatzen diren prozesuen azalpena eta ikasgaiak sortzen duenhiztegiespezifikoaerabiltzean.

268

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Bolumena

Eraberean,gaitasunhoriprozesuidatziguztiarenbidezeregaratzenda,hauda,lantridimentsionalarensorreran,lan-prozesuarentranskribapeneanetalanhorrenmemoriaetalanarenbalorazioan,alegia.Izanere,ikasleeilanbategitekoprozesuansortzenzaizkionideiaguztiak,lanagauzatzekoerreferentziaetalaguntzagisabaliozaizkionak,hortxeagertzendira.

l Informazioa tratatzeko eta teknologia digitala erabiltzeko gaitasuna.

Gauregun, irudien tratamenduaetakudeaketa ingurune informatikoetadigitalbateanegitenda.Ikasgaihonekirudiekinlanegiteaeskatzendu,bidimentsioko formatuan izanarren,etahorrekerrealitate tridimentsionalaulertzen laguntzen digu. Ildo horretan, Internetek eskaintzen dizkiguninformazio-aukerakosotresnaerabilgarriakdira.

Informatika-programageroetaerrazagoakagertzeaosolagungarriaizandaiteke objektuen eta espazioen diseinurako lanaren nahiz proiektu-aurkezpenarenedozeinfasetan.

Artearen mundua egokitu egin da eta bilakaera izan du teknologiaberriekin, eta haren garapenean lagundu dute. Batxilergoaren ikasgaihonektrebetasunaemanbeharkodie ikasleeibaliabide informatikozetateknologikozbalioestetikodunmezuaksortzeko.

l gizarterako eta herritartasunerako gaitasuna.

Adierazpenartistikoakhistorianzeharulertzeko,adierazpenhorieksortudituzten kulturetara hurbildu beharra daukagu. Lanak ez ditugu aztertubehar ikuspuntu estetiko eta formaletik bakarrik; lanak sortu zituenpertsonarenedotaldearenerrealitatearekinlotutakobestealderdibatzukulertzensaiatubehardugugainera.Artelanakeurentestuinguruanulertutaegitendugunbalorazioaketalortzendugunezagutzaklagunduegitenduteerrealitatea interpretatzekoetabizitzekoedozeinmodurekikoerrespetuaetatolerantziasustatzen.

269

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Bolumena

Arteainguruneaezagutzekobitartekotzathartubeharda,etabaitabanakakonahiztaldekakokomunikazio-etaadierazpen-bitartekogisaere.

Objektutridimentsionalakizaerafuntzionalezedoestetikozekoizteanetadiseinatzean, derrigorrean hausnartu behar da zenbait gairen inguruan:erabilgarritasun soziala, ekonomia, pilaketa, birziklapena, garapeniraunkorra.Horriesker,arazoakkonpontzekoedogizartearenegunerokobizitzakogorabeherakhobetzekotrebetasunagaratzenda.

l giza eta arte-kulturarako gaitasuna.

Ikasgai honen ikasketaren bidez, ikasleek, garai edo estilo bakoitzarilotutakokodeetanoinarrituta,artelantridimentsionalakeurentestuingurusozialetakulturaleanulertu,estimatuetaaztertzekogaitasunagaratukodute.

Zehazkiesanda,gauregungokulturarenezagutzakkritikokihausnartzekoetaikuspuntuestetikotikerantzutekogaitasunagaratukoduikasleengan,etahorreklagunduegingodieeskaintzenzaienkultura-eskaintzahobetoulertzenetagozatzen.

l norberaren autonomiarako eta ekimenerako gaitasuna.

Sortze-prozesuakbanakakoahaleginhandiaeskatzenduetabaitaikasleekautonomiaz jokatzea ere, konponbiderik egokiena bilatzeko asmozproiektuarenedozeinfasetanhartubehardirenerabakiakhartzerakoan.

Esperimentazioak,sortze-metodogisa,emaitzaberritzaileaketaoriginalakematenditu, ikasleakekimenahartzekoetaeurenkontura ikertzekogaidiren heinean, betiere aurrean dauzkaten aukera guztiak aztertuz etaunean-uneanerantzunikegokienahautatuz.

Adierazpenartistikoakbanakakonahiztaldekakoaukeraguztiakonartzenditu,norberarenestimuaetanortasunaosatzenlaguntzenduetaemozioekinetaafektibitatearekinlanegitendu.

270

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Bolumena

HElBuRuAk

Bolumenaren Azterketa irakasgaiak, etapa honetan, honako gaitasunhaueklortzeaduhelburu:

1.Hizkuntzatridimentsionalaezagutzeaetaulertzea,artelanenetaizaerabolumetrikoko objektuen sorrerara aplikatutako prozedura artistikoakbereganatuz,adieraztekoetakomunikatzekodauzkanaukerakikustekoetaaukerahoriekmodupertsonaleanerabiltzeko.

2.Hizkuntza tridimentsionalaren adierazpen moduak behar bezalamenperatzeaetatrebetasunezetaegokierabiltzea,etaohikoetaezohikoteknikak eta materialak ezagutzea, adierazteko eta komunikatzekodauzkaten aukerak, aukera teknikoez gainera, ezagutzeko eta kasubakoitzeanproiektubakoitzerakoegokienaaukeratzeko.

3.Adierazpen tridimentsionalekiko hautemate-mekanismoak modueraginkorreanerabiltzea,bai natura-ingurunearenadierazpenetan,baigiza jarduera artistikoaren edo ez-artistikoaren emaitzetan, inguruneespazialaetaformalaulertzeko,atzematekoetairudikatzeko.

4.Zentzu estetikoa garatzeko helburuz balorazio konstruktiboak etaautokritikaegitekogaitasunaosatzendutenesperientziakognitiboaketasentsorialakmodukontzientean,arduratsuanetakritikoankoordinatzeaetaintegratzea.

5.Izaeratridimentsionalekoobjektuaketaartelanakaztertzean,ikuspuntuanalitikoaetasintetikoaintegratzeaetaobjektuenetalanenegituretaneta barne-logikan sakontzea, analisi- eta sintesi-prozesu batenbidez ikusten eta sentitzen ikasteko eta izaera bolumetrikoko formakirudikatzerairisteko.

6.Ingurunea esploratzeko jarrera aktiboa izatea, ingurune kultural,natural, industrial eta teknologikoko ikono-sisteman dauden izaeratridimentsionalekomezugisatratatuedoulerdaitezkeenadierazpenakbilatuz, behaketarako, hausnarketarako eta komunikaziorakogaitasunarengarapeneanlaguntzeko.

271

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Bolumena

7.Ikasleak,inguruanduenikus-kulturarengaiformaletakontzeptualekinlotuta, jarrera pentsakorra eta sortzailea garatzea, ikusmenarenbidez iristen zaion informazioa aztertuz eta interpretatuz, ondoren,plastikokiadieraztekoetaikus-kulturakolanenetaadierazpenenbidezidentifikatzekoetabalioesteko.

8.Lan-proiektubatasmojakinbatekinbanakaedotaldekaplanifikatzea,lan faseakegituratuzeta faseetarabeharbezalaegokituz,proiektuakemaitzan duen garrantziaz kontziente izateko eta prozesuarenberrikuspenak,emaitzenebaluaziokritikoak,norberarenerantzukizunaketa besteen iritziekiko errespetuak eta tolerantziak duten garrantziazohartzeko.

9.Ikasgaiaren berezko terminologia zorrotz erabiltzea lan-prozesuentransmisio egokiaren bidez eta prozesuei emandako konponbideeiburuzko argudiatzearen bidez, eta, horrela, komunikazio-trukeanaberastasun handiagoa lortzea eta artelanen balorazio kontzienteanlaguntzea.

EDukIAk

1. multzoa. Bolumenaren sorrera bi dimentsioko egitura batetik abiatuta

lFenomeno tridimentsionalera hurbiltzea: gainazalen deformazioa etaukipen-balioak,hirugarrendimentsioarensorreragisa.

lFormatridimentsionalaksortzeagainazalzapaletatikabiatuta:gainjartzea,ebakiak,eraispena,norabide-aldaketa...

lFormatridimentsionalakikusteko,gaitasunespazialarenbalorazioa.

lJarrerakritikoaetapentsakorraikus-adierazpenenaurrean.

2. multzoa. Forma eta hizkuntza tridimentsionala.

lAgerikoformaetaegiturazkoforma.

272

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Bolumena

lFormabiomorfikoaketageometrikoak,naturalaketaindustrialak.

lBolumena,barne-indarrenproiekzioordenatugisa.Naturarenereduaketajarraibideak.

lHizkuntzabolumetrikoarenelementuak:planoa,bolumena,ehundurak,ahurtasunak,ganbiltasunak,hutsa,espazioa–masa,kolorea...

lEspazioaetaargia,bolumenarendefinizioanetapertzepzioan.

lHutsaelementuformalgisaobjektubolumetrikoendefinizioan.

lHizkuntza tridimentsionalaren oinarrizko elementu formalak etaantolaketakoelementuformalakaztertzeaetaidentifikatzea(mugimendua,tentsioa, proportzioa) izaera tridimentsionaleko artelanetan etaobjektuetan.

lObjektuakaztertzeahainbatikuspuntutatik.

lForma irekiak eta itxiak aztertzea eta esperimentatzea, hutsuneakformarenpartemoduanbalioetsiz.

lBarne-ordenarenbalorazioaosaketatridimentsionaletan.

3. multzoa. konfigurazio tridimentsionaleko oinarrizko materialak eta teknikak.

lTeknikak:gehigarriak(modelatua);kenketakoak(zizelkatzea);eraikitzekoak(konfigurazioespazialaketatektonikoak);erreprodukziokoak(moldaketaetahustuketa).

lMaterialen,tresnenetaeuskarriengarrantzia.

lMaterialen,tresnenetahaienaukeraetamugateknikonahizadierazkorrenazterketaetaulermena.

lEraikuntza tridimentsionaleko prozeduren erabilera (seriatzea,moduluak...).

273

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Bolumena

lFormensorrera,materialez-tradizionalenerabileratikabiatuta:kartoia,metalak,materialsintetikoak,materialnaturalak...

lEsperimentazioa,zenbaitteknikaetamaterialekin.

lIzaeratridimentsionalekoartelanenberezkoprozesuenazterketa.

lTeknologien erabilerak proiektu tridimentsionaletan (proiekzioak,erreprodukzioak)egitendituenekarpenakonartzeaetabalioestea.

lIraunkortasun-arazoak kontuan hartzea proiektu tridimentsionalakegitean(birziklapena,ingurumenamantentzea...).

lMaterialenezaugarriakezagutzekointeresa.

lTresnakprestutasunezetakontuzerabiltzeaetamantentzea.

lEzohikobaliabideenerabilerarekikojakin-minaetainteresa:instalazioak,ready-made…

4. multzoa. Forma tridimentsionalaren adierazpen- eta sormen-balorazioa

lMateria,formaetaadierazpena.

lFormarenetamaterialenartekoikus-etaegitura-harremanak.

lFormahutsa.Hutsa,formarenadierazpen-elementugisa.

lUkimena.Materialenadierazkortasun-kalitatea.

lAkaberenbalioadierazkorrak:ehundura,kolorea.

lArgia,bolumenaosatzenetaadieraztenduenfaktorea.

lEspazioanolahautemandenhistorian.

lArte-adierazpenak eta izaera bolumetrikoko objektuak, errealitateariburuzkodiskurtsoetainterpretazioeneuskarrigisa.

274

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Bolumena

lTestuinguruaren garrantzia, lan tridimentsionalen prozesuan etaemaitzan.

lInformazio-iturrien eta formatuen erabilera, adierazpen plastikotridimentsionalakezagutzeko.

lMaterialenetaakaberenbalioadierazkorrenikerketaesperimentala.

lArgi-aldaketenbidez,bolumenenetagiroenitxuranaldaeraksortzea.

lEsperimentazioaetaesplorazioa,oinarrizkoetaantolaketakoelementuformalekinekoizpentridimentsionalenebazpenean.

lAzterketa eta alderaketa-praktikak tekniken, prozesuen eta emaitzenartean,erabilerenetaesanahienarabera.

lInguruneko adierazpen plastikoetan edo ikus-adierazpenetan aldeestetikoaketaadierazpen-ezaugarriakaurkitzekoprestutasuna.

lLanplastikotridimentsionaletanlan-prozesubatenbeharrizanakontuanhartzea.

lProiektutridimentsionaletarakoerantzunsortzaileugariplanteatzekoetaerabiltzekointeresa.

5. multzoa. Elementu tridimentsionalen diseinurako eta proiekturako printzipioak

lEgituraren, formaren eta funtzioaren arteko harremana objektuaegitean.

lAzterketa- eta sintesi-prozesua, forma tridimentsionalak sortzeko lan-metodologiagisa.

lObjektuak sortzea. Sortze-prozesua. Lanaren antolaketa logikoa etaarrazionala.Proiektubatenetapak.Konfiguraziotridimentsionaleanpartehartzendutenfaktoreak.

275

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Bolumena

lDiseinutridimentsionalekoproduktuenalderdimaterialak,teknikoaketaeraikuntzakoakaztertzea.

lProiektuerrazakegiteanjarraitubeharrekoetapenplanifikazioa.

lProiektuerrazakproposamenzehatzengaineangaratzea.

lErantzukizunainguruneaneskuhartzeanetaespazioak,materialaketatresnakerabiltzean.

lSegurtasunekooinarrizkoarauakkontuanhartzeaetazaintzea.

lProiektuakegiteanplanifikazioakdaukangarrantzia.

lTaldekolanaketaproiektuakerraztendituztenmalgutasun-,elkartasun-etainteres-jarrerakbalioestea.

EBAluAZIo IRIZPIDEAk

1.Izaeratridimentsionalekokonposizioakegitekoteknikak,materialaketabaliabideakegokiaukeratzeaetaerabiltzea,etahaienartekoharremanlogikoaezartzeaetaadieraztekonahizkomunikatzekodituztenaukerakbalioestea.

1.1.Eaaukeratzenduenbereasmoetarakoprozeduraegokia.

1.2.Eaesperimentatzendituenteknologieklantridimentsionaletarakoeskaintzendituztenaukerak.

1.3.Eaonartzendituenmaterialenbirziklapenakduengarrantziaetaeskaintzendituenadierazpen-aukerak.

1.4.Ea ezartzen duen harremanik hainbat arte-ekoizpenetanerabilitako tekniken, materialen eta baliabideen, eta ekoizpenhorienadierazpen-etakomunikazio-asmoenartean.

2.Eguneroko bizitzan dauden objektuak ikuspuntu formaletik etafuntzionaletik aztertzea, eta konfigurazio tridimentsionaleko alderdirik

276

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Bolumena

nabarmenenak eta formaren eta funtzioaren arteko harremanaidentifikatzeaetabalioestea.

2.1.Eaidentifikatzenduenkonfiguraziotridimentsionalekooinarrizkoelementurikirudietaagerpenartistikoetan.

2.2.Eabereiztenduenbaliabideteknikoriketaprozedura-baliabiderikbereinguruneandaudenlantridimentsionaletan.

2.3.Eaikustendituenobjektubatenkonfigurazioazehaztendutenetaharenfuntzioarilotutadaudenarrazoiak.

3.Konposiziotridimentsionalakegitean,materialen,akaberenetatrataerakromatikoen aukera teknikoak eta adierazkorrak modu sortzaileanerabiltzea,asmoplastikoetakomunikatiboekinbat.

3.1.Eateknologianoinarritutakobaliabiderikbadarabilen,adieraztekoeta/edokomunikatzekoasmoz.

3.2.Ea egoki arrazoitzen duen materialen, akaberen eta trataerakromatikoen aukeraketa, bai bere ekoizpenetan, baibesterenetan.

4.Objektutridimentsionalakmodueskematikoanetasintetikoanirudikatzea,haienoinarrizkoegitura formalanabarmentzekoeta irudikapenororenberezkoprozesuetarahurbiltzekoasmoz.

4.1.Eabistaratzendituenbereproposamenakeskemaedozirriborroenbidez.

4.2.Eabaztertzendituenazalekoetagarrantzirikgabekoelementuakformabolumetrikoakirudikatzerakoan.

5.Aldaketa sortzaileen bidez, izaera tridimentsionaleko osaketa-arazobaterakoerantzunugarietaaskotarikoakaztertzeaetasortzea.

5.1.Ea ikustenduenarazoberarenaurreankonponbideugariegondaitezkeela.

277

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Bolumena

5.2.Ea identifikatzen dituen historian izaera tridimentsionalekoartelanetan bolumena irudikatzeko erabili izan diren baliabideugariak.

6.Irudikapen ororen berezko prozesuak ulertzea eta aplikatzea,errealitatearen eta berarengandik abiatuta egiten diren konfiguraziotridimentsionalenarteansortzendirenharremanakberezikibalioztatuz.

6.1. Bere lanetan, ea modu adierazkorrean uzten duen agerianerrealitatearenitxura.

6.2.Ea ikusteneta identifikatzendituenegiturazkoezaugarriakbereingurunekoobjektuetan.

6.3.Ea bilatzen dituen bere ingurunean eta arte-ekoizpenetan bereadierazpen-etakomunikazio-asmoekinbatdatozenerreferentziaketaideiak.

7.Elementuetakonfiguraziotridimentsionalakargudioenbidezproiektatzeaeta lantzea; elementu eta konfigurazio horietan oinarrizko elementuformalen aplikazio egokiak ideiaren, formaren eta materiaren artekoharremankoherenteaketaesanguratsuakezarrikoditu.

7.1.Eateknikaetaprozeduraegokiakerabiltzendituen,proposatutakokomunikazio-edoadierazpen-helburuarenarabera.

7.2.Ea hizkuntza tridimentsionalaren oinarrizko baliabiderikbadarabilen,garatzenduenproiektuarenasmoarenarabera.

7.3.Ea arrazoitzen dituen egiten dituen interpretazioak etaproiektuak.

8.Ekoizpenartistikoaketakulturalaksortudirentestuinguruanaztertzeaetakritikokibalioestea,eta ikasgelansortutakoproiektu tridimentsionalakespezifikokikontuanhartzea.

8.1.Ea kontuan hartzen dituen ezaugarri kulturalak, sozialak etapertsonalak, izaera bolumetrikoko irudikapenak aztertzean etaalderatzean.

278

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Bolumena

8.2.Eaikuspuntuarrazoituriketapertsonalikerabiltzenduensorkuntzatridimentsionalenikerketanetaazterketan.

8.3.Ea terminologiaegokiadarabilenazterketaketa interpretazioakegitean.

8.4.Ea identifikatzen duen adierazpen- eta komunikazio-asmorikirudikapenplastikotridimentsionaletan.

9.Lan-proiektuakgaratzea,asmoakontuanhartuz,faseetakobakoitzarenbaliagarritasuna eta komenigarritasuna arrazoituz, jarrera ireki etaarduratsua izanez eta ekarpenak adostutako helburuen araberabalioztatuz.

9.1.Eaebaluatzenduenberelan-prozesuaetaegitendituenemaitzahobealortzekobeharrezkotzatjotzendituenaldaketak.

9.2.Ea bere ideiak ematen dituen, eta egoki arrazoitzen dituentaldekakoarazoakkonpontzeko.

9.3.Eaerrespetatzenetabalioestendituenbesteenparte-hartzeaetaekarpenak.

9.4.Eaargudiatzenduenlanerakobereplana,proiektuarenhelburuaalboratugabe.

9.5.Eaaintzathartzenduenprozesuaplanteatzekolan-proposamenzehatza.

9.6.Eaonartzenduenarte-proposamentridimentsionalakgaratzekotalde-lanakdaukangarrantzia.

10.Izaeratridimentsionalekomezuakaztertzekoetaekoiztekoprozesuakkomunikatzea,ikasgaikohiztegiaetaterminologiaegokierabiliz.

10.1.Eakoherentziazaditzeraematendituengauzaketasaiatzendenberelanakargudiatzen.

10.2.Eaargudiatzendituenlan-prozesueiemandakokonponbideak,terminologiaegokiaerabiliz.

279

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Bolumena

10.3.Ea interesik badaukan eztabaidetan parte hartzeko eta bestepertsonabatzuenlan-prozesuakezagutzeko.

10.4.Ea lantzen eta justifikatzen dituen izaera tridimentsionalekoformakirudikatzeanagertzendirenarazoeiemandakoerantzunartistikoak.

280

III. Eranskina.Batxilergoko ikasgaien kurriculuma

Arteenmodalitatea.

Adierazpen Grafiko-plastikoarenTeknikak

SARRERA

Gizakionezaugarribereizgarriakdira,ezbairikgabe,gurealderdiintelektualak(ideiak, jakintza…) eta emozionalak (sentipenak, afektuak…) adierazteaetahaiekbanakaetagizarteangaratzea.Gizateriamundukoherrialdeeketahaienartekoharreman-ereduekosatzendutegauregun, inoizbainogehiago. Estatu eta nazioetako gizarteak, bestalde, pertsona bakoitzakbereingurukopertsonekin(berarekinbaterabizi,hitzegin,negareginetabarreegitendutenhaiekin)eratzendituenharremanenbaturadira.Historianzehar,gizabanakoetataldeengarapenarenbidezetakomunikatzekoetagure gauzak aditzera emateko, zentzumenen, arrazoiaren eta arimarenestimuluak bideratzeko erantzunak izan dira, besteak beste, musika,dantza,pinturaetaeskultura.Ikus-arteekinzerikusiadutenadierazpenetakobatzuekmilakaetamilakaurtedituzte,haitzuloetakoharrizkoharkaitzetatik,animalienhezurretatiketabestelakoeuskarrietatikguganainoiritsidirenak,esaterako.Halakoaksortzeaetahorietazgozatzeaberezkoadugizakiak,goseaetabeharfisikoakasetzeabezalaxe,etahorrekmailabatgoragojartzengaituanimalienartean.Pertsonokberezkoakditugunadieraztekoetakomunikatzekobaliabidehoriek—marraztea,margotzea,grabatzea,marrakegitea,etab.—gurebizitzakoaurrenekoetapetanbertanagertzendira,etabizitzaosoangaratzendira.

Komunikatzekoetaadieraztekomoduhorienhobekuntzaetagarapenerako,AdierazpenGrafiko-plastikokoTeknikakirakasgaiaaurkitzenduguhezkuntzaegituratuarenbarruan.Irakasgaihonekloturazuzenaduirudikatu,marraztueta margotzeko ekintzekin. Gainera, marrazten eta margotzen ikastean,ezinbestekoazaiguadierazpen-teknikakereikastea,batzuknahizbesteakerlazionatutabaitaude.Galderabatzuksortzendirahor:Irudikatubeharrekoideia,dauzkagunaukeraplastikougarienaurrekoadaalaerabilibeharrekoprozedurarenadierazpenerakoezaugarriekbaldintzatzendutekomunikatubeharrekokontzeptua?Zer ikastenduguaurrena,marraztenalaarkatza

281

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma AdierazpenGrafiko-plastikoarenTeknikak

zerdenetazertarakobalioduen?Biakerebateratsugertatzendiraetaelkarren ondoan jarduten dute, beste edozein prozeduratan gertatzendenbezalaxe.Hortaz,teknikahauekezagutzeaetaerabiltzealehenbizikoeskolatze-zikloetangertatzendaetaprozesuhoriosatuzjoatenda,haurraktrebatu eta askotariko material eta euskarri plastikoak ezagutzen joanahala. Eraberean, hemen jorratzendugunarenaurreko etapaguztietan,ikus-hezkuntzarietaadierazpen-teknikeidagozkienoinarriaketapraktikaklantzen eta garatzen dira. Batxilergoko urteetara iritsita, eta hizpidedugunirakasgaiaridagokionez,konplexutasun-mailahandiagoalantzekoahalegina egin beharko dugu, egunerokoan gertatzen dena begiratu,interpretatuetaadieraztenikasteko.Irudienmunduanbizigarabesteinoizbaino gehiago. Era guztietako ikus-informazioa eta informazio plastikoajasotzen dugu egunero-egunero, zinemaren, bideoaren, publizitatearen,infografiaren eta antzeko elementuen bidez. Olde horri aurre egiteko,horiguztiaulertuetabarneratzenikastekogaitasunasortubeharkoduguikasleengan, haien adimena eta sentipenak ahal bezain beste garatzeneta haien komunikatzeko eta adierazteko gaitasuna garatzen saiatuz.Horretarako, jardun esperimentalera egokitu beharko dugu, ikaskuntzapraktiko-teknikoanoinarritutakosistemara,etahurrenkerahorretan,alegia.Eredu horretan, teknikak eskuz erabiltzen ikasteko praktikak irakasleekemandakoedukiteorikoekinosatukodiraeta,aldiberean,edukihorietatikabiatuta, adierazpenpraktikorakobidegehiago ikasikodituzte ikasleek.Irakastekogaraianezdakomeniikasibeharrekooinarriteorikoakmultzoedoaloritxietansartzeaetalandubeharrekopraktikakzeindirenhertsikizedarritzea, horrek lagundu baino gehiago oztopatu egiten baitu gureirakas-jarduna.Zentzuzjokatzenduenirakasleak,praktikakegitendirenean,kontzeptuteorikobatalabestenoizazpimarratubeharduenjakitekogaiizanbehardu. Lehenbizi, beharra ikusibeharda, eta, gero,beharhorrinola erantzun. Nolanahi ere, lan egiteko modu honek ez du esan nahiteoriabigarrenmailakoadenik.Arte-mundukoerreferenteak,kontzeptuak,prozedurak, materialak, interpretazio artistikoak… zenbat eta hobetoezagutu, orduan da hobea izaten da ikasleen trebakuntza, adierazpengrafiko-plastikokoteknikenemaitzekederkierakustendutenez.

282

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma AdierazpenGrafiko-plastikoarenTeknikak

oInARRIZko gAItASunAk ESkuRAtZEko, IRAkASgAI HonEk EgItEn DuEn EkARPEnA

l Zientzia-, teknologia- eta osasun-kulturarako gaitasuna.

Irakasgaihonekhonakoalderdihaueklanduzlaguntzendugaitasunhaugaratzen: informazio-mezuak eta publizitatekoak kritikoki hautematekoeta aztertzeko gaitasuna, jakintzaren eraikuntza soziala historikoki nolaizandenulertzeko,artearidagokionez;etairakasgaihonetanbaliabideetamaterialugarierabiltzendirenezetahoriekdenakzentzuzerabilibeharradagoenez, ingurumenababestekokontzientziaekologikoa;azkenik, lan-proiektuakplanifikatzeneta,taldeannahizbakarka,soluzioteknikoaketatrebetasunaeskatzendutensoluzioakbilatzenetagaratzenirakastenda.

l Ikasten ikasteko gaitasuna.

Adieraztekoteknikakikastendirairakasgaihonetan,mailateorikoannahizpraktikoan, eta, horretarako, ezinbestekoa da ikasiz gozatzen ikastea,emaitzak lana egin eta berehala ikusten baitira hemen. Hala, ikasleakberehala jabetzendiraberengaitasunezetaberehalaaukeratzendituzteberenemaitzakhobetzekobehardituztenestrategiak.Lortutakoemaitzakikusteak dakarren pozari esker, motibazio-ikaskuntza-konfiantza sokansartzendiraetahorrekikastenikastekogaitasunagaratzenlaguntzendie,argietagarbi.

Bestalde, jorratzen diren era askotako lan-prozesuei esker, gauzakaztertzekogaitasunaetagauzakikastenjarraitzekoirmotasunaeregaratzendira,eta ikasleeketengabeebaluatzenduteberenburua,berenakatsakikasprozesuarenosagaitzathartuta.

l matematikarako gaitasuna.

Irakasgaihonetakoikasleakbiikuspegitatikhurbiltzendiraesparruhonetara.Batetik,geometriak irudikapenartistikoarekinetaharensistemekinduenzerikusia daukagu, bai eta proportzionaltasunari dagozkion konposizio-baliabideak,urrezkosekzioak,formageometrikosinpleetakonposatuak,

283

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma AdierazpenGrafiko-plastikoarenTeknikak

simetriak,etab.ere.Bestetik,adierazpenerakobaliabideaketamaterialak(euskarri eta prozedura ugari) erabiltzeko aukera teknikoek lotura estuadute probabilitate-kalkuluarekin, eragiketa matematikoekin eta haienarrazoiketarekin,etajakina,etabatezere,hezkuntza-sistemarekin.

l Hizkuntza-komunikaziorako gaitasuna.

Adierazpen grafiko-plastikoak komunikazio unibertsalerako bideak diraetagizakiokbizigarenlekuguztietanetagaraiguztietanagertzenzaizkigu.Horregatik, irakasgai honek lotura estua du gaitasun honekin. Ideiak,emozioak,bizipenak,etab.aditzeraemateadaarte-sorkuntzarenhelburugarrantzitsuenetakobat.Gainera,arte-adierazpenakgaratzeataldekoetabanakakohizkuntzaksortzekomodubatda,XX.mendetikaurrerabereziki,eta hizkuntza horiek eragin zuzena dute entzuteko eta elkarrizketanjarduteko jarreran. Jarrera horiek ezinbestekoak dira erabilitako kodeakulertzeko, eta aniztasunarekiko tolerantzia indartzen laguntzen dute.Era berean, arte-adierazpenak —asko barne-kinadetan eta hautematepoetikoetan oinarritzen dira— arrazionalizatzean eta ahoz azaltzean,ikasleekazterketarakoetakomunikaziorakogaitasunagaratzendute,etaideiaketakontzeptuakordenatzendituzteahozkotransmisioaksorkuntzaplastikoari eta hura komunikatzeko moduari ahalik eta ongien erantzundiezaion.

l Informazioa tratatzeko eta teknologia digitala erabiltzeko gaitasuna.

Jakintzalortzekoedosortzekomoduak—informazioaeskuratu,landuetakomunikatzeanoinarritzendenak—zerikusiestuaduadierazpen-teknikakikasi eta lantzeko moduarekin, ikasprozesua berdin-berdina baita kasuhorretan, maila teorikoari eta eskuzko trebetasunei dagokienez. Irudiakmanipulatzeko,infografiaksortzekoetahaiekinprimatzekoerabiltzendireninformatika-tresnaeta-makinekadierazpenplastikoenformaetamoldeakizugarri aberastu dituzte eta denbora asko aurreratu da haiek sortzekogaraian eta informazioa lantzeko garaian. Baliabide horiek erabiltzenirakasteadairakasgaihonekgaitasunhoniegitendionekarpena.

284

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma AdierazpenGrafiko-plastikoarenTeknikak

l gizarterako eta herritartasunerako gaitasuna.

Adierazpenplastikoaketaarte-hizkuntzakhainugariakdirenez—etaguztiakere baliagarriak eta errespetagarriak—, haiek ezagutu eta ikastearekinbaterapentsamoldeirekiadutenpertsonatoleranteetademokratikoaketagizabanakoen askatasuna errespetatzen dutenak sortzen dira. Pertsonahoriek gizartean ondo txertatuta egoten dira eta gizartea garatzen etahobetzenlaguntzekoprozeduraetasoluzioakproposatzendituzte.Talde-laneanjardutekometodologiariesker,arretajartzekogaitasunagaratzen,hurkoaren lekuan jartzen eta erabakiak hartzeko garaian denen hobebeharrez jarduten laguntzen duen lan-eredu batean parte hartzen duteikasleek.

l giza eta arte-kulturarako gaitasuna.

Adierazpengrafiko-plastikoko teknikekgaitasunhaugaratzen laguntzendutezuzeneanetaosomodunabarian,gainera.Garaiguztietakokultura-eta arte-adierazpenak ezagutzea eta balioestea da hemengo helburugarrantzitsuenetako bat, lan grafiko-plastikoak egiteko era guztietakomaterialetateknikakerabiltzenirakastearekinbatera.Horrekin,gureburuaaberasteko eta artearekin gozatzeko gaitasun eta jarrera mental, fisikoetakognitiboakgaratzendira.Unibertsaletik indibidualera, indibidualetikunibertsalera,soilikfisikoadenetikharatago,gizakiegitengaituenakloturaestuadukulturarekinetaartearekin,etahorisormenean,adierazpenean,sentipenetan,esperientzianetaelkarrizketanoinarritzendabeti.

l norberaren autonomiarako eta ekimenarako gaitasuna.

Sortze-lanerako prozesuek, irakasgai honetan lantzen diren moduanbehintzat, gure burua indartzera eta gure buruaren balorazio positiboaedukitzeragaramatzate,arte-esparruarenbarruangalderabatekerantzunugari izan baititzake, guztiak ere zuzenak izanik, gainera. Norberakdakienhorretanetaizandituenesperientzietanoinarrituta,bakoitzakbereerantzunak emateko dinamika hauxe da, hain zuzen ere, gaitasun honiegitenzaionekarpenikhandiena.

285

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma AdierazpenGrafiko-plastikoarenTeknikak

HElBuRuAk

Adierazpen Grafiko-plastikoko Teknikak irakasgaiak, etapa honetan,honakogaitasunhaueklortzeaduhelburu:

1.Adierazpen grafiko-plastikoko teknikek adierazpenerako etakomunikaziorakoematendituztenbaliabideakezagutuetabalioestea,askotarikomaterialplastikoakprobatuz,horrela,sormenabultzatuetakomunikazioadierazkorhobealortzenlaguntzeko.

2.Hizkuntza grafiko-plastikoak dituen adierazmoldeak erabiltzea etahizkuntzahoriekeskaintzendituztenaukeraketakonbinazioakprobatuetaikertzea,adierazmoldehoriekerabiltzekogaitasuna,trebetasunaetasegurtasunaeskuratzeko.

3.Lan bat egiteko garaian, teknikak eta materialak ondo erabiltzea,komunikatu eta adierazi nahi denari ondo erantzunez, sormena etaadierazkortasunagaratzeko.

4.Lan-proiektu bat bakarka edo taldean planifikatzea, asmo jakin batlortzeko.Horretarako,lanfaseakegituratubeharkodiraetafasehorietaraegokitubeharkodugu,prozesuakberakduengarrantziazjabetzekoetaprozesuanpartehartzekoerantzukizunaetabesteeniritziekikotolerantziaetaerrespetuagaratzeko.

5.Eraaskotakoteknikak—tradizionalaknahizguregaraikoak—ezagutueta erabiltzea, haien erabilera eta funtzioak zein diren jakinez, arte-proposamenak egiteko laguntzak indartzeko eta arte-adierazpenekegindakoekarpenestetikoakbalioesteko.

6.Arte-adierazpenak, haiek sortu dituzten pertsonak eta sortu zirentestuinguruak balioztatu eta errespetatzea, iritziak eta esperientziaktrukatzeko jarrera irekia erakutsiz, arte-esperientziak trukatzea etakulturenartekoharremaneknolaaberastengaituztenkonturatzeko.

7.Irudietaartelanakikuspegikritikotikinterpretatzea,lanhorieksortuzirentestuinguruarenbarruan,kasubakoitzeanerabilitakoteknika,prozedura,euskarri,tresnaetamaterialakaintzathartutaetaterminologiazehatzabeharbezalaerabiliz,behatzeko,gauzakaztertzekoetakomunikatzekogaitasunabultzatzearren.

286

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma AdierazpenGrafiko-plastikoarenTeknikak

8.Artelanakbehatzekogaraian, erabilitako teknikeketaadierazmoldeekduten garrantziaz jabetzea, eta haien testuinguru historiko etakulturalarekin erlazionatzea, teknika horiek historian zehar izan dutenbilakaeraulertuetaekarpenberriekzertanlaguntzendutenikusteko.

9.Artelanak eta lan plastikoak sortzeko erabiltzen diren material etaproduktuak(papera,ura,disolbatzaileak…)balioztatuetaerrespetatzea,etahaiekondoetaalferrikgaldugabeerabiltzea,banakakonahiztaldekokontzientziabiziagoasortzeko,horrela,ingurumenababestenlagunduetanatura-baliabideaketahaienorekahauskorraerrespetatzeko.

EDukIAk

1. multzoa. Ikus-hizkuntza eta hizkuntza plastikoa

lIkus-arteetakoetairudietakooinarrizkoelementuformalenadierazpenerakogaitasunak eta erabilerak: puntua, lerroa, planoa, kolorea, orbana,eraketak,argia,itzala…

lIrudiakantolatzekobaliabideak:konposizioformala,kromatikoa,oinarrizkoelementuen arteko erlazioak, erritmoa, mugimendua, proportzioak,eskalak…

lIkus-hizkuntzak eta hizkuntza plastikoak, erabilitako teknika etaprozedurenarabera,adierazpenerako,deskribapenerakoetapoesiarakodituztenaukerak.

lArte-ekoizpenetarako teknika, material eta euskarriak aukeratzeko etaerabiltzekogaraian,testuinguruakduengarrantziakontuanhartzea.

287

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma AdierazpenGrafiko-plastikoarenTeknikak

2. multzoa. teknika eta prozedura grafiko-plastikoak

lArte-adierazpenetakomaterial,teknikaetaeuskarrikonbentzionalnahizez-konbentzionalakidentifikatzea.

lTeknikaegokienaaukeratzeakgurelan-prozesuanetaemaitzetanduengarrantziazjabetzea.

lMarrazki nahiz pinturako prozedurak eta erabilitako euskarriakidentifikatzea, haien sailkapenaren arabera: lehorrak, hezeak etamistoak.

lErabilibeharreko teknikaetaprozedurakadierazietakomunikatunahidenarenaraberaaukeratzea.

lLanakegitekoadierazpenerakoteknikatradizionalakesperimentatuetaerabiltzea.

lTeknikaberritzaileetateknologikoakesperimentatuetaerabiltzea.

lObra bakarrak eta serieko obrak ekoizteko tekniken inguruankontzientziatzea.

lLanaegiteangrabatu-teknikakerabiltzea.

lArteaekoiztekoprozesuetan,soluzioberriakikertuetaproposatzea.

lArtistarenliburua:apunteenkoadernoa,artelanarenkoadernoaetaarte-objektumodukoliburua.

lMaterialak, tresnak, makinak eta euskarriak. Terminologia bereziaerabiltzea.

288

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma AdierazpenGrafiko-plastikoarenTeknikak

3. multzoa. teknikek prozesu historiko-artistiko-kulturalean duten eragina

lTeknikaketaestiloak.Teknikakhistorianzehar.

lKulturalki identifikatzeko eta gauzak adierazteko historian zehar arte-adierazpenetanerabiliizandirenteknika,materialetaeuskarriugariekikosentsibilitatea.

lAdierazpenplastikoetaikusizkoetanerabiltzendirenteknikaetamaterialekhistorianzeharizandakobilakaerainterpretatzea.

lMaterial,tresnaetateknikaberriakerabiltzeagurearte-adierazpenetan.

lGuregaraikoteknikaetaprozedurak.Hedabideekerabilitakoteknikak.

lTeknikaketahaienprozesuetaemaitzakaztertuetaalderatzea,haienfuntzioen,esanahienetaadierazinahidutenarenarabera.

4. multzoa. Sorkuntza plastikoko prozesua eta talde-lana

lSortze-prozesua.Proiektuenetapak.

lGure proiektuak garatzean emaitza ona lortzeko lan-prozesuaplanifikatzeaketajarraipenegokiaegiteakduengarrantziabalioestea.

lArte-adierazpenaskotanlan-taldeanaritzeakduengarrantziazetahorrenbeharrazjabetzea.

lLanak eta proiektuak taldean egiteko malgutasuna, elkartasuna etainteresabalioesteaetahobestea.

lLanplastikoetaikusizkoetanlan-prozesuaondoantolatzeaketajarraipenaegiteakduengarrantziazjabetzeaetabalioestea.

lInguruanegitendirenesku-hartzeetanetaespazio,materialetatresnakerabiltzean erantzukizunez jokatzea eta oinarrizko segurtasun-arauakbetetzea.

289

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma AdierazpenGrafiko-plastikoarenTeknikak

lArte-proiektuaketairudiakegitekogaraianlan-prozesubatplanifikatzeaetagaratzea.

lProiektuerrazakegiteanosatubeharrekoetapakplanifikatzea.

lTeknika, material eta euskarriak erabiltzean iraunkortasun-arazoakkontuanhartzea(berrerabiltzea,birziklatzea,ingurumenazaintzea…).

EBAluAZIo IRIZPIDEAk

1.Arte-sorkuntzarako material eta teknika arruntenak ondo erabiltzea,haienemaitzeibegiratuta,emaitzakprobatutaetaegonlitezkeenaukeraugariakaintzathartuta.

1.1.Eazeindirendakienetaerabiltzendituen lehorrekoteknikaetaprozedura arruntenak (arkatza, koloretako arkatzak, argizariak,pastelak,klarionak…).

1.2.Ea zein diren dakien eta erabiltzen dituen bustian erabiltzendirenteknikaetaprozeduraarruntenak(tinta,tenpera,akuarela,gouachea,pinturaakrilikoa…).

1.3.Eazeindirendakienetaesperimentatzendituendaudenpaper-euskarriugariak,dagokienerabilerakontuanhartuta.

1.4.Eaondoerabiltzendituenadierazpen-teknikakbolumenaldetikinteres nabarmena duten objektuak irudikatzeko, objektuenazalerakotonuetaeraketakobalioenazterketakontuanhartuta.

1.5.Ea ekimenez jardutenden teknikaketaprozedurakaplikatzekogaraian.

1.6.Ea aztertzen dituen prozedurak erabiltzeko modua eta lordaitezkeenemaitzaugariak.

290

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma AdierazpenGrafiko-plastikoarenTeknikak

2.Lan-proiektu jakin baterako teknika eta prozedura egokiak zein direnidentifikatuetaaztertzea,zabaldunahidutenmezuaarrazoituz.

2.1.Ea zein diren dakien komunikatu nahi denerako egokiak direnprozesuetamaterialak.

2.2.Eajustifikatzendituenadierazpen-etairudikapen-arazoeiematenzaizkienerantzunartistikoak.

2.3.Eazeindirendakienkomunikazioannormaleanerabiltzendirenteknikagrafikoaketagrabatzekoteknikak.

2.4.Ea ondo erabiltzen duen terminologia eta lexiko berezitua,norberarenmezuakzabaltzeko.

2.5.Eakoherentziazadieraztendituenadierazibeharrekoak,norberarenlanakargudiatzekogaraian.

2.6.Eaikustenduenadierazitakoaadieraztekoerabilitakoprozedurakduengarrantziaartelanetanbertan.

3.Lan-proiektu baterako teknika eta prozedura egokiak aukeratzeaeta erabiltzea, proiektuak irudikatu eta adierazi nahi duena kontuanhartuta.

3.1.Eaaukeratzenduenirudikatuedoadierazinahidenerakoegokiadenprozedura.

3.2.Eaondoaplikatzenduenirudikapenplastikoa,proiektuakhasierabateanzituenhelburuenarabera.

3.3.Eaproposatzendituenerabilitakoprozedurarenarabera,objektubatirudikatzekodaudenmoduak.

3.4.Eafinkatzendituenobjektuberairudikatzekodaudenmailak.

3.5.Ea jabetzea den ikasgelan erakutsitako adibideen alderdiadierazkorrez.

291

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma AdierazpenGrafiko-plastikoarenTeknikak

3.6.Ea erabiltzen dituen komunikatu nahi denari ondo erantzutendioteneuskarri,prozeduraetamaterialak.

3.7.Ea ondo lantzen dituen lan plastikoak eta irudiak, mezuarenhelburuarenarabera.

4.Hainbatmaterialplastikonahitatxertatzea, lanbereanzenbaitteknikauztartuz.

4.1.Eakonbinazioegokienakzeindirendakienetaerabiltzendituenprozeduramistoetan.

4.2.Eaezagutuetaerabiltzendituenzenbaitprozedura,adierazpenarenemaitzahobetzeko.

4.3.Ea hainbat material eta prozedura erabiltzen dituen collageakegiteko.

4.4.Ea saiatzen den, konposizioan sortutako arazoei erantzuteko,erantzunartistikoarrazoituakematen.

5.Lan-prozesuak planifikatzea, norberaren eta taldearen beharreierantzunez,etaprozesurakoteknikaetamaterialegokiakargietagarbizehaztea,fasebakoitzarenbalioaetaegokitasunaarrazoituz.

5.1.Eaekimenezetajarrerairekiarekinjardutendenlan-prozesuetan.

5.2.Ea ematen duen lana planifikatzeko soluziorik, lan plastikoakegitekogaraian.

5.3.Ea teknika eta material egokiak aukeratu eta erabiltzen dituen,prozesukofasebakoitzean.

5.4.Eaazaltzendituenekoizpenarizentzuaematenlaguntzendiotenlan-prozedurakaukeratzekoarrazoiak.

5.5.Ea onartzen dituen norberaren akatsak, eta hartzen dituenikaskuntzarenosagaitzat.

292

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma AdierazpenGrafiko-plastikoarenTeknikak

5.6.Ea lan-prozesuak ikuspegi kritikoarekin ebaluatzen dituen, etaegitenditueneginbeharrekoaldaketak.

5.7.Eahartzenduentaldebarruanduenlanaberegain,etaonartzenduenhorrenardura.

5.8.Eaegitenduenekarpenpertsonaliktaldebarrukolanakoordinatuetabanatzeko.

6.Arte-irudieta-ekoizpenakegitekomoduetarakoerabiltzendirenteknikaeta materialen arteko desberdintasunak eta antzekotasunak moduarrazoituanidentifikatuetaalderatzea,zeinberegaraihistorikoarenetakulturarenondoriodirelaulertuz.

6.1.Ea ezagutzen dituen artearen historiako lanik garrantzitsuenaketaegilerikhandienakzeindiren.

6.2.Eaezagutzendituenartelanezagunenetaartistagarrantzitsuenteknika,prozeduraetamaterialakzeindiren.

6.3.Eaidentifikatzendituenideiabera(zeinberegaraietakulturakolanetan)interpretatzekomoduak.

6.4.Eajabetzendenarte-adierazmoldeenezaugarrienarteandaudenerlazioez,sortuzirentestuinguruakaintzathartuta.

6.5.Eaarrazoitzenduengaraietakulturabakoitzeangauzakadieraztekoerabilitakosoluzioetaestrategiakzergatikaukeratudiren.

6.6.Eaazaltzenduenkoherentziazunehistorikobakoitzeanerabilitakoteknikakzergatikerabilidiren.

6.7.Eaerabiltzendituenartelanetanetaikus-adierazpenetandaudenmoldeetabaliabideaknorberarenlanetanere.

6.8.Ea aztertu eta identifikatzen dituen kultura batean eta besteandaudenarte-ekoizpenak.

7.Adierazmolde estetikoak ikuspegi kritikoz aztertu eta interpretatzea,erabilitakoteknikaetamaterialakerabiltzekomoduakzer-nolakogarrantzia

293

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma AdierazpenGrafiko-plastikoarenTeknikak

duenarrazoituz,bestepertsonabatzuenzilegizkoadierazpenakdirelakontuanhartuta,komunikazio-harremanenbidezaberastasunasortzenlaguntzendutelako.

7.1.Ea sentsibilitaterik erakusten duen soluzio plastikoekiko etaadierazpen-etairudikapen-soluzioekiko.

7.2.Eajabetzendenhizkuntzaartistikoekdutenadieraztekoahalmenhandiaz.

7.3.Eaulertzenduenaukerapertsonalaketaadierazkorraknorberarenetakulturenaskatasunerakoeskubideakdirela.

7.4.Eajabetzendentaldekonahizbakarkakonortasunarenadierazpen-ereduaksortzekodaudenprozedurenezaugarrigarrantzitsuenez.

7.5.Ea behar bezala arrazoitzen dituen egindako interpretazio etaazterketak.

7.6.Eabilatzendituenarteanerabilitakoteknikaetaprozeduretanadierazietakomunikatunahidenarekinbatdatozenerreferenteetaideiak.

7.7.Eaarrazoituetabeharbezalaazaltzenduenmaterialetateknikekartelanenazkenemaitzandutenpisua.

8.Teknikenarteandagoenharremanaazaltzea,hizkuntzabatbainogehiagoerabiltzendituztenteknikenartekoabereziki,etateknikaberritzaileaknahiztradizionalakgauzakadieraztekoetakomunikatzekobideadirelaikustea.

8.1.Ea jakin-minik eta interesik baduen teknikak komunikaziosozialerakoetagauzakadieraztekobidegisaerabiltzeko.

8.2.Eaezagutuetaazaltzendituenahozteknikenartekoantzekotasunaketadesberdintasunak.

8.3.Ea interesik baduen baliabide tradizional eta berritzaileak etaartelanakegitekoematendituztenaukerakezagutzeko.

8.4.Ea erabiltzen dituen gaur egungo teknologiek ematen dituztenaukerak.

294

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma AdierazpenGrafiko-plastikoarenTeknikak

8.5.Eaerabiltzendituenbaliabidedigitalaktradizionalekinbateraarte-adierazpenakosatzeko.

9.Materialetateknikenerabilera,berezitasunaketapropietateakaztertuetaarakatzea,erabatekoetabestekoarte-adierazmoldeetanetaizadikonahizkulturakoobjektuetaelementuetan.

9.1.Ea jakin-minik erakusten duen norberaren inguruneko kulturanerabilitakomaterialetateknikakezagutzeko.

9.2.Eaterminologiaetalexikoegokiaerabiltzenduen,aurkitutakoarenberriemateko.

9.3.Ea jabetzen den agertutako teknika eta material berriek arte-adierazpenetanizandakoeraginaz.

9.4.Ea dakien inguruneko artelanetan erabilitako baliabide, teknikaetaprozedurakbereizten.

10.Artelanak egiteko garaian materialak eta produktuak erantzukizunezerabili beharra onartzea, norberaren ekintzek ondorio orokorrakdituztelaikusita.

10.1.Eajakin-miniketaerrespeturikerakustenduenbestepertsonabatzuekberenartelanetanzeinmaterialerabilidituztenjakiteko.

10.2.Ea ikusten duen materialak birziklatzeak duen garrantzia etahorrek gauzak adierazteko ematen dituen aukerak norberarenlanetan.

10.3.Ea bilatu eta berrerabiltzen duen materialik, norberaren lanakegiteko.

10.4.Ea azaltzen duen lan plastiko edo ikusizko jakin baterakoaukeratutako teknika, tresna eta materialak zergatik aukeratuetaerabilidiren.

10.5.Ea interesikbaduenpaperaeta taulatxoakerabiltzekogaraianingurumenarekiko errespetuz jokatzeko eta materialak neurrizerabiltzeko.

295

III. Eranskina.Batxilergoko ikasgaien kurriculuma

Arteenmodalitatea.

ArtearenHistoria

SARRERA

ArtearenHistoriairakasgaiagizazientzieietaarteariloturikodiziplinada,etasormenarenetagizajarduerarenemaitzadirenartelaneibehatu,haiekaztertu,interpretatu,sistematizatuetabalioesteaduxede,berendenbora-eta espazio-testuinguruan. Arteak berezko adierazpen-kodeak ditu, eta,haien bidez, aberastu egiten dira, bai errealitatearen ikuspegi orokorra,baierrealitatehoriadieraztekomoduak.Artea ikuspegibikoitzetikulertunahida:aldebatetik,artelanarenelementuenirakurketabategitenda;eta,bestetik,gertakizunhistorikogisahartzendaartelana,haren jatorri izanzireninguruabarhistorikoeierreparatuta.

Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzan, batik bat Gizarte Zientzietan,Geografian eta Historian, eta, oso bereziki, Plastikaren eta IkusizkoenHezkuntzan,ikasleekoinarrizkoezagutzaeskuratudutehainbatgaraitakoarte-hizkuntza ulertzeko, besteak beste, arte klasikokoa, Erdi Arokoa,EuropakoXV.etaXVIII.mendebitartekoaetaXIX.,XX.etaXXI.mendeetakomugimenduesanguratsuenetakoa. Ikasleek ikusidutearte-adierazpenekloturaestuadutelaberensorrerakogaraiarekinetagizartearekin,baigizartehorrenerakusgarridirelako,baigizartehorrenkritikaegitendutelako.

Halaber, Batxilergoan, Artearen Historia ikasgaia amaierakoa etapropedeutikoa da aldi berean, eta horrek bideratzen eta ahalbidetzenduarteareningurukoikasketakegitenjarraitzea,baiLanbideHeziketakozikloetanetazikloartistikoetan,baiunibertsitatean.

Curriculum-proposamenhonetan, ikuspegidiakronikoaaurkeztuda, etaikuspegihorrekkronologikokiezarridituarte-estiloetaarte–aroaipagarrienak,zenbait artelanetaartistaesanguratsurenazterketasakonarekinbatera.Analisi orokorraren metodoa aplikatuz, xehetasun eta konplexutasunhandiz aztertu asmo da obra jakin batzuek adierazitako hizkuntza, eta

296

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma ArtearenHistoria

artelanhorrektestuinguruhistorikoarekindituenharremanak.Horrela,estilobakoitzarenikuskeraestetikonagusiak,estiloenbaldintzatzailehistorikoak,aldaerageografikoaketaaskotarikointerpretazioaketabalorazioakikasikodira.Artegaraikideakpisuhandiagoaizanbehardu,etaaurrekoetapanbainosakonagoaztertubeharda.Horrekinezdagutxietsinahiaurrekogaraiko artea; aitzitik, zenbait tresna eman nahi zaizkie ikasleei, gauregungogaraitikhurbilendenarteaaztertu,harengaineangogoetaegin,ulertuetahartazgozatzeko.Hortaz,edukienlehenengomultzoa,funtsean,irakasgaiaezagutzekooinarrizkoakdirenprozedureieta jarrereidagokie.Prozeduraetajarrerahoriek,edukikomuntzathartuta,gainerakoenlantzerasartubehardira(arteklasikotikazkenjoeretaraino).

Espazioaridagokionez,azterketanbatezereMendebaldekoartekoestilonagusiakbildukodira,etaberezikilandukodiraespainiaretaeuskalartea.Biartehorienekarpenesanguratsuenak(artisteietaartelaneidagokienez)edukien multzoetan aztertuko dira. Interesgarria da aipatzea herri edoinguruhurbilenekoarteariburuzkolanak,artelanekinzuzenekoharremanaizateko bide emateaz gainera, ondarea balioesteko eta motibatzekoestrategiagisaerebaliokoduela.

Sinbiosialortunahidahonakobialderdihauenartean:batetik,estetikarenazterketa(artelanenbarrukolegeakirakurtzen,aztertzenetainterpretatzenjakitea, eta haien itxurazko osaketa, osaketa plastikoa eta gaikakoaezagutzea)eta,bestetik,historiarenezagutza(egilea,helburua,hartzaileak,baldintzatzailesexualak, ideologikoak,sozialak,ekonomikoak,politikoaketa kulturalak). Helburua da lanaren inguruabar sozialak, ekonomikoak,erlijiosoak, politikoak, ideologikoak eta estetikoak berregitea, bainaArtearenHistoriaekonomia-etagizarte-historiarenepifenomenoramurriztugabe.Izanere,ArtearenHistoriakberezkohelburuaketametodoakditu,etahoriek,diziplinaautonomogisaeratzendute.

Artearen Historia irakasgaiak lotura estua du Batxilergoko zenbaitirakasgairekin. Lehenengo tokian Filosofia eta Herritartasuna etaFilosofiaren Historia jarriko genituzke, obra arkitektoniko eta plastikakolanetakoazalpenaskotangaraijakinbatekopentsamoldearenekarpenakbehar izaten diren neurrian. Halaber, gai askok inspirazio-iturri izatendituztegreziaredo latindargai literarioakedomitologikoak.EspainiarenHistoria eta Mundu Garaikidearen Historia irakasgaiekin ere baduzerikusia,hainzuzenere,ArtearenHistoriarenblokekomunasendotzenbaitute. Horretarako, aipaturiko irakasgaiok arte-adierazpen bihurtzen

297

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma ArtearenHistoria

direngertakariak,ideiaketaegoerakematendituzte.Eraberean,ArtearenHistoria irakasgaiak ageriko lotura du Musikaren eta Dantzaren Historiairakasgaiarekin, elkar elikatzen baitute. Azkenik, bereziki aldi garaikidehonetan, zenbait irakasgaik (besteak beste, Ikus-entzunezkoen Kultura,ArteEszenikoak,MusikarenHizkuntzaetaPraktika,Diseinua,MarrazketaArtistikoa, Adierazpen Grafiko-plastikoaren Teknikak eta Bolumena)berariazkoezagutzaematendiguteplastikakoadierazpenakhautematekoetaadierazpenokhitzezadierazteko.

Edukiak ulertzeko modu integratu horrek aldaketa dakar berekin,kontzeptuzko, prozedurazko eta jarrerazko edukiak ulertzeko modumaiz zatikakoa alde batera utzi nahi baitu. Beraz, ikasleak ebaluatzekoprozesuan, modu orekatuan aztertu behar dira gaitasunak, askotarikoproba eta prozeduren bitartez (gaiak lantzea, kontzeptuak definitzea,irudiartistikoeningurukoiruzkinakegitea,iker-proiektutxikiakgauzatzea,iturrienetadokumentuidatzienkritikaegitea,eztabaidak,etamuseoetagalerietarabisitakegitea),irakasleakikasturteanzeharikusidueninformaziogarrantzitsuabalioetsizetaikasleeiebaluazio-prozesuanbertanpartehardezatenbideaemanez.

oInARRIZko gAItASunAk ESkuRAtZEko, IRAkASgAI HonEk EgItEn DuEn EkARPEnA

Artearen Historia irakasgaiak, berezko xede-, metodo-, helburu- etahezkuntza-ahalmenak izanik, biziki laguntzen du Batxilergoko gaitasuneta helburu orokorrak eskuratzen: komunikazio-teknika ikonikoak zuzenerabiltzeaerraztendu,kultura-ezagutza lortzen laguntzendu, iraganekogizarteetan eta gaur egungoetan berdin jarraitu duten eta aldatu direngauzak ulertzea errazten du (bai eta gizarte horietako mutazioak ere),barneratutako kultura-esperientzia besteei adierazten laguntzen du, etabizileku dugun herrialdeko eta, oro har, gizateriaren ondare artistikoaerrespetatzeaketazaintzeakduengizarte-balioahelaraztenetafinkatzendu.

298

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma ArtearenHistoria

ZEHAR-gAItASunAk gARAtZEko, IRAkASgAIAk EgItEn DuEn EkARPEnA

l Ikasten ikasteko gaitasuna.

Irakasgai honek ikasten ikastekogaitasunagaratzen laguntzendu. Izanere,ikasleeiikertzekoetaprozesuenplangintzaegitekoteknikakematendizkie, arlo kualitatiboan, emoziozkoan eta zentzumenezkoan. Horrela,testuingurusozialeanetahistorikoangertakariartistikoengaineangogoetaegiten eta adierazpen artistikoak eta berariazko terminologia aztertzeneta interpretatzen laguntzen da, barneratutako edukiak egoera askotanerabiltzekogai izatekoxedearekin.ArtearenHistoria tresnapribilegiatuada gizakien heldutasun intelektuala indartzeko, ikasketa autonomoakegiten laguntzen du eta. Ikasketa autonomo horiek, halakorik egitenduenari, jakintza berria barneratzea, aurrez ikasitakoa berrikustea etabizitza praktikoan aplikatzea ahalbidetzen diote, bereziki aisialdiarenkontsumoan. Gainera, pentsatzeko, antolatzeko, buruz ikasteko etainformazioaberreskuratzekoestrategiakgaratzen laguntzendu;besteakbeste,laburpenak,eskemakedokontzeptu-mapak.

l Informazioa tratatzeko eta teknologia digitala erabiltzeko gaitasuna.

Teknologiaknabarmenlaguntzenduinformazioatratatzekoetateknologiadigitala erabiltzeko gaitasuna garatzen, tresna gisa erabil daitekeelako,bizereginetarako:aldebatetik,ikus-arteeiloturikoprozesuakerakustekoeta ikasleeibesterenekoizpenartistikoakhurbiltzeko;eta,bestealdetik,ikasleek beren sortze-lanetarako edo lanak dokumentatzeko informazioerabilgarriabilatzeko.Gogoan izanbehardaekoizpenartistikoakberak,geroetagehiago,euskarriteknologikoaduela,eta,euskarrihorretanarte-gaitasuna eta teknologia digitala erabiltzeko gaitasuna lotuta daudela,ezinbestean. Hainbat eginkizun gauzatzeko irudiak erabili behar dira,nahitaez; besteak beste, txostenak eta aurkezpenak egiteko, Internetenmuseoei,galerieietaairezabalekoarte-adierazpeneiburuzkoinformazioabilatzeko, arte-adierazpenei guk egindako argazkiak ordenagailuangordetzekoetamezuakbidalietajasotzeko.Autoreaskorenarabera,irudiakulertzekoetamanipulatzekogaitasunhorieknahitaezkobestealfabetatzebat(hizkuntzaikonikoak,mintzairasinbolikoaketaadierazpenaezagutueta

299

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma ArtearenHistoria

interpretatzea)eskatzendutegauregun,etaArtearenHistoriairakasgaiakduhorretarakoeskumenhandia.Eraberean,ahaliketaetekinhandienaateratzeko osagarri egokia lankidetzan egindako lana da, bai eta saredigitalakerabiltzeaere,informazioamodueraginkorreanetahautakorreanlantzearenbitartez.

l norberaren autonomiarako eta kimenerako gaitasuna.

Irakasgaihoneknorberarenautonomiaetaekimenagaratzenlagundudezan,beharrezkoadaeztabaidaketabanakakoedotaldekolanakbultzatzea;izanere,gauzakasmatzea, aztertzea,plangintzaegitea, jardutea, egindakoaberraztertzea,aurreikusitakohelburuaketalortutakohelburuakalderatzeaetaondorioakateratzeaeskatzendu.Kidedirenetaerreferentziazkodirentaldeetakoprozesuhistorikoaketaartistikoakaztertzeaklaguntzaematenduerabakiakhartzeko.Artelanekgeuresentimenduetanetabestepertsonabatzuen sentimenduetan arakatzea, berrirakurtzea eta berriz lantzeaahalbidetzendute.Geureesperientziaraegokitzendiraeta,gainera,arte-adierazpenari dagokion garaiko erakundeak ezagutzeak aukera ematendigu herritartasuna hobeto gauzatzeko. Beraz, ikasleak gai izango diraestiloedomugimenduartistikoenkausei,bilakaerarietaeraginariburuzkohipotesiakkonfiantzaz,erantzukizunezetazentzukritikozazaltzeko.

l gizarterako eta herritartasunerako gaitasuna.

Irakasgai honek gertakari historikoak aztertu behar ditu banakako etataldekonortasunetatik,etaezsoilikbalioformaletaestetikoetatik.Hortaz,bitartekobikainadagizarterakoetaherritartasunerakogaitasunagaratzeko.Ekoiztu dituzten gizarteetan ainguratuta egon dira gertakari artistikoak,eta,beraz,ezindiraulertujatorri-kulturatikedoekoizpen-testuinguruetatikkanpo (elementu ekonomikoak, ideologikoak, teknikoak, erlijiosoak etazientifikoak). Ezin dugu ahaztu artea iraganeko bizitzeko moduetarahurbiltzekotestigantzarikgarrantzitsuenetakoadelaetahalaizandela,etamunduaulertzekoetabertanbizitzekobestelakomoduekinharremanetanjartzen gaituen eta jarri izan gaituen dokumentu historiko baliotsua da.Besterenproposamenakerrespetatzeaketaaskotarikoerantzunartistikoakulertzeakbideakirekitzendituiraganekoetagauregungogizartekokezken

300

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma ArtearenHistoria

inguruan gogoeta egiteko (kultura-nortasuna, genero-aldeak, indarkeriaetaimmigrazioa),baietaikaslearengustupertsonalaeratzekoetabesteenlarruanjartzekogaitasuna—alegia,enpatia—garadadinerraztekoere.

IRAkASgAIAn ERAgInA DutEn DIZIPlInARtEko EDo moDAlItAtEko gAItASunAk gARAtZEko, IRAkASgAIAk EgItEn DuEn EkARPEnA

l Zientzia-, teknologia- eta osasun-kulturarako gaitasuna.

Artearen Historiak lagundu egiten du zientzia-, teknologia- eta osasun-kulturarakogaitasunagaratzen,ingurunaturaletan,obretanetagizakiarengauzatzeetanikusdaitezkeenformak,koloreak,lerroak,ehundurak,argiaedomugimenduahautemanez.Gaitasunhorigaratzenlaguntzendu,ezsoilikpertzepziozkoprozesuenbitartez;baietametodozientifikoariloturikoprozedurakerabiltzearenbitartezere,halanolabehaketa,esperimentazioa,aurkikuntza, azterketa eta gogoeta. Artistak ingurune fisikoa baliatzendu lanaksortzekoaitzakiagisa;aztertu,manipulatu,sartu,pentsatuetabirsortuegitendu,bestedimentsiobatemateko.Hortaz,ArtearenHistoriaosodiziplinazientifikobaliotsuadaulertzekopertsonoknolakoharremanaizan dugun bizileku dugun ingurunearekin, eta nola landu ditugun etalantzenditugunarte-adierazpenakingurunehorrengainean.

Artearen Historiak irekita egon behar du teknologiak eskaintzen dituenaukeren eta ekarpenen aurrean, eta informazio- eta adierazpen-alorrakirekiditzakeentresnagisaulertubehardateknologia.Izanere,alorhoriekikaskuntza artistikoaren ekintza-esparrua zabaldu egiten dute. Halaber,beharrezkoada ikasleakbizi-kalitateahondatzendutenerasoenaurrean(besteakbeste,geroetahandiagoadenikusizkokutsadura)sentikortzea,eta guztiontzat atsegina eta osasungarria izango den ingurune fisikoazaintzeakduengarrantziazjabetudaitezenlaguntzaematea.Azkenfinean,artea ingurumenari loturiko mota guztietako arazoen aurrean (ekologia,iraunkortasunaetaingurumen-degradazioa)norberakzerbaitadieraztekoeta erantzuteko tresna izan daiteke. Horrek, modei eta estereotipoeidagokienez,positibokikritikoaizateadakarberekin.

301

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma ArtearenHistoria

l matematikarako gaitasuna.

Artearen Historia irakasgaiak laguntza ematen du matematikarakogaitasuna garatzen, elementu artistikoen proportzioak aztertzekobeharraren bitartez (zutabe eta eskultura klasikoak, Erdi Aroko arkuaketa abar), forma geometrikoak marraztuz eta askotariko perspektibenbidez(lineala,airetikoaetaabar).Beraz,jakitunizanbeharduteArtearenHistoria matematikako pentsamenduarekiko topaketaz beteta dagoela,matematika-elementuen bitartez funtsezko ideiak identifika daitezkeelaeta arrazoiketa eta informazioen logika eta baliozkotasuna baliozta etaepaidaitezkeela.

l giza eta arte-kulturarako gaitasuna.

ArtearenHistoriairakasgaiakgizaetaarte-kulturarakogaitasunagaratzekoematen duen laguntza, nagusiki, arte-adierazpenak ezagutzeko etabalioestekoberealderdiarekin lotzenda.Ekarpenhori egiazkierraztukoda,baldinartelangarrantzitsuensortajasotzenbada(estiloenedoartistenkarakterizazioan duten esanahiagatik edo kultura-ondarearen zati izanikgarrantzitsuak direlako) eta baldin ikasleei azterketarako nahitaezkoakdiren elementu teknikoak aztertzeko eta ulertzeko trebetasunak ematenbazaizkie.Planteamenduhorretatikhainbatgauzarenaldeegitenda;besteakbeste, artelanak balioesten ikasten da, pertzepziozko eta sentikortzekotrebetasunaklortzendira,artelanekinhunkitzekogaitasunagaratzendaeta,horrezgainera,kultura-ondareabalioesteko,errespetatzekoetazaintzekointeresapiztenerelaguntzendu.

Arteak, musikak eta dantzak euskal herritarrak komunitate gisaidentifikatzen dituen testigantza esanguratsuenetako bat osatzen dute,etaaspaldikogaraietakobizitzekomoduetarahurbiltzengaituzte.Horrela,ikasleekirizpideerabilgarriakeratuditzaketeeskaintzenzaizkienkulturakoeta aisialdiko produktuei dagokienez, horrela eskaintzen zaien gero etakultura-eskaintzahandiagoa(museoak,kontzertuak,zinema,filmlaburrenjaialdiaketaabar)ulertuetahartazgozatuahalizateko.

302

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma ArtearenHistoria

IRAkASgAIAk ZEHARkAko EDo DIZIPlInARtEko gAItASunAk gARAtZEko EgItEn DuEn EkARPEnA

l Hizkuntza-komunikaziorako gaitasuna.

Testua ere sartzen duten ekoizpen artistikoak aztertzeak (pinturaerromanikoa, mota guztietako publizitatea eta irudiak) hizkuntza-komunikaziorakogaitasunagaratzeaahalbidetzendu.Mezuhoriekezdiraeratzensoilikformen,soinuen,mugimenduarenetakoloreenerregistroz;mezuetanerabatsartutadaudenhizkuntzamintzatuetaidatziakereosatzenditu.Gainera,hizkuntzakodepoetikoetan,sinbolikoetan,emoziozkoetaneta abarretan aurkezten da. Kode horiek ez dira ikuspegi denotatiboramugatzen,etaosomoduberezianuztendiguteemoziozkopentsamenduaetasentikortasunahizkuntzarenbitartezlantzenetagaratzen.Berariaz,arte-adierazpenak ibilgailuegokiadira lexikoberria ikasteko,estereotipoetaadierazpensexistaketaetnizistakdesagerrarazteko,etatresnabaliagarriada Euskal Autonomia Erkidegoko bi hizkuntza ofizialak aberasteko etafinkatzeko. Halaber, bitarteko erakargarria da bigarren edo hirugarrenhizkuntzaikastenlaguntzekoedoikaskuntza-lanhorisendotzeko.

HElBuRuAk

1.Historianzeharegondirenartearen ikuskeradesberdinakulertzeaetabalioestea, etaartearengizarte-funtzioenbilakaeraz jabetzea,adibidejakin batzuei erreparatuta. Hori lortzeko, artistak balioetsiko dira,mundukokultureietahistoria-aroeierreparatuta.

2.Artelanekosagaihistoriko-kulturalaetaosagaiestetiko-formaladutelaulertzea.Osagaihoriezberehorretangozadaitekeiruzkinetairakurketaespezifikoen bitartez, eta garai baten eta garai hartako kulturarentestigantzagisabalioetsdaitezke.

3.Arteaaldaerahistorikoaskokohizkuntzadelaetahainbataldiartistikotanirakurketaesanguratsuakegiteaahalbidetzenduelaulertzea.Horretarako,adieraziko dira artisten eta gizartearen arteko harreman bereziak etagaraibatekoedoetorrikodirengaraieidagokienezeginedoegingodirenaldaketak.

303

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma ArtearenHistoria

4.Azterketa-metodobaterabiltzea,sentikortasunaetairudimenalantzekoetaberariazkoterminologiaeskuratzeko,eta,eraberean,metodohorrenbidez,arte-estiloenformen,gaienetafuntzioenoinarrizkoildoaklaburbiltzea.

5.Mendebaldeko arte-estilo nagusietako artista behinenak eta arte-adierazpen nabarmenenak ezagutu, bereizi eta aztertzea (berariazaipatukodaEuskalHerrianetaEspainianekoitzitakoartea),etabeharbezala kokatzea denboran, espazioan eta testuinguru historikoan,aldaketaketa jarraipenak ikustekoetaondarekolektiboarenelementugisabalioesteko.

6.Gurearte-ondareaezagutu,hartazgozatuetabalioestea,moduaktiboanlagunduzondarehorizaintzenetaetorkizunekobelaunaldieihelarazten,etahondatzendutenjokabideaketaarriskuanjarrikodutenproiektuakukatuz.

7.Sentikortasun artistikoa, gozamen estetikorako gaitasuna eta zentzukritikoa garatzea, sortze-lan artistikoak aztertzean norberarensentimenduak eta ideiak adierazten ikasteko, artelanak ulertzekoaskotariko moduak errespetatuz eta estereotipoak eta aurreiritziakgaindituz.

8.Informazioabiltzekoetaikertzekojarduerakgauzatzea;jarduerahorietanartearenhistoriakoalderdiesanguratsueiburuziturriaskotatik(Internet,entziklopediak, aldizkari espezializatuak eta museo edo galerietakokatalogoak) lortutako informazioa aztertu, alderatu eta interpretatukoda, interpretazioak eta ondorioak noraino diren erlatiboak eta behin-behinekoakbalioestealdera.

9.Museo,erakusketaetamonumentuinteresgarrietaesanguratsuenetakoartelanenkokalekuazehaztea,artelanokezagutzea,aztertzeaetahaietazgozatzea. Horretarako, ahal denean, zuzeneko behaketa erabiliko dairteeren,bisitenetaibilbideartistikoenbitartez,estiloenbereizgarridirenezaugarriak antzemateko eta garai berean gara daitezkeen korronteestetikoenaniztasunabalioesteko.

10.Artearenhistoriakemakumeaknolatratatudituenkritikokibalioestea,baiartistagisa,baiirudikapen-subjektugisa;etaemakumeekgauzatutakoarte-ekarpenen garrantzia balioestea, ahoz edo idatziz adierazitakoikerlanenbitartez.

304

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma ArtearenHistoria

EDukIAk

1. eduki-multzoa. Eduki komunak

lIkasgaia ikasteko hizkuntza-trebetasunak aplikatzea: testu eta irudiidatziak eta ahozkoak ulertzea, berariazko lexikoa interpretatzea etaerabiltzea,etaahozetaidatzizzuzenadieraztea.

lEstilo edo mugimendu artistikoen kausei, bilakaerari, iraupenari etaeraginariburuzkohipotesiakplanteatu,eginetaegiaztatzea.

lHainbatestilo,garai,espazioetaautorerenartelanakaztertu,identifikatuetamoduarrazoituansailkatzea.

lArtelanetanikonografia,materialaketateknikakezagutzea.

lLanbatenplangintzaeginetalanagauzatzea(banakaedotaldean),etaegiaztadaitekeenaskotarikoinformazioaerabilizartistaedoarte-garairenbatiburuzkoondorioakbiltzea.

lMuseo,erakusketaedomonumentuetaraegingodirenirteeretanhainbatartelanizuzeneanbehatuetaartelanokaztertzea.

lHainbat iturritatik lortutakoarteaulertzekomoduari, funtzioari, estiloeieta arte-ekoizpen ikusizko eta plastikoei buruzko informazioa aztertu,egiaztatuetabalioztatzea.

lHainbatgaraitakoartelanbatzukalderatuzaztertzea,analogiaketaaldeakbilatzea,etabatzuekbesteengaineandituzteneragineietaharremaneiantzematea.

lArtearenHistoriakooinarrizkoterminoenglosarioaegitea.

lObren, artisten, estiloen eta abarren ezaugarriak, koordenatuak edoharremanak oro har azalduko dituzten kontzeptu-mapak, kronologia-frisoak,taulakedoeskemakegitea.

lBertako edo eskualdeko artista, artelan edo estiloren baten ingurukoikerketa txikia gauzatzea, hainbat euskarri erabiliz (CD-ROMa, DVDa,

305

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma ArtearenHistoria

bideoa,muralaetaabar);etasailkatuetaalderatzea,dagokionnazioartekokorronte,mugimenduedoestiloarenarabera.Halaber,antzekotasunak,eraginaketaezaugarribereziaknabarmentzea.

lAskotarikoespazioetagaraitakoarte-adierazpenakezagutuetaulertzekointeresa, eta horiek faktore-multzo konplexu baten adierazpen gisabalioestea.

lZorrotza eta objektiboa izatea, denboran zehar estiloetan eta arteaikusteko moduan izan diren aldaketak eta iraun duten alderdiakhautemateko,etahistoriakohainbatunetanartistagarrantzitsuek izandutenprotagonismoabalioesteko.

lOrohar,EspainiakoetaEuskalHerrikoarte-ondareaeta,bereziki,herrikoaedoeskualdekoaezagutzekointeresa.

lArtelanei behatzeko eta artelanak kontzeptualki ulertzeko interesaeta gustua, norberaren gustua eratzen eta balio estetikoak garatzenlaguntzekobidegisa.

lHistoriakobestejakintza-iturrigarrantzitsubatbaita,irudiarenedokulturamaterialarenegokitasunarenaurreangogoetaetakritikaerabiltzea.

lTalde-lanabalioestea,informazio-iturrietankontsultaegitekoetaiturriokegiaztatzeko modu eraginkor gisa; eta gizartearen eta banakoarenalderdiakaztertuetainterpretatzea,aurkezpenaetahizkuntzazainduz.

lGurekultura-ondarearenaldekoekintzetaneta/edoelkarteetanaktibokiparte hartzeko prest egotea, eta arte-ondare unibertsala zaintzeko,zaharberritzekoetazabaltzekoekimenorokorrakbabestea.

lIrekiaetakritikoaizateanorberarengustukoakezdirenetairitziekinbatezdatozenarte-adierazpenenaurrean,baietajoeraberrienaurreanere,autoreen nahiz garaietako balioen eta sentikortasunaren adierazpengisa.

306

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma ArtearenHistoria

2. eduki-multzoa. Artea: giza adierazpena denboran eta espazioan

lArtea definitzeko zailtasunak eta sailkatzeko askotariko moduak.Aldaketakartearenkontzeptuan.

lArteakhistorianizandituengizarte-funtzioak.Hainbatereduhistorikotanetahainbatkulturatanizanduenbalioespena.

lArteakulturakoelementuaktibogisabalioesteaetaarte-ondareazaintzea.

lArte-estiloak:definizioa,analisiaetaeboluzio-tipologiak.

3. eduki-multzoa. Artelana ulertzeko modua eta azterketa

lIkus-hizkuntza:materialak,prozedurateknikoaketaelementuformalak.

lIkonografia eta ikonologia: arteko gaien eta tipologien trataera etaesanahia.

lArtista eta sorkuntza-prozesua, dagokien garaiko testuinguru sozialaren,intelektualarenetateknikoarenbarruan.Bezeroeneginkizunaetamezenasgoa.

4. eduki-multzoa. Arte-estiloak: bilakaera historikoa eta espazio aniztasuna.

lArte klasikoa: Grezia eta Erroma; historian izan duten eragina. ArteaHispaniaerromatarrean.

lErdi Aroko arte kristaua: ikonografia baten egitura. Erromanikoa etagotikoa.ErromanikoaDonejakueBidean.

lIslamiarartea,berezikihispaniar-musulmana.

lErrenazimentua:klasikoakberreskuratzeaetaadierazpen-sistemaberriakbilatzea.Italiarenesanahia.ErrenazimentuaEspainianetaEuskadin.

lBarrokoa.Sorkuntza-guneaketaeuroparaldaerak.EspainiakoBarrokoa.Espainiakopinturarenekarpena:UrrezkoMendearenfiguranagusiak.

307

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma ArtearenHistoria

5. eduki-multzoa. Arte garaikidean bizirik iraun dutenak eta izan diren aldaketak

lNeoklasizismoa.Erromantizismoa.Errealismoa.Goya.

lXIX.,XX.etaXXI.mendeetakoarkitektura:materialberriaketaespazioarenikuskeraberria.

lHirietakozabalguneetatik joeraarkitektonikoberrietara.ArkitekturaetahirigintzaEuskadin.

lAdierazteko eta gauzatzeko sistema tradizionalen haustura:inpresionismotikXXI.mendekoabangoardietara.

lEuskalpinturaetaeskulturaXX.etaXXI.mendeetan.

lIkus-sistemaberriaksortzea:argazkigintzaetazinema.

6. eduki-multzoa. Arte-egintzaren gaurkotasuna

lJoeraartistikoberriak.Arteaetateknologia.

lMerkatuaetaartearenkontsumoa:finantzaketa,kritikaetahedapena.

lMonumentuetaobjektuartistikoakzaintzeaetazaharberritzea.

lMonumentua. Artelana museoan. Arte-museoak. Hainbat ibilbidehistoriko-artistiko-kultural.

EBAluAZIo-IRIZPIDEAk

1.Arteaikustekomoduangertatudirenaldaketakaztertuetaalderatzea,baietahistoriakohainbatunetanetahainbatkulturatanizandituengizarte-funtzioakere;etaegileanordenadibideenbitarteznabarmentzea.

1.1.Eabereiztendituen,artearenbilakaerahistorikoarenesparruan,arteaikustekomoduanizandirenaldeak.

308

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma ArtearenHistoria

1.2.Eaondorioztatzenduenartelanarenesanahia.

1.3.Eaidentifikatzendituenarteareneginkizunak,historianizandirenartistei,bezeroeietasustatzaileeidagokienez.

1.4.EaezagutzenduenXX.mendearenbigarrenerdialdetikaurrerakoartearen eta autorearen eginkizuna: gizartea salatzeko artetikkontsumo-ondasundenartera.

2.Arte-hizkuntza zorrotz interpretatzea (formak, gaiak eta esanahiak),historianaldakorraizandengaigisa.

2.1.Ea identifikatzen dituen arte klasikoaren (Grezia eta Erroma)funtsezkoezaugarriak.

2.2.EadeskribatzendituenGreziakoetaErromako lanenestiloarenbilakaeranizandirenaldaketaetaberdinjarraitudutenezaugarrinagusiak,lanhorienaurrekoeietaondorengoeibegiratuz.

2.3.EaezagutzendituenEspainiakoarteerromatarrarenlannagusiak.

2.4.Eaezagutzendituenarkitektura,eskulturaetapinturaerromanikoa.

2.5.EadakiennondagoenDonejakueBidea,etaeaonartzenduenestiloerromanikoarenzabalkuntzanizanduengarrantzia.

2.6.Eabereiztendituenarkitektura,eskulturaetapinturagotikoarenezaugarrinagusiak,hiri-kulturarentestuinguruan.

2.7.Ealotzendituenmusulmanenkulturaetaartehispaniar-musulmana,etaeabalioestendituenhaienekarpenak.

3.Garaibatekoeraginsoziologikoz,egiletzaz,esanahiz,formazetamateriazosatutako artelanaren elementuak ezagutu eta bereiztea. Elementuhoriekartelanazestetikokigozatzekoaukeraematendigute.

3.1.EaidentifikatzendituenItaliakoerrenazimentukoestilo-ezaugarriak(arkitektura,eskulturaetapintura).

3.2.Ea bereizten dituen Barrokoko ezaugarri orokorrak, dituen

309

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma ArtearenHistoria

aniztasunkronologikoanetageografikoan.

3.3.EalotzendituenBarrokogaraikoespazioarkitektonikoaetahiria,boterepolitikoaketaElizarenbotereak.

3.4.EadeskribatzendituenBarrokogaraikopinturanetaeskulturanizanzirengai,forma,funtzioetajoeranagusiak.

3.5.EaezagutzendituenEspainiakopinturabarrokoarenartistaetaartelannagusiak.

3.6.EaidentifikatzenduenXVIII.mendekoarkitektura,etaeabalioestenduenharenegoeraBarrokoakiraunizanarenetaNeoklasizismoarenartean.

4.Artelanakinterpretatzea,artearenelementueiantzemateaahalbidetzenduenmetodoarekin:elementuesplizituei(materialak,forma-elementuak,gaiaren trataera eta esanahia) eta inplizituei (artistaren nortasuna,bezeroak,baldintzaekonomikoaketasozialaketaeraginideologikoak).

4.1.Eamotaguztietakobitartekoakerabiltzendituenestilo-bilakaerariburuzkoinformazioalortzeko.

4.2.Eaegitenduentxostenik,kontzeptu-mapariketaDVDrik,ArtearenHistoriaren alderdi esanguratsuren bati buruzko ikerlanetikabiatuta(artista,korronteartistikoaetaobra).

4.3.Eaaztertuetainterpretatzendituenartelanakberentestuinguruarenbarruan;eta,horretarako,eazuzenerabiltzenduendiziplinarenberariazkolexikoa.

4.4.Ea lotzen dituen garai bateko lan garrantzitsuak aurreko edoondorengolanekin.

5.Unehistorikobakoitzekoartelanesanguratsuakaztertu,identifikatuetakronologikokietaespazioankokatzea;arte-estiloenezaugarribereizgarribehinenakadieraztea;etabestegaraibatzuetakoartelan,autoreetatokiesanguratsuekinalderaketaegitea.

5.1.Ea egiten duen espazio geografikoa eta denbora historikoadeskribatzenduenkronologia-frisorik,etaeasartzenduendaturik,obrarik,autorerik,gertakizunhistoriko-artistikoriketaestilorik.

310

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma ArtearenHistoria

5.2.Ea identifikatzen dituen fenomeno artistikoen kausak etaondorioak,berentestuinguruhistorikoetakulturalean.

5.3.Eaezagutzenduenarteakarteklasikotikgauregunarteizanduenbilakaera.

5.4.Eadeskribatzendituengaraihistorikobakoitzekoarte-ekoizpenarenhomogeneotasunaetaaniztasuna.

5.5.Eaalderatzendituenzenbaittokitakoobraadierazgarriak,etaeaaztertzendituenhaienartekoaldeak,antzekotasunaketaharremanak.

5.6.Ea identifikatzen duen alderdi historikoek arte-hizkuntzarensortzeanetabilakaeranizanduteneragina.

6.Ikuskeraestetikoaketaezaugarriestilistikoakegiaztatuetaalderatzea,iraun duten gauzak eta aldaketak ikusteko, eta arte-mugimenduenartekoharremanaketaeraginaknabarmentzeko.

6.1.Eajarrerakritikoaetairekiaduenarte-adierazpenenaurrean.

6.2.Eaantzematendituenarteandaudeniraute-etaaldatze-prozesuak.

6.3.Eaidentifikatzendituenarteakdituenarazoteknikoberriak.

6.4.Eadeskribatzendituenarte-gaiaklantzeanizandenaldaketaetaartearilotzenzaizkionerabileraetafuntzioberrieneragina.

7.Artistahandienartelanbehinenakidentifikatu,aztertuetainterpretatzea,estiloabereiztendutenezaugarriakezagutuzetaberengaraikogizarteaerakustendutelaeta,eraberean,harenganeragitendutelaulertuz.

7.1.Eabalioestenduenberen lanetanplanteamenduberriakgaratudituzten artisten edo inguruabar historiko jakin batzuetan bideartistikoberriakirekidituztenartistenprotagonismoa.

7.2.Eaidentifikatzendituengureingurukoarteaneraginhandienaizanduten-eta,gauregunere,duten-artistak.

7.3.Eaerakustenduenmaisulanakikuskatzekoetaaztertzekointeresiketazaletasunik.

311

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma ArtearenHistoria

7.4.Eadeskribatzendituenmugimendubakoitzarenberezitasunak.

8.Arteak egunerokotasunean eta komunikabideetan duen presentziaulertuetaazaltzea,etaarteakontsumo-objektugisaerabiltzeariburuzkobalorazioaegitea.

8.1.Ea aztertzen dituen ikusizko zenbait sistema garaikide(argazkigintza, kartelak egitea, zinemagintza eta abar) eta eaidentifikatzendituenhaienmintzairarenberezitasunak.

8.2.Eabalioestendituenarteakgauregungomunduandueneginkizunaetakomunikabideetanetaingurunesozio-kulturaleanduenpresentzia.

8.3.Ea ebaluatzen duen gaur egungo arte-merkatuaren eta-kontsumoarenmundua.

8.4.Eaidentifikatzenduenteknologiaberriekartearensorkuntzanizanduteneragina.

9.Ikerlanaketaegiaztatze-lanakegitea,arte-mugimendu,garrantzibereziaizanduenartistaedoibilbideartistikorenbateninguruan(eskualdekoakedo bertakoak). Eta, horretarako, informazio-iturriak erabiltzea etaazterlanarenemaitzakargijakinaraztea.

9.1.Ea identifikatzen duen arkitekturak XIX. mendean izan duenbilakaera,historizismoko,eklektizismokoetamodernismokoobraberezibatzukaztertuz,batezereEuskadikoak.

9.2.Ea antzematen duen hirigintzaren eginkizun berriak betetzekomaterialberriakerabiltzendirelaarkitekturan.

9.3.Ea bereizten dituen abangoardia nagusiak, eta ea balioestenduenMendebaldekoakezdirentradizioekabangoardiensorreranduteneragina.

9.4.Ea deskribatzen dituen XX. mendeko korronte arkitektonikonagusiak, besteak beste, arrazionalismoa, organizismoa etanazioartekoestiloa.

9.5.EaidentifikatzendituenXX.mendekobigarrenerdikoplastikarenezaugarrinagusiak.

312

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma ArtearenHistoria

10.Artelanekinharremanzuzenaizatekoaukeraematendutenmuseoetaerakusketetarajoanetamonumentuartistikoeietaartelaneibehatuetahoriekaztertzea.

10.1.Eaidentifikatzendituenerromanikoarenfuntsezkoezaugarriak.

10.2.Eaezagutzendituengotikoarenezaugarrinagusiak.

10.3.EadeskribatzendituenErrenazimentuarenberezitasunak.

10.4.EaondorioztatzendituenBarrokoarenberezitasunak.

10.5.Eadakienzeindirenartegaraikidearenbereizgarriak.

10.6.Ea dakien non dauden obra erromanikoak, gotikoak,errenazentistak,barrokoaketagaraikideak.

11.Arte-jarduerakgauregundituendimentsioaskotarikoetakonplexueninguruan gogoeta eta eztabaida egitea; horren aurrean kritikoa etairekia izatea; eta emakumeek artearen sorkuntzan duten eginkizunabalioestea.

11.1.Eabereiztenduen,gauregun,erakundeekdutenzereginaarteafinantzatzean, zabaltzean, erakustean, arte-bildumak egiteanedomerkaturatzean;besteakbeste,erakundepublikoek,galeriapribatuek,arte-azokek,fundazioek,museoeketaenkanteek.

11.2.Eabalioestenduenondareaherentziakulturalgisababestekoetazabaltzekobeharra.

11.3.Eabalioestenduenemakumeenzereginaartearensorkuntzan.

11.4.Ea egiten duen bertako emakume artistaren bati buruzkotxostenenbat(bakarkaedotaldeka).

313

III. Eranskina.Batxilergoko ikasgaien kurriculuma

Arteenmodalitatea.

Diseinua

SARRERA

Diseinuhitzalatinekodesignumetikdatoretabiosagaiditu:de-aurrizkia,“zerbait mugatzea” adierazten duena orokorrean, eta signum izena,zeinukontzeptuaadieraztenduena.Hortaz,berezdagoenetaberariazkokomunikazio-asmobatzukadierazteko ikurbihurtubeharrekoerrealitatebat definitzeko ekintza izango litzateke diseinua. Energia erabiltzen denguztietanzeinubatsortzendaeta,araubatzueijarraikietahelburujakinbatlortzearren,zeinuakfinkatzekoprozesuguztietanprozesunaturalgehiagoedogutxiagoezagunaksartzendiratartean.Etadiseinuakarrazionaltasunpraktikoaren kanpo-itxura egituratzeko gai izan behar du hortxe, berebaloraziorakogaitasunetatik—zentzuaetasentsibilitatea—etajardutekogaitasunetik—adierazpenerakoetatrebatzekogaitasunak—,ekosistemanaturalarekinmodukoherenteanbateginez.

Gizakiok irudiak eta objektuak sortzeko eta manipulatzeko gai izangara,guresormenariesker,etaobjektueta irudiok luzatzearekinbatera,gure potentzialtasunak eraginkorrago egin ditugu, eta gure inguruneaaldarazteko ahalmena eskuratu dugu horrela. Erabilitako prozedurei etalortutako emaitzei esker, guretzako egokia den ingurune artifiziala sortudugu,etagurebizimoduagaratuduguhor.Diseinuak,gizakioningurunekoosagaiaksortzendituen jakintza-alorradenaldetik, etakulturasortzekotresnaerebaihorrenondorioz,esangura-mailahandiaizanbeharduArteenmodalitatekoBatxilergoarenegituraakademikoan,etaformaerabilgarriakasmatzekogaitasunakirakasteahartubeharduhelburu,gizakionbeharrakbestealorbatzuetakobeharrekin—kultura,estetika, teknika,ekonomia,ergonomia, ekologia, erabilera, zentzumenak…— ezkontzeko aukeraematendigundiseinu-prozesubatenbidez.

Diseinu hitzaren erabilera soziala orain gutxiko kontua da. Halere,ekonomialariak,politikariaketaeraguztietakoadituakberehalahasidira

314

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Diseinua

hitza barra-barra erabiltzen, bai eta herritar arrunt asko ere. Beharbadaarrakastahorrexerizorzaiobatzuetanterminohorrekin izendatzendirenzenbait jardueramoduzorrotzetazehatzeanulertuezina,etahorregatiksortzendanolabaitekonahasmenaadituek—diseinatzaileek— jakintza-arlo tekniko-kreatibo horren zentzu berezitua finkatu eta zehaztu behardutenean.Zoritxarrez,diseinuazerbaitazalekoetaausazkotzatjotzendaoraindikzenbaitsektoretan,etaobjektuakazaletikedertzearenparekotzathartzenda.

Diseinua lan original bat —grafikoa, objektuala, espaziala— sortzekoprozesukreatiboanpartehartzendutengogoetaetagauzatzematerialekoekintza guztiak direla esan genezake. Emaitza hori gauzak modu jakinbatean —buruan nahiz teknikoki— konbinatzearen ondorioz lortzen da.Plangintza, asmakuntza eta garapen kreatibo bat egoten dira atzeaneta,bitarteko industrialenbidez,ereduedoprototipobat sortzea izatenda helburua, hura gero bitarteko industrialen bidez ekoitzi, kopiatu etazabaltzeko.

Objektu bat gauzatu aurretik hura guztiz pentsatu, asmatu, proiektatueta aurreikusteko eragiketa abstraktua da diseinua, funtsean. Planoak,zirriborroak,prototipoakosagarriakdira,diseinatzaileekproiektuaulertuetabistaratzekoerabiltzendituztentresnak.

Gauregun,erabiltzekosortutakoirudietaproduktuenbidezasetzendiragizon-emakumeokingurunearekindugunerlazioansortzenzaizkigunbeharasko.Erabiltzekoobjektuhoriekereguregizartekoegituraekonomikoarenparte dira, eta objektu horiek gizarteko baldintzak irudikatzen dituztelaondorioztadezakegu,beraz.

Jende multzo batek dauzkan ezaupideetatik abiatuta sortutako tresnekegituratzenduteninguruneartifizialakeredefinitzenduhaienkultura.Beharguztiek emaitza kultural jakin batzuk izaten dituzte —bidaiatu beharrakorientatzekoseinaleaksortzekobeharradakar,etaberoegotekobeharrak,berriz, arropa beroa jostekoa—. Era berean, kultura-fenomeno ukigarriguztiekformaetagrafismojakinbatzukizatendituzte.Ekoiztekoteknikaeta material berrietan egindako aurrerapenek joera estetikoekin bateraobjektuhoriekeratzekoedoegitekomoduaaldarazteaekarridute,neurrihandiagoedotxikiagoankasuarenarabera.

Diseinua jakintza-alorrean bi helburu lortzen saiatu behar dugu Arte

315

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Diseinua

Batxilergoan: ikasleen prestakuntza humanistikoan sakontzea etahobetzea, batetik, eta estetikaren fenomenoa ulertzeko moduan oinarripraktikobatzukemateaikasleei,bestetik.Ikuspegihorrijarraiki,diseinuakarte-alorrekoesparruetarahurbiltzekogaiizanbeharduetazubi-lanaeginbeharko luke lehendik ikasitakoaren—plastikaeta ikus-hezkuntza—etaondorenproiektuetangehiagooinarrituzlandutakojakintza-arloetanegitendirenikaskuntzenartean.

Jakintza-arloespezializatuguztietan—zientzian,teknikannahizartean—oraingometodoetalan-esparruaktaxutuetaberennortasunprofesionalakondu direneko adierazpenak aurkitzen ditugu iraganean. Horregatik,lehenbizikoeduki-blokeandiseinuarentestuinguruajorratukodugu,leheniketabehin.

1.Diseinua eta haren testuingurua: Diseinuaren bilakaeran eragina izanduten faktoreak hainbat dira eta elkarri loturik daude: garai eta lekubakoitzeko testuinguru politikoa, gizarteko gertakariak, teknologiarenaurrerapenaketamugimenduintelektualak.Diseinatzaileenerantzunaktestuinguruorokorhorrilotutadaudeezinbestean.

1. Diseinu baten proiektua da giza gatazka bat baldintza materialetanetamoduirekietasistematikoanebaztekoaukeraematenduenbidea.Horretarako,halakosintesi kreatiboaegitendadiseinuzko formaedolanbatasmatuta.Lanok,gizaingurunekoosagaiakdirenaldetik—garaibakoitzeko informazioaeta jakintzadakarteberaiekin—,gurekultura-nortasunazehaztenetagizakionbizi-kalitateahobetzenlaguntzendute,pertsonakgizakiintegraltzatetagizartekokidetzatulertuta.

2.Diseinuaren proiektu izaera. Diseinua proiektatzeko metodologia-printzipio honetan oinarritzen da: arazo bat ebatzi behar den egoeraguztietan, lan-prozesuari dagokion oinarri komuna zedarritzen dutenkonstantebatzukdaude.Diseinuaproiektu-prozesuarenberezitasunakhobeto ulertzen laguntzen digun hurbilpen zientifiko bat da, azkenbatean,nolabaitere.Diseinuarenalderdiarrazionalhorrieskerbihelburulortzendira:batetik,jokamoldeakhelburuzehatzbaterantzbideratzea,pixkana-pixkana; bestetik, proiektuen inguruko erabakiak arrazoitzeaetabermatzea,hots,proiektujakinbateanhalakoedoholakoerabakiazergatikhartudenazaltzekoaukeraematea.

316

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Diseinua

3.Diseinuaren ezarpen-eremuak: Diseinuak gure inguruko esparruaskotanpartehardezake.Halaetaguztizere,inguruneideiaegituratzenduten hiru esparru nagusi bereizten dira: mezuak (diseinu grafikoa),objektuak(diseinuindustriala)eta,bihoriekinbatera,espazioa(barne-diseinua). Esparru horietako bakoitzean hainbat diseinu-espezialitateetaproiektatzekohainbatpraktika,etahaietakobakoitzarenekoizpen,estrategia eta gizarte-eragina baldintzatzen dituzten era bateko etabestekoproduktuaklantzendiraesparrubakoitzean.

Ikasleakmotibatuzlortzendenadimen-prozesuaakuilatunahidahemen,horretan oinarritu metodologia, eta metodologia hori modu aktibo,kreatibo eta sozializatzailean erabili behar da. Irakasgai honek, izaeraorokorteoriko-praktikoaizanik,pentsamoldesortzaileakbistaratzekoetaasmoakproiektatzeko,esperimentazioetaespekulazioformalekoprozesupraktikoetanoinarritubeharradauka.

Inguruko informazioa diseinu-sortzaile potentzialtzat hartzeko etainformazio hori ikus-hizkuntzaren bidez adierazi ahal izateko, ikasleekbehardutenoinarrizkomailafinkatubehardujakintza-arlohonek.Mailahorretan,hitzetiklaneragerturatubeharduteikasleek.

oInARRIZko gAItASunAk ESkuRAtZEko, IRAkASgAI HonEk EgItEn DuEn EkARPEnA

l Zientzia-, teknologia- eta osasun-kulturarako gaitasuna.

Diseinuak, gure ingurune artifizialeko funtsezko osagaia izanik, gauzaberriak bereganatzen ditu printzipio teknologikoen eta berrien ingurukoesperimentazio, aurkikuntza, azterketa eta gogoetaren bidez, ikasitakohorigizakiokegokitzekobeharditugunbaliabideartifizialetanaplikatzeko.Horretarako,tarteansartzendirenjakintzazientifikokohainbatesparrutatikaztertubehardirafenomenoak.

Gure kultura bisual eta materialeko produktuak —diseinuak eskaintzendizkigunak— mundu fisikoarekin harremanetan jarduteko artearenesparru orokorrak ematen dizkigun bitartekoak dira, eta gertakariakhobetoulertzen,ondorioakaurreikustenetagurebizi-baldintzaorokorrakhobetzenlaguntzendigute.Diseinuaespazioezinhobeadagureingurune

317

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Diseinua

natural eta artifizialari buruz gogoeta eta kritika egiteko, eta bestelakojokabide teknologikoak bilatu eta gauzatzeko lehen hurbilpena ere izandaiteke.Ekonomiarenetaeraginkortasunirizpideakaintzathartuta—halanola iraunkortasuna, ingurunea bere onera ekartzea, natura-baliabideakarduraz erabiltzea, modu arrazional eta etikoan kontsumitzea, osasunazaintzeaetaildohorretakojarduerak—,gureegunerokobizitzakobenetakobeharrakasetzenlaguntzendigundiseinuekologikozinezeraginkorraerelordezakegu.

Hortaz,gizakionbizitzaetajardunagaratzendenespaziofisikoabeharbezalahautematearen bidez eta inguruko espazioarekin —diseinu espaziala—harremaneanjardutekogaitasunarenbidezlaguntzendudiseinuakgaitasunhau lantzen. Giza gorputzaren proportzioak eta mekanismoak eta irudieta objektuen aldean ditugun mugak ondo ezagututa —diseinu grafikoetaindustriala—,bizitzafisikoetamentalosasuntsuarenaldearrazionalkiargudiatzekoaukeraizangodugu.

Diseinuasorkuntzarenetateknikarenarteandagoenjakintza-arloadaberez,eta jakintza humanistikoa eta jakintza zientifiko-teknologikoa uztartzenditu.Gurekulturabisualetamaterialarenzatibatengainekoarduradaukadiseinuak, eta erantzun estetikoak ematen dizkio gure behar kultural,tekniko, zientifiko, ekonomiko, ingurumeneko, ergonomiko, ekologiko…askori.Horriesker,mundufisikoariburuzkoerabakiakharditzakeguetagiza gaitasunei buruzko (gaitasun fisikoak, hautemateari dagozkionaketa mugimenekoak) ezaupide osagarrietara (proxemika, ulergarritasuna,ergonomia, antropometria, bionika…) jotzea eskatzen digu diseinuak,diseinu-proiektu batek bete beharreko funtsezko eskakizunei erantzunahal izateko (osasuna, atsedena, segurtasuna, argitasuna, ongizatepsikologikoa,erosotasuna,gizarte-harremanak,enpatia…).

Diseinatze-prozesuanplangintzasistematikoetairekiaeginbeharda,etaarakatzezientifikoaridagozkionjarreraketajakintzakpartehartzendutehor:problemakidentifikatzea;hipotesiakproposatzea;helburuakproposatzea;behaketak eta egiaztapenak egitea zuzenean nahiz zeharka; informaziokualitatibo eta kuantitatiboa bilatzea, lortzea, aztertzea, laburtzea etaaurkeztea; soluzioak proposatu eta alderatzea; aurrekariak eta lehendikdagoenjakintzaidentifikatzea;ondorioaklortu,interpretatu,ebaluatuetajakiteraematea.

318

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Diseinua

l Ikasten ikasteko gaitasuna.

Diseinuaridagokionjakintza-alorreanikusizkoesperientziaksortzendira,dakiguna,ikasibeharrekoaetaikastekomoduaagerikoakegiteko.Jakintzahoriekeraikuntzakulturaleraegokitzendira.

Horretarako,hausnarketanoinarritutakoikerkuntzaegiteaproposatzendagureadimenerakoestrategiagisa,etahordiseinuaezdagurebaitakoaaditzera emateko bitartekotzat hartzen, publikoak bere burua adieraziaikustenduenetagizakionjokamoldepertsonaletasozialeaneraginadutenalderdiakbalioestendirenesparrubatensorkuntzagisabaizik.

Metodo-estrategiahorrekzeraeskatzendu:diseinuabeste jakintza-arlobatzuetanereagertzendelakontuanhartzea,galderakegitekojakin-minabultzatubeharra,problemaberarenaurreanegonlitezkeenerantzunugariakidentifikatuetaerantzunokmaneiatubeharra,estrategiaetametodologiaaskoerabilibeharraerabakiakhartzeko,etahainbat informazio-iturritarajo beharra informazio hori geureganatzeko. Ikasleek diseinu-proiektuenbidez beren gaitasunen eta jakintzaren gaineko kontzientzia, kudeaketaetakontrolahartzealortunahida,azkenbatean.

Bestalde, diseinu-proiektuen bidez, problema bat hainbat estrategiarenbidezebaztekobehardirengaitasunezjabetzengara,etahauekdiraerabillitezkeenbideak:gertakariakaztertzea,behatzeaetasistematikokijasotzea;erlazioak aztertzea, laburtzea eta hautematea; ondorioak eta ezustekogertakariak balioestea; taldean eztabaidatzea; problemak ebaztea;ezustekoemaitzakbilatzea;sormenabultzatzea;denborakplanifikatzea;jarduerakantolatzea;teknikakaukeratzea;informazioalortzea…

Diseinu-proiektuarenbidezsoluziobatlortzendakomunikazioarietafuntzioeidagokienez,etahorezinbestekoadaikastekogaraianekinezjarduteaetabalorazioak egitea. Horretarako, akatsak onartu eta besteengandik etabesteekinbateraikasibehardugu.

Azken batean, bilatzearen eta aurkitzearen arteko erlazio dialektikoakbaldintzatutako sormen-jarduera da diseinua, eta honako alderdi hauekbiltzenditu:pentsaeraestrategikoa,lankidetzanjardutekoetanorberarenburuaebaluatzekogaitasuna,etaburu-lanerakoteknikaketabaliabideakerabiltzen jakitea,betiere ikas-esperientziakontzienteetaatsegingarrienbidez.

319

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Diseinua

l matematikarako gaitasuna.

Diseinubatpentsatzekoprozesuan,irudiak,objektuaketaespazioaktaxutubeharraegotenda,eta,horretarako, irudikapengeometrikokosistemak,sistema metrikoak, eskala-sistemak eta interpretatzeko eta kalkuluakegitekosistemabereziakerabilibehardira,hots,arrazoibidematematikokobaliabideak.

Matematikarako gaitasun honek diseinuan hartzen du zentzua, zerenprozesu batzuk (indukziozko nahiz dedukziozko) jartzen baitira abian:arrazoibideakbaliozkoakotedirenegiaztatzeko,arrazoibidematematikoaeskatzendutenegoerakidentifikatzeko,problemakebaztekoestrategiakaplikatzeko, irudikatu eta interpretatzeko, eta arrazoibide-prozesutikateratakoemaitzakbalioesteko.

Diseinu-proiektuak aurkezteko bitarteko eta euskarriak erabiltzeko,transkribatze zehatzerako gaitasunak eta diseinatzailearen asmoakekoizteko moduan jartzeko gaitasunak ikasi behar dira ezinbestean.Horretarako,matematikakoelementubereziak—neurriak,borneak,eskalak,sistema tipometrikoak, irudikapen geometrikorako ikur normalizatuak,sistematopografikoak,prozeduraindustrialak…—ezagutuetaerabili,etakalkuluakegitekotresnaetateknikaegokiakaukeratubehardira.

l Hizkuntza-komunikaziorako gaitasuna.

Diseinua,orohar,komunikazioadelaesangenezake.Diseinuarenemaitzahizkuntzamotabatda,diseinatze-prozesuanpartehartzendutenzenbaitfaktoreren laburpena. Diseinu-ekintza guztietan hizkuntza-osagaiak etaikusizkoosagaiakdauzkagu,harremanezkoerlazioan.Kontuanizanbehardugubetidiseinu-prozesuenabiapuntuaezdelaikusizkoaizaten,baiziketakomunikazio-funtsadutenbestetestubatzueiesanahiaematea.Diseinu-prozesuguztiekkomunikatubeharrekohizkuntzarenbaitakokontzeptuetabaliobatzukhartzendituzteoinarritzatedoabiapuntutzat,etakontzeptuhorieklaburtu,ikusizkotestuetanantolatuetatestuingururaateratzendirairakurlebila.Diseinatzailearentranskodetzailebatenparekoada:hizkuntza-kodeakkodegrafikobihurtzendituetahitzenbidezkohizkuntza irudienbidezkohizkuntza.Diseinu-jardueraguztiakhitzetatikabiatzendira.

320

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Diseinua

Bestalde,diseinu-lanetan—diseinugrafikokolanetanbereziki—hitzada,ikusizko euskarriaren bidez, funtsezko berezko oinarria. Testu idatziakerabiltzeadenotazio(informazio)hutsetikharatagodoa,etakonnotazioan(adierazkortasuna)ereeraginadu.Horrenondorioz,pentsaeraemozionala,adimen kualitatiboa eta sentikortasuna gara daitezke hizkuntzarenbitartez.

Proposatutako diseinu-prozesuak modu ulergarrian azaldu etaarrazoitzekoetaprozesuoi koherentziaematekosortzendirenharremankomunikatiboetan—elkarrizketetan,alegia—egotendenhitzenbidezkokomunikazioan ere gaitasun hau lantzen da. Harreman horietan lexikobereziaerabilibehardaetapentsamenduak,emozioak,bizipenak,iritziaketakritikakadierazibehardira.Diseinu-prozesuguztietan,irakurtzeaetaidazteaezinbestekoekintzak izatendira,etahaieieskerbilatu,bilduetaprozesadezakegu informazioa,etabaita lan-prozesuak transkribatuetaproposatutakosoluzioakgogoetarenbidezarrazoituetabalioetsiere.

Hizkuntza-kodea eta -trebetasunak eta komunikazio-trukeak dituenberezkoarauakerabilibehardiraalorhorietanguztietan.

l Informazioa tratatzeko eta teknologia digitala erabiltzeko gaitasuna.

Bitartekodigitalenerabilpenariesker,izugarrizkoiraultzabizitzenarigara,etahorrekaldaketakeragitenditudiseinuaegitekobitartekoetamoduetan,eta eragina dauka ikusizko informazio-bitartekoekin gero eta loturaestuagoaduenguregizakulturan.Aurrerapenteknologikoetanoinarritutahedatzenaridenhedabideenetairudiarenkulturaberrianbarneratutagaudedagoeneko.Gizarte industrialarenezaugarriakekoizpenaetakontsumoaizandiraberrikiarte,baina,gauregun,teknologienhedapenarekinbaterasortzenaridengizartean,teknologiakberakbaldintzaturikokomunikazio-ikuspegiadanagusi edozeindelarik ereerabilitako forma:hitza, testua,soinua,grafikoaetairudia.

Espezialitateplastikoguztienarteandiseinuada,ziurrenik,bereoinarrizkoprintzipioakbaliabideeta teknologia informatikoberriekinuztartudituenbakarra. Diseinuak, lanbide moderno gisa, lotura estua dauka alderditeknologikoekin,berrikuntzainformatikoekinbereziki:Internet,multimedia-produktuak,irudiensorkuntzaetamanipulaziodigitala,CAD,interfazeak…

321

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Diseinua

Diseinu-proiektubatgaratzekoprozesuan,hirualororokorretanerabiltzendirainformatika-tresnak:sortzeko,erakustekoetaekoizteko.Eraberean,informazioabilatuetaaukeratzeko—etakritikokiaztertzeko—oinarrizkobeharra lantzendagaitasunhonetan,eta teknologiadigitalakerabiltzendira informazio hori jakintza bihurtu eta problemak ebazteko, erabakiakhartzeko eta gure komunikazio- eta lankidetza-ingurunea zabaltzeko.Zeregin horretan, beste ikaskuntza-esparru batzuetan ere parte hartzenda,gainera.

Diseinu-prozesuaridagokionez, teknologienbidez informazioabilatuetaaukeratzekoetaondorenjakintzabihurtzekoezinbestekobeharradakarkigugaitasunhonek.

Guremunduangeroetainformazioetainformatikagehiagodaukagu,eta,horidelaeta,geroetazailagoadugizakiakelkarulertzea.Mundukonplexuhorretan, diseinuak garrantzi handia du irudiaren, komunikazioaren etairakaskuntzaren bidez. Sormena, mundu konplexu horretan aurreraegiteko,ezinbestekobitartekoazaigu,izanere,sormenadiseinatzailearenfuntsezkogaitasunadaeta ideiak,datuaketahautemateakantolatuetaberrantolatuetaeiteberrietangauzatzekohelburutikabiatzenda.Diseinuak,kontzeptuarenadierarikzabaleneanulertuta,komunikatueginbehardu,eta,horretarako,errealitateaezagutubeharradaukaetaeskuerandituenbitartekoakerabiltzenjakinbehardu.

l gizarterako eta herritartasunerako gaitasuna.

Geroetagehiagoarigarakonturatzen, ikasprozesuetan, ikasleen jarreraafektiboeietagaitasunsozialeiemanbeharrekogarrantziaz,hala,ikasleakereberenikas-etairakas-prozesuazjabetuetaprozesuhorretanpartehardezaten.

Ukaezinadadiseinuairudietasalgaienestetikatzathartzendelaaskotanguregizartean,edo,bestelaesanda,objektuarenetaerabiltzailearenartekoharremanpertzeptiboakbaldintzatzendituenbitartekoformalsoiltzat.Halaetaguztizere,diseinubatproiektatzekogaraian,alderdisoziokulturalakere aintzat hartu behar dira ezinbestean, objektuaren alderdi fisikoakahaztu gabe, noski, eta alderdi soziokultural horiek ezin dira zientziakdituenprozesuanalitikoenbidezneurtuedoprobatu.Diseinuaerabileranoinarritzen da funtsean, eraginkortasun sozialari dagozkion alderdietan,

322

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Diseinua

beraz.Diseinatzaileakezdiraobjektuederrensortzaileak—hitzarenadieratradizionalean—,inondikere,jabekuntzaexistentzialeaneskuhartuz,beresolaskideakdirengizabanakoenganjarreraetajokabidepositiboasorrarazibehardutennorbaitbaizik.Kontsumismoaksortzendituenmendekotasunakalienatutakogizaharremanezeratutakogizarteaaldaraztera jobehardudiseinuak,azkenbatean.

Zenbait esparrutan funtzionalismotzat hartzen denaren aurkako jarreraoldarkorra dago diseinua ulertzeko garaian —azal-azaleko interpretaziobatetik abiatuta, gehienetan—, eta horrek diseinuaren alderdi sozialagaitzesteaetaaldarrikapenindibidualistaetaintimistasoilizateraeramandu;hala,estiloarietaformariburuzkoeztabaidetaramugatududiseinu-mundua.

Diseinuak,ordea,gureinguruneartifizialataxutzenduenez,gizartearenislaizateazgainera,munduarietagizabanakoeizuzentzendizkiegunbegiradakbideratzenlaguntzendigu,etabaitagizabanakoenetataldeennortasunakeratzen ere. Diseinu-prozesu guztiek dituzten eskakizun sozialen bidez,hausnarketa-bideereizandaiteke:nortasunkulturalaz,desberdintasunaz,generoaz,indarkeriaz,immigrazioaz…

Irudiaketaobjektuakekoiztekodiseinu-proiektubattalde-laneanjardutekoespazioa ere izan daiteke, eta balioak lantzeko gune: gizartean aldatuzdoazen balioak identifikatu eta ulertzeko; diseinu-arazoak hautemaneta identifikatuz, originaltasunez eta sormenez ebazteko konpromisoaakuilatzeko; jarrera, gaitasun eta ezaupideen malgutasuna sustatuzikasleengan, gure gizarteko aldaketa bizkorretara egokitzen laguntzeko;besteen lanekiko errespetu eta onarpena bultzatzeko; eta arazo berariaurre egitean kultura eta pertsona bakoitzak dituen molde propioakbalioesteko.

l giza eta arte-kulturarako gaitasuna.

Arteak zerikusi zuzena du diseinuarekin, errealitatera gerturatzekoduen modu bereziagatik: alternatibak eraiki eta begirada dibergenteksortzenditu,ikus-komunikazioaetaikuspegiestetikoakulertzenditu,etafuntsezkobaliabideakditu,halanolaemozioa,sentipena,nolakotasuna,testuingurua, poesia, metafora eta forma-balioak (koloreak, formak,soinuak,espazioak).

323

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Diseinua

Diseinatzaileen lanak lotura estua du garaiarekin, eta garai horretakoeskakizunei eta baliabide tekniko berriei erantzun behar die, bi alderdikontuanizanik:batetik,helburupraktikobatbetebehardueta,bestetik,arte-eremuformalbateanadierazibeharduadierazibeharrekoa.Horidelaeta, ezin dugu artearen proiektu izaera baztertu; gizarteko errealitateaneskuhartuetaerrealitatehorialdaraztekoduenahalmena,alegia.Arteakasko laguntzendiodiseinuari, taldeenoroimenasinbolizatzendutenetaoroimen horri izaera berezia ematen dioten alderdiak berreskuratzendituenhistoriarahurbiltzendenaldetiketa,bestetik, irudimenaetasenasuspertuz, bizitzari lotutako prozesua eta diseinuak berezkoa duenprozesua den aldetik. Horri jarraiki, subjektibotasun sortzailea indartzenda,norberarenexistentziansakontzearren.Diseinuariarte-mundutikhelduizanzaionean,berrikuntzaformalabilatuizandabakar-bakarrik,etahorrekerabilera,serieanekoiztekoahalmena,kostuak…aldebaterauzteaekarridu, ezaugarri horiexek diseinuaren proiektu izaera baldintzatzen dutenarren.

Inguratzen gaituen ingurune artifizialean murgilduta dago diseinua, eta,hor, kultura estetikoaren ideia bat izan behar dugu, emozioetara erezuzentzen diren, erantzun afektiboetan oinarritzen diren eta etengabesentipenezko esperientziak eragiten dizkiguten irudi eta gailu piloarekinmodueraginkorreanerlazionatuahalizateko.

Gaur egungo kultura ulertzeko, modu kritikoan pentsatzeko gaitasunaklanduetagogoetaegitekoetaerantzunakematekotresnakgaratubeharditugu,kulturaartistikoorokorrarenetaegunerokoestetikarenarteanzubiakeratzenlaguntzekoikasleei,horrela,diseinuarenadierazpenakhautematen,ulertzen,baliosten,gozatzenetahaiekinhunkitzenikasdezaten.

Diseinuak arte-hizkuntzak eta haien teknika garrantzitsuenak ezagutzeaeskatzendigu.Eraberean,pentsamoldearen,korronteestetikoenetamodeneboluzioazetagureegunerokobizitzaneraginadutenfaktoreestetikoekirudikapenean,adierazpeneanetakomunikazioandutengarrantziazjabetubeharraerebadakar.

l norberaren autonomiarako eta ekimenerako gaitasuna

Diseinu-proiektu bat gauzatzeko denbora ondo planifikatu behar da,hasierako informazio-bilaketarekin hasi eta azken produktua lortu arte.

324

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Diseinua

Prozesuhorretanelkarrilotutakobalioetajarrerapertsonalbatzukaplikatubeharditugu,gureezaupide,jarreraetagaitasunetatikabiatutaikaskuntzaesanguratsuaklortzeko.

Diseinuarenproiektukako jarduerak ikasleekmoduaktiboanetabakarkaparte hartzea eskatzen du. Beren irizpideei jarraiki, ideiak asmatzeko,arakatzeko, maneiatzeko, taxutzeko, irudikatzeko, aukeratzeko etaazaltzeko,burukoegiturakgaratubehardituzteikasleek;horretarako,alderdihauekhartubehardirakontuan:proposamenpertsonalakegitea,ekintzakegituratzekosegurtasuna,prozesumetodologikoa,etamaterialetatresnaktaxutuetaerabiltzea,teoriannahizpraktikan.Horrijarraiki,ikasprozesuraegokitubeharduteikasleek,moduaktiboetakritikoanjardunezbilaketak,ebaluazioa,ekimena…etaantzekogaietan.Eraberean,berenhizkuntzaplastikopertsonalagaratubehardute,proposatutakoproiektupraktikoakbere-bereak eginez edo taldeko proiektuetan jardunez. Proiektu horienbidez,ikasleekgauzakhauteman,buruzikasi,buruanirudikatu,aukeraketamugakaztertu,sortu,erabakiakhartu,proposamenakeginetaideiahoriekmodukonstruktiboetaanalitikoanmanipulatzekodutenberezkogaitasunagaratubeharda.Bestalde, ideiakzenbait tresnarenbidez—marrazkiak,diagramak, maketak, ahoz nahiz idatziz— zabaltzeko eta hedatzekogaitasunabultzatzenduteproiektuek.Ideiahoriekekintzarakoproposatzendira,betiere,prozesuaetaondorioakbanaka-banakaebaluatuz,ondorioakatereazetahobetzekoaukerakaztertuz.

Diseinu-proiektuen bidez, bestalde, erabakiak malgutasunez hartzekoirizpideaklantzendira,etaarazoberarenaurreanbideugariegonlitezkeelaulertzenikastenduteikasleek.Diseinu-proiektuek,arte-adierazpenakdirenaldetiketaerantzunirekiakahalbidetzendituztenez,norberarenekimena,norberarenburuarekikokonfiantza,enpatia,norberarenburuagainditzekosena,elkarrizketarakotrebetasunak,denboraketazereginakantolatzekogaitasuna,eskubideakaldarrikatuetadefendatzekogaitasuna,ausardiazjokatzeko joera eta autoestimua sendotzeko aukera ematen dute.Diseinatzeaknorberarenetabesteensentimenduetanarakatzeaesannahidu,begiradabereziberriakeskaintzenditu;eta,horretarako,errealitateaikuspegikritikozberrikusibehardaetakezkaetasentimendupertsonalakaskatasunezadierazi.

325

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Diseinua

HElBuRuAk

Diseinua izeneko irakasgaiak,etapahonetan,gaitasunhauek lortzeaduhelburu:

1.Diseinu-jarduerak dituen oinarrien funtsa ulertzea, arte-, zientzia- etateknologia-alorreko adierazpenetatik bereizita, diseinuak oinarriandituenprozesuetatresnenkonplexutasunazjabetzeko.

2.Diseinu kontzeptuaren jatorria eta eboluzioa ondo ezagutzea, zeinaplikazio-esparru dituen jakitea eta diseinua baldintzatzen dutenfaktoreak eta ingurunean eta gure garaiko kulturan eragiteko duenahalmena ezagutzea, diseinuzko objektuen eta haiek baldintzatzendituentestuinguruarenarteandagoenerlazioaagerianuzteko.

3.Sorkuntzarako,hautemateko,azterketarakoetakritikarakogaitasunakpraktikangaratzea,etadiseinatutakoobjektuetaneraginadutenalderdietafuntziopraktiko,estetikoetasinbolikoakbereiztenjakitea,diseinu-proposamenberriakegitentrebatzeko.

4.Diseinuaren proiektu izaera behar bezala balioestea eta proiektu-prozesuaren eta aplikazio praktikoaren garrantzia ulertzea, egituratzeformalerakoprozesuirekietasistematikoaegituratuahalizateko.

5.Fenomeno artistikoa, gure bizitzako eguneroko errealitatetik abiatuta,ikuspegi egokitik aztertzea, fenomeno horretatik kanpoko baldintzakonplexuetakontraesankorreiaurreeginez(fenomenohorrekdakartzaneskakizun sozialekin bat etorriz, gizartearentzat esanguratsuak direndiseinuzko emaitzak garatzeko) eta alor hau gizakion bizi-kalitateahobetzekobitartekoaizandaitekeelaulertuz.

6.Diseinukooinarrizkoproblemakondoebaztea,diseinuzkolanakasmatu,proiektatuetaaurkeztekoprozesusistematikoetamalguakaplikatuz,sormenerako gaitasunak, jokamoldeak eta jakintzak helburu zehatzbaterantzbideratzearren.

7.Marrazteko baliabide eta tresnak eraginkortasunez erabiltzea, hala,euskarri, era askotako material, tresna eta teknologiak askatasunezerabiliz, zuzeneko esperientzia aberasteko, eta hautematean,

326

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Diseinua

konfigurazioan,sorkuntzan…lordaitezkeenondorioakkontuanizanik,proiektu bakoitzean adierazi eta komunikatu nahi denaren araberakoirudikapen-sistemaeta-teknikakkontrolatuetaerabiltzeko.

8.Kritikoki pentsatzeko gaitasunak hobetzea, gertakariak, teoriak,objektuaketanorberarennahizbesterenirizpideakalderatuz,laburtzekogaitasunaetagauzakorokortzekonahizpartikularizatzekotrebetasunagaratzearren.

9.Diseinuanesperientziarenbidezetasozialkieskuhartzea,jakintza-arlohau bizi-kalitatea hobetzen laguntzen duen faktoretzat hartzeko etagure ingurunekogizartearenetakulturarengarapeneanaktibokipartehartzeko.

10.Gizarteratze-ohiturak aktiboki hartzea, ikasgelako dinamikan partehartzeko jarrera eta gaitasuna sustatuz eta talde-lana eta ideia- etaesperientzia-trukea balioetsiz, norberaren burua eta norberaren lanaaberastearren.

327

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Diseinua

EDukIAk

1. multzoa. Diseinua eta haren testuingurua

lDiseinukontzeptua:definizioaketadeskribapenak.

lDiseinuarenjatorria:eskulangintzatikindustriara.

lDiseinuaren eboluzioa, eta testuinguru politikoarekin, gizarteareneboluzioarekin, gertakari historikoekin, teknologiaren aurrerapenekin,artearekinetamugimenduintelektualekinizandakolotura.

lTestuingurua,baldintzatzaileekonomiko,kulturaletaideologikoadenaldetik.

lDiseinatzaileekgureegungogizarteandutenzeregina.

lDiseinuarenhistoriaetateoriakritikokiulertzenhastekooinarriak,jakintza-alorhonenoinarriandaudenkontzeptuakbarneratuetamodupraktikoangaratzenjoatekooinarriakfinkatzeko.

lDiseinuzkoproduktuakinterpretatzea,sortuzirentestuinguruan.

lDiseinu-lanak—grafikoa,industrialaetaespaziala—alderatzea,estilo,forma,zeregin…aldetikdituztenerlazioakikusteko,garaikotestuinguruorokorraereaintzathartuz.

lDiseinuari lotutako alderdi psikologiko eta soziologikoak balioestea:pertsonak,espazioaketaobjektuak.

lHemengo eta hango eta oraingo eta antzinako diseinuzko irudi etaproduktuakezagutzeko interesa izateaetahaiek balioestea,bakoitzasortuzentestuinguruakontuanhartuta.

2. multzoa. Diseinuaren proiektu izaera

lDiseinuarenzereginak:zereginpraktikoa,estetikoaetasinbolikoa.

lDiseinuaren zeregin funtzionalak: erabilera, irakurgarritasuna, ingurunefisikoa,segurtasuna…

328

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Diseinua

lAlderdi programatikoak: dokumentazioa, azterketa, sorkuntza,garapena…

lAlderdifisikoak:teknologiak,materialak,ekoizpen-etakopia-sistemak…

lAlderdikulturalak:esanahia,erabilera,testuingurua,eboluzioa…

lDiseinuaetasormena.

lKolorearenzereginaetaaldaerakdiseinuarenbarruan:koloredenotatiboa(ikonikoa,saturatua,fantasiatsua),konnotatiboa(psikologikoa,sinbolikoa)etaeskematikoa(enblematikoa,seinaleetakoa,konbentzionala).

lDiseinuaren ezaugarriak: funtzionalak, teknikoak, erabilerari dagozkionak,zentzumeneidagozkienak,kulturalak,ergonomikoak,estetikoak,ekologikoak…

lDiseinatze-prozesua.

lAzterketa-fasea:proiektu-problemamahai-gaineratzeaetaegituratzea:1.Proiektuareneskakizunaketahelburuakzehaztea.2.Eginbeharrekolanari buruz ikertzea eta dokumentatzea. Sortze-fasea: proiekzioa: 1.Kontzeptuari eta sorkuntzari dagozkion ikuspegiak eta azterketa. 2.Sortutakoideiakgaratzea.Ekoizpen-fasea:proiektuagauzatzea.

lBaldintza-orria.

lDiseinu-alorrekokontzeptuetaideienaurreanjarrerairekiaizatea.

lDiseinuarekinzerikusiadutengaiekikointeresaizatea,baialorteorikoei,baialorpraktikoeidagokienez.

lTalde-lanabalioestea,iritziakalderatzekobidedenaldetik.

lProiektuarenplangintzamoduordenatuanbetetzekointeresaizatea.

lLanak zuzen eta garbi egitea eta aurkeztea, irudikatzeko teknika etateknologiaketalanerakotresnakbeharbezalaerabiliz.

lDiseinu-proiektuak —objektuala, espaziala— aztertzea, proiektuokegitekoprozesuaetabetebeharrekobaldintzakulertuz.

329

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Diseinua

lFormarenetazereginarenartekoerlazioaondoformulatzea,diseinatze-prozesurakofuntsezkoaetaezinbestekoadenaldetik.

lDiseinu-alorrekoazterketa,metodologiaetairudikapenerakooinarrizkoezaupideakeskuratzea.

lLanerakoantolakuntzaetagarapenasustatzeaetataldeannahizbakarkajardutekoestrategiakbarneratzea.

lHautematekogaitasuna,sorkuntzarakojarreraetasentsibilitateestetikoagaratzea.

3. multzoa. Diseinuaren aplikazio-eremuak

DISENUGRAFIKOA:

lDiseinu grafikoaren zeregin komunikatiboak: identifikatzea,informatzeaetakonbentzitzea.

lHizkuntzagrafikoarenoinarriak.

lDiseinu grafikoko jakintza-arloak. Ekoizpenen, estrategien etagizarte-eraginarenezaugarriak:argitaletxeetarakodiseinugrafikoa,publizitaterako diseinu grafikoa, enpresen nortasun bisuala,seinaleak,diseinugrafikoteknikoa,ontziaketabilgarriak,Internet.

lTipografiarenerabilera:tipografiairakurtzekoprozesuarenarabera,adierazpentipografikoa,tipografiaaukeratzekoirizpideak,oinarrizkotipografia-familiak.

lIrudiakdigitalkitratatzekoetakonfiguratzekobaliabideinformatikoeiburuzkooinarrizkoinformazioa.

lAntolaketagrafikoarietamaketazioariburuzkooinarriakezagutzea.

lDiseinu grafikoko produktuak semantikoki, sintaktikoki etapragmatikokiaztertzea.

lProduktugrafikoekadierazinahidutenesanahiazjabetzea.

330

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Diseinua

lDiseinugrafikokoproiektubategitea, ikus-komunikaziokozenbaitelementu garatuz: markak, iragarkiak, katalogoak, kartelak,argitaletxeenorriak,aldizkariedoliburuetakoazalak,seinale-sistemak,ontzietabilgarriak,web-orrietakoikusizkokontzeptuak…

DISEINUINDUSTRIALA:

lErgonomiaren,antropometriarenetabionikarenoinarriak,produktuindustrialakdiseinatzeko.

lProiektuaksortzekoetaaurkeztekoprozesurakoegokiakdirenhirudimentsiotanirudikatzekosistemakezagutzeaetaerabiltzea.

lIndustriarakoekoiztekoetakopiatzekoteknologia,material,eraketaetasistemeiburuzkooinarriakikastea.

lDiseinuzko produktuak baldintzatzen dituzten diseinuarenbetekizunakkontuanhartzea.

lDiseinu industrialeko produktuak aztertzea, alderdi sinboliko-komunikatiboaketaergonomiko-funtzionalakkontuanhartuta.

lKontsumorakoproduktuindustrialbategitekoproiektubatebaztea,ezaugarriak, eginkizunak, erabilera, forma, eraikuntza eta erabilibeharrekomaterialakzehaztuz.

DISEINUESPAZIALA:

lBizitzekoespazioa:espazioenfuntzionaltasunaetaproxemika.

lEspazioahautematekomoduarilotutakoalderdipsikologikoak.

lBanaketa,irisgarritasunaetazirkulazioa.

lMaterialei buruzko oinarrizko ezaupideak eta bestelakobaldintzatzaileak: segurtasuna, barnearen eta kanpoaren artekoerlazioa,espaziopublikoetapribatua,argia,kolorea,tenperatura…

331

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Diseinua

lEspazioetakoosagaisinbolikoenbalorazioa.

lBarne nahiz kanpoko espazio fisikoetarako proiektuak aztertzea,balioesteaetakritikatzea.

lGirotze-proiektubategitea;adibidez,bulego,jatetxe,museo,azokanahiz beste edozein tokitako ekipamenduak antolatzea, ekitaldibereziakedoeszenografiakdiseinatzea…

EBAluAZIo IRIZPIDEAk

1.Diseinuarenadierazpenguztietanagertzendenhizkuntzaplastikoetabisualeko oinarriak eta prozesuak ezagutu eta erabiltzea, formaren,eginkizunaren eta komunikazioaren artean sortzen diren erlazioakbalioetsiz.

1.1.Eaulertzendituendiseinuakartearekin,teknologiarekin,izadiarekin,kulturarekin…dituenharremanak.

1.2.Eaulertzendituenalderdiestetikoak,kulturalak,sozialak,teknikoak,ekonomikoak,ergonomikoak,ekologikoak,funtzionalak,erabileraridagozkionak, zentzumenei dagozkienak… diseinatutakoproduktuarenpragmatikabaldintzatzendutenalderdiakdirela.

1.3.Ea diseinu kontzeptua ulertzen duen eta jabetzen den zerizaera berezia duen publizitatean, marrazketan, ingeniaritzan,arkitekturan,eskulangintzan…

2.Diseinuzkoproduktuenfuntsezkoezaugarriakezagutzeaetadeskribatzea,produktuonaurrekariak,eginkizuna,komunikazioaetaerabilerakontuanhartutaetaobjektuhorienetahaientestuingurusozialetakulturalarenarteanzuzeneannahizzeharkadagoenerlazioafrogatuz.

2.1.Eahartzenduendiseinuagizartearenbaitakoetakulturenartekokomunikazioaerraztendutenzeinuaksortzekobitartekotzat.

2.2.Ea ezagutzen eta deskribatzen dituen diseinuaren eboluzioaneraginaizandutenarte-mugimenduenetagertakarisozial,kulturaletazientifikogarrantzitsuenenfuntsezkoezaugarriak.

332

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Diseinua

2.3.Ea konturatzen den diseinuaren dimentsio sinbolikoarengarrantziazetafuntzioarilotutakobaldintzez.

3.Adierazleak eta adieraziak manipulatu, arakatu, interpretatu etaeraldatzekojarrerasustatzea,ikerketarakojoerabultzatuz,formaberriaksortzearren.

3.1.Ea parte hartzen duen ideia sortzen, garatzen eta gauzatzen,diseinu-problemakebazterakoan.

3.2.Eazehaztendituenguneak,bereiztenetaidentifikatzeneraketaedo konfigurazio baten osagaiak, adierazten kontzeptuaksinboloen bidez —eta alderantziz—, aukeratzen eraketarakooinarriak, baldintzak eta eginkizunak, metodoak eta teknikakkontuanhartuz.

3.3.Eaelkartzendituenideiak,ateratzenondorioak,estrapolatzenaraueta legeak,erabiltzenikasitakoaegoeraberrietan,erlazionatzenirizpideaketaemaitzaketaebaztenproblemak.

4.Ideiakasmatu,arakatu,manipulatu,taxutu,irudikatuetaazaltzekoburukoegiturakgaratzea,egitekomoduplastikoa,ekintzenegituraketa,prozesumetodologikoa,eraketaformalaetamaterialetatresnenmanipulazioaazalduz.

4.1.Eaulertzenetabalioestendituendiseinuarenoinarrimetodologikoak,etaaplikatzendituenproiektuetan.

4.2.Ea zehazten eta antolatzen duen diseinatze-prozesu koherenteetaordenatubat.

4.3.Ea gauzatzen duen proiektu-prozesua, gauzak aztertu, asmatueta gauzatzeko gaitasun bateratuak gizartearen beharrei nahizeskuragarridaudenbaliabideteknikoeierantzutendietensoluzioakproposatzeko.

5.Sozialkiesanguratsuakdirenikaskuntzakbultzatzea,proposatutakolanpraktikoetanmahaigaineratutakokanpo-baldintzatzaileetatikabiatuta.

333

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Diseinua

5.1.Ea era askotako soluzio kreatibo eta originalak proposatzendituen proiektu bati lotutako problemak ebazteko, kanpokobaldintzatzaileakkontuanhartuta.

5.2.Eaerakustenduenjakin-minikdiseinuari lotutakomundubisualetaintelektualaegituratzendutenalderdiakezagutzeko.

5.3.Ea irudiak hauteman, buruz ikasi eta sortzen dituen eta moduanalitikoetakonstruktiboanmanipulatzen,banakanahiztaldeanjardunez.

6.Diseinu-problemak hauteman, identifikatu eta ulertzea, eta modukreatiboanebaztea.

6.1.Eadakiendiseinu-problemeiaurreegitekojarreretanmalgutasunezjokatzen.

6.2.Ea garatu duen irudiak hainbat bitartekoren bidez —marrazki,diagramanahizmaketenbidezetaahoznahizidatziz—zabaltzekogaitasunpertsonala.

6.3.Ea ebazten dituen bi eta hiru dimentsioko diseinuak, forma,eginkizuna eta esanahia modu bateratu eta koherenteanuztartuz.

7.Baliabideak erabiltzea gertakariak, kontzeptuak, emozioak eta ideiakzeinahihizkuntzamolderenbidezadierazteko,diseinuaerabiltzendenesparruguztietan,etakomunikatunahidenarenarabera.

7.1.Eadakienmodueskematikoanirudikatzenetaeraikitzen,diseinu-soluzioei erantzuten dieten teknika eta materialak erabiliz etaelementuetakonposizio-erlazioakintegratuz.

7.2.Eaaberastenduenzuzenekopraktika,baieuskarri,material,tresnaetaoinarrizkoteknikenerabileran,baihaienbidezlordaitekeenemaitzaren gainean (hautematean, eraketan, sorkuntzan,aurkezpenean…).

7.3.Ea ezagutzen eta erabiltzen dituen helburu bakoitzari ondoerantzutendiotenirudikatze-etaadierazpen-sistemak.

334

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma Diseinua

8.Kritika, azterketa eta laburpena egiteko balioak, ikuspegiak etagaitasunakeskuratzeaetaideiaketateoriakmodupraktikoetaaktiboanalderatzea.

8.1.Eaaztertzenetainterpretatzendituentestuaketairudiak.

8.2.Eabalioestendituennorberarenetagainerakoikaskideenlanak.

8.3.Eaarrazoitzenduenlan-prozesuari,asmoeietaemaitzeiburuz.

9.Norberaren asmo eta nahiak onartzea gizarteko aldaketa ugarienondoriozsortzendirendiseinu-arazoetaraegokitzekogaitasunaizanik,etanorberarenlaneantxertatzeaikasgelatikkanpoikasitakoaere.

9.1.Ea onartzen duen gizartean duen erantzukizuna, etorkizunekolanerakogaitasunaribegira,asmohandieiukoegingabe.

9.2.Ea konprometitzen den ikaskuntzako eta etengabekoprestakuntzakojarduerekin.

9.3.Ea harremanetan dagoen kulturarekin eta arte-adierazpenekin,erakusketekin,hitzaldiekin,azokekin….

10.Ikasgelako girora eta ikasprozesura egokitzeko jarrera irekia izatea,eta modu aktibo eta kritikoan parte hartzea bilaketak, ebaluazioa,ekimena…eskatzendutenjardueretan.

10.1.Eaaktibokipartehartzenduentalde-lanenemaitzakdefendatzean,aurkezpenetanetaeztabaidetan.

10.2.Eaerakustenduengaitasunikbesteekin jardutekoeta taldeanlanegiteko.

10.3.Eaondohausnartuzbalioestenetakritikatzendituennorberarenlanaketaikaskideenak.

335

III. Eranskina.Batxilergoko ikasgaien kurriculuma

Arteenmodalitatea.

IkusentzunezkoenKultura

SARRERA

Gauregungomunduaezinduguulertuikus-entzunezkoenkulturarikgabe.Ikus-entzunezkoirudikapenetanguztizmurgildutagaudemotaguztietakoesparruetan: aisialdian, ezagutzan, artean eta komunikazioan, besteakbeste. Sozializazio-bide gisa erabiltzen ditugu irudiak, gure unibertsosinbolikoaeraikitzeko;irudiekgurepentsamenduamodelatzendute,gureafektuak, gure jarrerak. Gure kultura-sisteman ere oinarri dira; hau da,XXI. mendean, ikusizko eta ikus-entzunezko produktuak aztertzeko etaegitekogaiizangaitezen,diziplinahorienirakaskuntzasustatubehardelaereonartubeharda.Prestakuntzahorrenlehentasunada,beraz,ikasleak,produktu horiekiko, pertsona lehiakorrak, parte-hartzaileak, sortzaileaketaselektiboakizatea.Horretarako,ikasleekikusizko,ikus-entzunezkoetamultimedia-formatukolanakbalioestekoetaegitekogaiizanbehardute.

Irakasgai honen helburua hau da: ikasleek aukera izatea egungo ikus-entzunezkoenkulturanpartehartzendutenelementuakaztertzeko,lotzekoeta ulertzeko. Horren ondorioz, ikasleek hainbat gaitasun eskuratukodituzte: adierazpenerakoelementuaketa teknikakaztertzekogai izangodira,kritikoakizatenjakingodute,etagehiagoarduratzendirenetapartehartzendutenherritarrakbihurtukodira.Beraz,guregizartearenikusizkokulturaulertu,aztertuetaberreginnahidaikasgaiarenbidez,kulturahorrenesanahiak ulertzeko eta pertsonek berekiko eta inguruko munduarekikodituzten«irudipenetan»esanahihorieknolaeragitendutenjakiteko.

Ikus-entzunezkoenkultura ikastendutenekaldezaurretik izangodituzteikasitaoinarrizkojakintzabatzuk;orain,beraz,irakasgaihoniesker,ikasitakoguztia sakonduko dute eta, era berean, jakintza berriak bereganatukodituzte.

Irakasgaiarenedukiak, hasieran, irudiari etaharenesanahiari buruzkoak

336

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma IkusentzunezkoenKultura

izangodira,etakontuanhartukodairudiarenegiturateknikoaetaadieraztekodimentsioa; jarraian,soinuarietatestuariburuzkoak ikasikodira,baietanarrazio-proposamenari eta irudiaren mugimenduari buruzkoak ere; etaamaitzeko, gure egungo gizartearen testuinguru konplexuaren barruan,ikus-entzunezkoprodukziozabalaaztertukoda.

Irakasgaiaren izaera dela eta, prozedura-edukiek garrantzi handia dute,etahorretazjabetzeko,ikasleektresnakizangodituzteikus-entzunezkoenkulturarenesparruanjarduteko.Funtsezkoadaikustenikasteazuzeneanlotuta egotea egiten ikastearekin eta sortzeko eta manipulatzeko gaiizatearekin; kontua da egindako produktu gisa ulertzea irudiak, hau da,produktuen esanahia ez dela errealitatean adierazten dena bakarrik.Horretarako, ikusizko eta ikus-entzunezko dokumentuak egin etahorietanbitarteko izanbeharradago,eta,eraberean, ikusten,aztertzeneta interpretatzen lan egin. Modu horretan, irakasgaiak pentsamendusortzailea garatzen lagunduko du; hautemate-gaitasuna hobetuko du,ikasleakarazoakberrizdefinitzekogaiizangodira;aukeraugarionartzenjakingodaetaaztertzeko,konbinatzeko,egokitzeko,lotzekoetasortzekoohitura sortukoda.Horiekguztiak jokabide-estrategiakdira eta ikasleeietorkizunekogizarteanetalan-munduanerrazagosartzenlagundukodie.

Irakasgai honek ikus-entzunezkoen alfabetatzean sakondu nahi du,ikasleak autonomo bihurtzeko eta arazo eta gatazka sozial, kultural etakomunikatiboeiburuzhausnartzekoetahorietanekitekogaiizateko.Ikus-entzunezko produktuek errealitatea zehazten dute eta, forma sinbolikogisa,eraginhandiaduteberenortasunaeraikitzenaridenpertsonarengan.Ikus-entzunezkoteknologiakpertsonenbizitzentarteandaudela jakinda,ikasleeitresnakeskainibeharkozaizkieerrealitateaetahorrenirudikapenakbereizteko;errealitateaetaberenburuahobetoezagutzeko;errealitateaetanorberaeraldatzeko.Irizpidehoriekkontuanizandirairakasgaihonetakohelburuak,edukiaketaebaluazio-irizpideakplanteatzerakoan.

Ikus-entzunezkoenKulturairakasgaiakteknologiaduoinarri,bainaonartubehar da helburua ez dela teknologia bera; helburua ez da, inolaz ere,aparatuedoprogramabaterabiltzenjakitea;aldiz,helburuadateknologia-baliabideak tresna gisa ulertzea; baliabide horiek garrantzitsuak diradiskurtsoa sortzen eta baldintzatzen dutelako, baina ez dute zentzurikproiektubateanerabiltzenezbadira.

337

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma IkusentzunezkoenKultura

Gainera, irakasgai honetan ikaskuntza esanguratsua sustatu behar da,esperimentu praktikoetan oinarritzen dena, aukerak eztabaidatzean,adibideakikuspegikritikotikikustean,norberarenetataldearenebaluazioanoinarritutakoa.

Ohartarazibehardaikus-entzunezkoenkulturaetengabearidelabilakatzen.Beraz,irakasgaihonetanbetieguneratubeharkodiraadibideak,ariketenproposamenaketaerabiltzekobaliabideak.

oInARRIZko gAItASunAk gARAtZEko, IRAkAS-gAI HonEk EgItEn DuEn EkARPEnA

l Zientzia-, teknologia- eta osasun-kulturarako gaitasuna.

Zientzia-,teknologia-etaosasun-kulturarakogaitasunagaratzeko,ikasleeijarrerabatetamundurahurbiltzekometodobaterakutsietaemanbeharzaie.Horretarako,aukerabikainaizandaitekeIkus-entzunezkoenKulturairakasgaia; izan ere, ikusteko eta esperimentatzeko jarrerak garatzenditu, etabestealorretanereoinarrizkogaitasunakdirahoriek.Zientzianeta jarrera sortzailean beharrezkoa da, besteak beste, munduarekikojakin-mina izatea, begirada analitikoa eta zuhurra izatea, hautematekosentsibilizazioagaratzeaedo,arazoakkonpontzeko,ikuspuntubatbainogehiagoaurkitzea.Horregatik,beharrezkoadairakasgaihaulantzea.Eraberean, esperimentatzeko jarrera beharrezkoa da bi testuinguruetan;zientzianetajarrerasortzailean,alegia.

Artea eta zientzia jakintza moduak dira. Ikus-entzunezkoen kulturakmunduairudikatzekomoduakerelantzenditu,kasuhonetan,teknologiarenbidez. Irakasgaihonenezaugarrietakobatbaliabideteknikoakerabiltzeada. Teknologiek gizakiaren hautemateko mugak handitzen dituzte, etatestuinguruberriak,munduanjardutekomoduberriakegituratzekogaidirentresnak dira. Beraz, Ikus-entzunezkoen Kulturak teknologiaren erabilerasustatzendujarrerasortzailearekin,arduratsuarekinetakritikoarekin.

Irudi zientifikoak –astronomiakoak eta prozesu kimikoetakoak– askotanirudi teknologikoak izaten dira, bai eta medikuntzan ematen diren gizagorputzeko ikuspegienakere.Horiekguztiakegungo ikus-entzunezkoenkulturarenzatidira.Munduariburuzegundugun irudia–buruzkoegitura

338

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma IkusentzunezkoenKultura

gisa– teknologikoki tratatutako irudi ugariren ondorioa da. Teknologiariesker,urrunegi,azkarregi,geldoegiedotxikiegiikustendugunguztiabegi-bistakoegitenda.Irakasgaihonetan,ikuspegiteknikohoriek,teknologia-eta zientzia-kulturan ezinbestekoak direnak, ulertzen eta balioestenlagundukoda.

Azkenik,osasunarenaldeereegitendairakasgaihonetan.Ikus-entzunezkodokumentubatzuetan,gazteenirudibatzabalduzedobertaneskaintzendiren produktuen bidez, askotan gazteen osasuna kaltetzen da. Ikus-entzunezkoenKulturairakasgaian,komunikabideetanigortzendirenmezuakirakurtzenikasikoda;moduhorretan,irudiakseduzitzeko,iragartzekoedoinformatzeko,zerematenduenbereiztenjakingoduteikasleek.Tresnakereahalbidetukozaizkieikus-entzunezkoproduktuaksakonaztertzeko;horrela,errealitatearenirudikapenabereiztenikasikoduteedoproposatutakoeredubatzukhartzeakdakartzanegokitasunakedoarriskuakzeindirenikusikodute.Irakasgaihonetanikasikodenaztertzekogaitasunakikus-entzunezkoproduktuakikasleeisortzendienlilurabaretukoduetaosasunfisikoaetapsikologikoamantentzenlagundukodie.

l Ikasten ikasteko gaitasuna.

Ikus-entzunezkoen Kultura Arte Batxilergoko irakasgaia izaki, ikastekometodologia, nahitaez, sormen-printzipioetan oinarrituko da. Jakintzapraktikoa–egiten jakitea–erebereganatukodute ikasleek;gaitasunhorieskuratzekozuzeneaneragitenduengaitasunada.

Sormenez ikasiko denez, ez dira ereduak errepikatuko, eta ikasleekesperimentatzeak dakarren arriskuari aurre egin beharko diote. Ikus-entzunezkodokumentubatproduzitzekoinoizezdaaukerabakarraizaten.Ikasleekaukerakprobatukodituzte,berenakatsetatikikasikodute,arazoakonpontzeko irtenbideak sortu beharko dituzte eta barne-koherentziazerantzunbatbilatukodute.Beraz,ikasprozesuaaukeraketaaztertugabekoereduakbilatzeandatza;kasubakoitzeanbideadesberdinaizandaiteke.

Irakasgai honek banaka edo taldeka ikastea balioesteko irizpideakematen ditu, eta, orobat, ikasteko prozesu gisa, lan-prozesuari buruzhausnartzekobidea.Moduhorretan ikasten ikasikoda,hauda,honakohauek egiten: helburuak zehazten, plan bat egiten eta behar deneanaldatzen,informazioalortzenetaprozesatzen,proiektuaegitekobaliabideak

339

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma IkusentzunezkoenKultura

hautatzenetaezagutzen,denborakudeatzen,emaitzakbalioesten;kasubakoitzerakometodoegokiaasmatzen,eta,azkenfinean,aurrezezarritakoirtenbideakizangabe,proiektuguztiekdefinitzendutenikastekoprozesuaebaluatzen.

l matematikarako gaitasuna.

Ikus-entzunezkoirudiaketadokumentuakirakurtzerakoanetaproiektuakegiterakoan, irakasgai honen jakintza praktikoari esker, matematika-printzipioakgehiagosakontzeaahalbidetzendu,batezere,proportzioak,erritmoak,etaformatuenartekoloturakerabiltzeko,eta,soinuaetairudiarenmugimendualantzean,denboraneurtzekoetaordenarekinlotzeko.

Ikus-entzunezkoen irakasgaian, besteak beste, irudiak, soinuak eta testuakaztertu, irudikatu,bilatuetasormenezmanipulatukodira ideiakantolatzeko,soluzio asko planteatzeko, arazoez eztabaidatzeko... Matematika-kontuakikertzeanetagaratzean, lehenik,aurrez,sormenezkoanalisieta ikerketabategingoda,eta,prozesuhorretan,besteakbeste,intuizioari,kalkuluei,diagrameieta adibideei esker, ikasleek matematika-soluzioak irudikatuko dituzte etaaplikatu beharreko metodoak aztertuko dituzte. Horren ondorioz, azkenemaitzak lortuko dira, argi eta garbi antolatuta eta logikaz azalduta. Beraz,irakasgaihonekmatematikarakogaitasunaeregaratzenlaguntzendu.

l Hizkuntza-komunikaziorako gaitasuna.

Irudiak eta ikus-entzunezko produktuak ulertzeko ariketari esker,hitzez adierazten, testuetako diskurtsoetara itzultzen, argudiatzen etairakasgaiarenberariazkolexikoabeharbezalaerabiltzenikasikodute,eta,ondorioz, ikasleen hiztegia aberastuko da. Horri guztiari esker, ikasleekhizkuntza-komunikaziorakogaitasunaeskuratukodute,zalantzarikgabe.

Irudiak hizkuntza ere badira: pentsamenduak, emozioak, bizipenakadierazten dituzte; ezagutza egituratzen dute; iritzi kritiko eta etikoaksortzendituztenelkarrizketaksortzendituzte…Gainera,gauregun,irudiakezulertzeaanalfabetismomotabaterebada.Egungo gizartean, ikus-entzunezkoen kulturaren produktuak oinarrizkokomunikazio-elementuakdira;hitzezko,ikusizko,entzutezko,denborazkodimentsioakbarneanhartzendituetamezuakaberastuetakonnotazioak

340

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma IkusentzunezkoenKultura

irakurtzeko aukera ematen du. Ikus-entzunezko dokumentuak ulertzeakzentzuarenegituransakontzeaetaesanahiarendimentsioansartzeaesannahidu,eraguztietakohizkuntzaklotuzetabarneratuz.

Irakasgai hau lantzean ikus-entzunezko produktuak ohi bezala irakurtzeaekidingoda;hauda,ezdaazalekoirakurketarikegingo.Irudiarenkomunikazio-dimentsioasakonagoulertukoda,eta,horrenondorioz,baitakomunikatzekobestemoduakere.Horregatikguztiagatik,irakasgaihonekzuzeneanlaguntzenduhizkuntza-komunikaziorakogaitasunaeskuratzen; izanere,egunezindakomunikazioazpentsatuikus-entzunezkokomunikazioakontuanizangabe.

l Informazioa tratatzeko eta teknologia digitala erabiltzeko gaitasuna.

Teknologia-baliabideakerabiltzeak,batikbatirakasgaihonetan,gaitasunhaueskuratzenlaguntzendu.Proiektubateanteknologiarekinpraktikatzean,irakasgaian proposatzen den bezala, informazioa prozesatu egiten daezagutza bihurtu arte. Euskarri digitalak lan intelektualerako tresna gisaaurkezten dira, eta modu horretan, ikasleek teknologia-jakintza izangodute,etaez,askotanhausnarketahandirikgabeerabiltzekoarriskuaduenbitartekoaetaaisialdiaribakarrikloturikdagoena.Horrela,ikasleekberenohiko praktika modu kritikoago batean bideratuko dute eta teknologiekeskaintzendituztenaukerezjabetukodira.

Egungogizarteak,kasugehienetan,munduaetabertangertatzendirenakirudiei eta ikus-entzunezko dokumentuei esker ezagutzen ditu; irudieketa ikus-entzunezko dokumentuek informazioa ematen digute, baina ezgarabeti ohartzenhoriek interpretatu ere eginbehardirela.Gaur egun,informazioalortzeaosoerrazada,baina,eraberean,gizartearenohiturekezdutelaguntzeninformazioabilatzekoetahautatzekoirizpideaksortzen;aregutxiago,agian,dokumentuarizentzuaematendionirakurketakritikobategiten.Beraz,irakasgaihonetakopraktiketanohikoariketaizangodairakurketakritikoaegitea.

Ikus-entzunezkoenKulturairakasgaianoinarrizkojarduerakhonakohauekizango dira: informazioa bilatzea; irudiak eta soinuak erregistratu etatratatzea;lortutakomaterialarenarteanhautatzeaetazentzuarenmunduanbarneratzea.Horrela,ikasleakberenjakintzarenjabeizangodira,gaitasunhaueskuratzeariesker.

341

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma IkusentzunezkoenKultura

l gizarterako eta herritartasunerako gaitasuna.

Ikus-entzunezkoen Kulturan zeharkako edukiak landuko direnez,gaitasun hau eskuratzeko oso erabilgarria izango da irakasgaia. Ikus-entzunezkoproduktuenirakurketakritikoaegingoda,etahorrenondorioz,ikasleek gizabidezko balioekin, genero-berdintasunarekin, inguruneareniraunkortasunarekin, bizikidetza intelektualarekin edo solidaritatearekinlotutakogaiaklandukodituzte.

Ikasleak, eskaintzen zaien informazioarekin eta produktuekin, hartzaileselektiboak, sentikorrak eta kritikoak izaten prestatuko ditu irakasgaiak.Beraz,berenerrealitateazjabetukodira,pentsamenduautonomoakizateko,eta munduan parte hartzeko gai izango dira. Irakasgaia etorkizunekoproduktoreeierezuzentzenzaie;beraz,gaitasunhaueskuratzeaberezikidagarrantzitsua.

Ikasgelanegitendirenpraktikektalde-lanaerraztendute;gizarterakoetaherritartasunerakogaitasunagaratzekoariketabikainada.Adostutakoplanbatenarabera,lanakberdintasunezbanatukodira;besteenlanaaztertukoda;elkarrenganakoerrespetuabeharrezkoadelaonartukoda;etasortzendirenarazoakkonpontzekobeharraegongoda.

l giza eta arte-kulturarako gaitasuna.

Ikus-entzunezkoen Kultura azpimultzo bat dela esan dezakegu, kulturahumanistikoaren eta arte-kultura elkartzean sortua. Irakasgai honetan,irakurritakoa hausnartuz eta ikus-entzunezko dokumentu sinpleakeginez, ikasleak, eskuratutako trebetasunen bidez, bestelako kultura-etaarte-adierazpenakhautematekogaiizangodiraetaberenplastikako,sentimenduzkoetakontzeptuzkoezaugarriakbalioestenikasikodute.Moduhorretan, literatura, musika, arkitektura, pintura edo eskultura errazagobalioetsiko dituzte, zentzumen- eta adierazpen-balioak estimatzekoestrategiakgaratzenjakingodutelako.Formenetaemozioenaberastasunazohartukodira,adierazpenmotaguztietandaudelako,etahorrekguztiak,beren nortasunaren garapenean eta arte- eta kultura-adierazpenekikosentsibilizazioaneraginadu.

Ikasleekkultura-elementuaknortasun-ezaugarrigisaaztertukodituzte.Ikus-entzunezkoproiektuarenbidezesperientziahartukodutenez,adierazteko

342

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma IkusentzunezkoenKultura

beharra ulertuko dute; memoria egiteko behar diren dokumentuakbalioetsikodituzte;erreprodukziomimetikoezharatagozentzuzlanegiteaestimatuko dute; eta poesiazko, metaforazko eta ironiazko elementuezgozatukodute,ikasleakbizidirenmunduaetanorkbereburuaadieraztekoaukerakbaitira.Inplizitukisormenabalioetsikoduteetamunduaadieraztekometodologiaerabilgarrigisaerabilikodute.

l norberaren autonomiarako eta ekimenerako gaitasuna

Ikus-entzunezkoen Kulturan, ikasleek irudien bidez munduari aurre eginbeharko diote eta –dokumentua aztertzean– irudia sortzen duen bestepertsonabati ereaurreeginbeharkodioteelkarrizketarenbidez.Beraz,pertsonabakoitzak iritziaemanbeharkoduetanorberarenpentsatzekoera sortu ikus-entzunezko dokumentua irakurtzean. Gainera, ikasleeknorkbereburuariereaurreeginbeharkodioikus-entzunezkoproduktoregisa,munduainterpretatzenduenpertsonaautonomogisa.Praktikahorieiguztiei esker, ikasleek erabakiak hartu, norberaren irizpideak sortu, etanorberarenekimenerakogaitasunaeskuratzeaneraginadutenideiaketaprozesuakeginbeharkodituzte.

Taldeko lanek ere gaitasun hau garatzen dute. Taldean lan egitearekinbatera, norberaren autonomia garatuko da, eta eskatzen zaien laneanerantzukizunezjardungodutenorberarenideiaketaesperientziakemanezeta proposatuz. Beraz, norberarekiko konfiantza garatu beharko dabesteekinhitzeginetanegoziatzean,etabesteenekarpenakerebalioetsikodira.

Labur, Ikus-entzunezkoen Kultura irakasgaian garatuko den zentzukritikoak, jarrera sortzaileak eta lan-prozesuko erantzukizunak ikasleeigaitasunhaueskuratzenlagundukodie.

343

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma IkusentzunezkoenKultura

HElBuRuAk

Ikus-entzunezkoen Kultura irakasgaiak, etapa honetan, haurrek honakogaitasunhauekeskuratzeaduxede:

1.Egungo gizartean ikus-entzunezkoen kulturak duen garrantziabereganatzea, eta kultura hori sortzen den testuinguruez jabetzea–soziala, zientifikoa, artistikoa, informazioarena, komunikazioarena,ekonomikoa–;horrela,munduairudikatzekoereduekduteneginkizunaulertukodute.

2.Ikus-entzunezkoeuskarrienetahizkuntzarenbilakaeraezagutzeairudienhistoriarenpartedirenaldetik;horrelaulertukobaituteikus-entzunezkoproduktuakteknikenetaadierazpenengarapenarenondoriodirela.

3.Ikusizko eta ikus-entzunezko hizkuntzaren oinarrizko elementuakezagutzea eta irakasgaiaren berariazko hizkuntza menderatzea ikus-entzunezkoenkulturarendokumentuakinterpretatuz,alderditeknikoak,adierazpenezkoak eta estetikoak balioesteko eta komunikazio-trukeahobetzeko.

4.Irudiak eta soinua produzitzeko euskarrien alderdi teknikoak etaadieraztekoeta komunikatzekoaukerakezagutzeaetaulertzea, ikus-entzunezkoirudiaketadokumentuaksortzekoeuskarriakongierabiliz.

5.Errealitatearenetahedabideekerrealitateairudikatzekomoduarenartekodesberdintasunak ikustea eta aztertzea, ikus-entzunezkoen kulturakohainbat alorretako adibideak eta ikasleek egindako dokumentuakhausnartuzirakurriz;horrelalortzenbaitasentsibilizatzea,jarrerakritikoaizateaetakulturanpartehartzea.

6.Ikus-entzunezkoen prozesu sortzailean, soinuaren eta musikarenadierazteko funtzioak duen garrantzia balioestea, entzundakoahautematenikasizetairudienetasoinuenartekoloturakesperimentatuz;horrela,soinu-dimentsioaoinarrizkoelementugisaulertukobaituteikus-entzunezkoenprodukzioenesanahiasortzean.

344

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma IkusentzunezkoenKultura

7.Irudiakdituztennarrazioakaztertzeaetasortzeaespazioaetadenborairudikatzekoestrategiakongierabiliz;horrelaulertukobaitutenarrazioaknolaeginetanorberarenedotaldearenirudikapenaknolabihurtzendirenirudikapensinboliko.

8.Lan-prozesuansormen-jardueragehiagoegiteaetalan-prozesuariburuzhausnartzea,taldekakoproiektuetanpartehartzeannorberakekimena,malgutasuna eta erantzukizuna izanez; horrela hobeto gizarteratukobaitira.

9.Komunikabideenezaugarriteknikoaketaadierazpen-ezaugarriakulertzea,aztertzeko jarrera izanez eta hartzailearen sentikortasuna kontuanhartuz; horrela, ikasleak selektiboak eta kritikoak izango dira hainbatkanaletatik zabaldutako ikus-entzunezko produktuei dagokienez. Ildohorretatik,batikbatpublizitatearenmezuakaztertukodira,etabereizikodirainformazioa,artea,propagandaetasedukzioa.

EDukIAk

1. multzoa. Irudia eta esanahia

lIkus-entzunezkoeuskarrienbilakaera.

lIkus-entzunezkoeuskarriakgizapertzepzioarenhedaduragisahartzea.

lIrudiakikustekoetasoinuaerregistratzekotresnak.

lIrudimotak:irudinaturala,sortutakoirudiaetaerregistratutakoirudia.

lIrudiaerrealitatearenirudikapena.

lIrudiaren funtzioak. Dimentsioak: zientzia, informazioa, pertsuasioa,estetika,aisialdia.

lGizapertzepzioarenetapertzepzioteknikoarenartekodesberdintasuneiburuzhausnartzea.

345

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma IkusentzunezkoenKultura

lDenetarikokultura-esparruetakomotaaskotakoirudiakbehatzea.

lIrudiekinguruetanbetetzendituztenfuntzioakidentifikatzea.

lIkus-entzunezkoproduktuekgizarteandutengarrantziaonartzea.

lKontsumitzen diren ikus-entzunezko produktuei buruzko balorazioaegitekointeresaizatea.

lIrudiaksortzeko,manipulatzekoetaerabiltzekointeresaizatea.

2. multzoa. Argazki-irudia

lArgazki-hizkuntzakooinarrizkoelementuak.Argiaetaespazio-denborarenbanaketa.

lArgazki-kamera.Irudigeldiakkaptatzekosistemaketahaientrataera.

lIrudigeldiaetatestua.

lArgazki-irudiakirudikapengisaulertzea.

lArgazki-irudia,gizapertzepzioaetaerreferentzia-errealitateabereiztea.

lArgazkigintzakoeuskarriakaztertzeaargazki-irudiakeginez.

lIkusizko kulturaren hainbat testuingurutatik ateratako argazki-irudiakaztertzeaetainterpretatzea.

lArgazkienetatestuenartekoloturetanesperimentatzea,esanahianduteneraginakontuanhartuz.

lPrentsako,horma-irudietako,publizitatekoetaartekoargazkiakaztertzea.Argazkigintzakoproiektuakegitekointeresa.

346

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma IkusentzunezkoenKultura

3. multzoa. Irudi geldiekin narrazio bat egitea

lKomikigrafikoa.Argazki-sekuentzia.

lEspazioairudikatzekobaliabideak.

lNarrazioarenaldikotasuna.Erritmoa.

lNarraziografikoakedoargazki-narrazioakegitea,espazioaetadenborairudikatzekoadierazpen-baliabideakerabiliz.

lKomikiaren edo argazkilaritzaren historiari buruzko adibide nagusiakaztertzeaetainterpretatzea.

lKontatzekoekintzarenetaegindakoidatziarenartekokonparazioa.

lIrakurketaninterpretatzekodaudenaukeraguztiezgozatzeaetairudiekinnarrazioakegitea.

lIrudiakeginetairakurtzerakoanjarrerasortzaileaizatea.

lEsanahia sortzen duten informazio- eta emozio-alderdiak kontuanhartzea.

4. multzoa. Soinua eta irudia integratzea

lSoinuarenadierazpen-funtzioa.Ezaugarriteknikoak.

lMusika eta soinua egokitzea adierazi eta komunikatu nahi denhorretara.

lEntzutezko irudimena garatzea irudien soinuzko interpretazioarenbidez.

lIrudigeldibatisoinuajartzea,horrenesanahiakontrolatuzetadenboradefinituz.

347

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma IkusentzunezkoenKultura

lIrudigeldienetasoinuensekuentziakegitea,etaisiltasunak,musikaetahotsakkonbinatzea.

lIrudigeldietanetasoinuandenborarennozioakontuanhartzea.

lEntzumen-pertzepzioagaratzeasoinuakaztertuz.

lEgungo ikus-entzunezko produkzioetan soinuaren funtzioa zein denaztertzea.

5. multzoa. Irudi mugikorrak

lZinemaren pertzepzio-oinarriak eta oinarri teknikoak. Mugimenduarenilusioa.

lZinemarakogidoia.

lMuntaiaetadenborarennozioa.

lAnimazioarenoinarrizkoteknikak.

lDenboraren nozioak aztertzea eta probatzea muntatzeko baliabideakerabiliz.

lZinemaren historiari buruzko adibide nagusiak aztertzea etainterpretatzea.

lAnimaziozkofilmlaburrakikustea,etahoriekegitekoerabilidirenprozesuteknikoakulertzea.

lIkus-entzunezkoproduktuezgozatzekosentsibilizazioa,etahorienalderditeknikoak,sentsorialak,emozionalaketaintelektualakbalioestea.

348

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma IkusentzunezkoenKultura

6. multzoa. multimedia-produkzioa

lIrudiak eta soinuak kaptatzeko, erregistratzeko, tratatzeko etaerreproduzitzekosistemaketaekipoak.

lMultimedia-dokumentuen produkzio-prozesua. Errealizazioa, edizioa,postprodukzioa.

lMultimedia-produkziobategiteaaurrezezarritakogidoiajarraituz.

lEuskarriteknikoen,lan-planenetaproiektuarenegokitasunabalioestea,estetika-,kontzeptu-etaideologia-dimentsioeidagokienez.

lIkus-entzunezkoenkulturarentestuinguruaskotatikhartutakoproduktuak(dokumentalak,publizitatea,artea)aztertzeaetainterpretatzea.

lTaldekolanaplanifikatzeaetaegitea.

lLan-prozesuabalioestea,etahausnartzekoetanorberarenetataldearenkritikarakojarrerabilatzeaproiektukofaseetan.

7. multzoa. Ikus—entzunezkoen kultura egungo gizartean

lIrratiaetatelebista.Teknikenezaugarrinagusiak.Formatuak,programazioaetaentzuleak.

lSarbide libreko komunikabideak. Internet eta informazioaren,komunikazioarenetasormenarensozializazioa.Sareamoduarduratsuanerabiltzea.

lIgortzekoeuskarriarenaraberakomezueneraginaetatrataera.

lIkus-entzunezkoproduktuakidentifikatzeaetabaliostea:dokumentalak,publizitatea, bideoklipa, bideoartea, animazioa, bideo-jokoak, netart,webguneak.

349

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma IkusentzunezkoenKultura

lIkus-entzunezko produktuen informazio-, pertsuasio-, estetika- etaaisialdi-dimentsioakaztertzea.

lEgungoikus-entzunezkoenkulturariburuzkoadibideakaztertzea.

lAdierazpen-askatasunari eta ikuslearen norbanakoaren eskubideeiburuzkoeztabaidakegitea.

lIkus-entzunezko produktuetan aurkezten diren estereotipoakidentifikatzea.

lIkus-entzunezkoenkulturaknorberarenetataldeennortasunasortzeandueneraginazjakin-minaizatea.

lGizartean, teknologiaberrieieskerditugunsormenerakoelkarrekintza-aukerakbalioestea.

EBAluAZIo IRIZPIDEAk

1.Irudietafuntziomotakidentifikatzea,etaberezikiazpimarratzeaikusizkoeta ikus-entzunezkoprodukzio-baliabideenbilakaeranzehar izandakomementonagusiak.

1.1.Ea bereizten dituen irudien motak eta funtzioak sortzen direntestuinguruarenarabera.

1.2.Ea ezagutzen duen ikusizko eta ikus-entzunezko euskarrienbilakaerahistorikoanzerbaliabideteknikoegondiren.

2.Irudiaksortzendituztengailuakmunduaezagutzekoetainterpretatzekotresnagisaulertzea.

2.1.Eaikustekotresnakgizapertzepzioarenmugakgainditzekotresnagisaulertzendituen.

2.2.Eairudiakirudikapengisaulertzendituen.

350

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma IkusentzunezkoenKultura

3.Irudiak irakurtzerakoanetasortzerakoan, irudi-hizkuntzarenoinarrizkoelementuak–espazioarietadenboraridagokienez–identifikatzea.

3.1.Ea ezagutzen duen zein diren irudi bat sortzerakoan ezaugarriformal jakin batzuen arabera konfiguratzeko dauden arrazoiteknikoak.

3.2.Ea argudiatzean behar bezala erabiltzen dituen irakasgaiarenberariazkoterminologiaetalexikoa.

3.3.Ea irudiak kontrolatzeko aldaerak ezagutzen dituen eta eairudiak aztertzean eta sortzean horiekin esperimentatzen duen:formatuarekin, enkoadratzearekin, ikuspuntuarekin, ikus-angeluarekin, argi-kontrolarekin, mementoa hautatzearekin,mugimenduarenirudikapenarekin.

4.Irudiak irakurtzerakoan eta egiterakoan espazioaren eta denborarenelementuekesanahiasortzekodutengaitasunaaztertzea.

4.1.Ea ulertzen dituen irudi berberetik irakurketa objektiboa etasubjektiboaegiteandaudendesberdintasunak.

4.2.Eairudiarenetaerrealitatearenartekodesberdintasunakezartzendituen,etabaitahoriekirudikatzekomoduenartekoakere.

4.3.Eaulertzenduenirudiakegiterakoanerrealitateberazeharoirudidesberdinezirudikadaitekeela.

4.4.Ea jabetzen den gailu teknikoaz hartutako erabakiek irudiarenzentzuaneraginadutela.

4.5.Eaulertzenduenirudiakzertesturekinetazertestuingurutanipini,horrekesanahianzereraginduen.

351

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma IkusentzunezkoenKultura

5.Irudiekinegindakonarrazioakaztertzeaetaegitea,etaulertzeaezaugarriteknikoak, adierazpenezkoak eta sinbolikoak balioetsi behar direlanarrazioaegiterakoan.

5.1.Eaaztertuetaegitendituenargazki-narrazioak,baliabideteknikoaketaformalakadierazpen-baliabidebihurtuz.

5.2.Eainplikatzendenpertsonalkikontakizunakegiterakoan.

5.3.Eabereiztendituenkontakizunaetadiegesia.

5.4.Eagaidennarrazioenegiturakerabiltzeko,horiekaztertzerakoanetaproduzitzerakoan.

5.5.Ea narrazioaren aldikotasuna kontrolatzen duen espazio-denborarenbanaketaksortutakoerritmoarenbidez.

6.Ikus-entzunezkodokumentubatirakurtzerakoanetaproduzitzerakoan,soinuaketamusikakdutenadierazpen-funtzioaulertzea.

6.1.Eaezagutzendituensoinuanoinarritutakoezaugarriteknikoak.

6.2.Eaulertzenduensoinuarenetairudiarenartekoloturakesanahianzereraginduen.

6.3.Ea lotzen dituen irudiak eta soinuak esanahi berriak sortzeko,ikusizkoarenetaentzunezkoarenartekoloturakeginez.

7.Produkziosinpleakegiterakoan,ikus-entzunezkohizkuntzarenoinarrizkoelementuakidentifikatzea,balioesteaetaongierabiltzea.

7.1.Ea dakien zer oinarrizko osagaik parte hartzen duten ikus-entzunezkodokumentuakproduzitzerakoan.

7.2.Ea ezagutu eta erabiltzen dituen kameraren mugimenduak,plano motak eta muntaia-egiturak ikus-entzunezko produkziosinpleetan.

352

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma IkusentzunezkoenKultura

8.Egungo ikus-entzunezkoen kultura egin eta zabaltzen den inguruaezagutzea, eta oinarrizko ezaugarriak eta produktuen funtzioakbereiztea.

8.1.Eaezagutzendituenirratiko,telebistakoetaInternetekooinarrizkoezaugarriteknikoaketaadierazpen-ezaugarriak.

8.2.Eaikus-entzunezkoproduktuakidentifikatuetabalioestendituen,eta ea kontuan hartzen duen horien informazio-, pertsuasio-,estetika-edoaisialdi-dimentsioa.

8.3.Ea interesaeta jakin-minaadieraztendueneskuradituen ikus-entzunezkoproduktuekiko.

8.4.Eaikuspuntuarrazoituaketapertsonalakdituenikus-entzunezkoproduktuakinterpretatzean.

8.5.Ea ezagutu eta justifikatzen dituen publizitatearen funtzioak,etabereiztendituenbatetik informazioaeta,bestetik,emozioa,sedukzioaetalilura.

9.Ikus-entzunezko produkzioak aztertzea ezaugarriak identifikatuz etaestereotipoezagunenakbereiziz.

9.1.Ea ulertzen dituen bizitza errealaren eta ikus-entzunezkobaliabideeketakomunikabideekerrealitateaikustekoeskaintzendigutenmoduarenartekoberdintasunaketadesberdintasunak.

9.2.Eahautatzendituenirrati-etatelebista-eskaintzak,etaeabereiztendituenohikoprogrametandaudentopikoak.

9.3.Eaerakustenduen,hartzailegisa,jarrerakontziente,selektiboetakritikoaikus-entzunezkomezuekikoetasorkuntzekiko.

10.Informazio-etakomunikazio-teknologiekeskaintzendituztenaukerakidentifikatzea, bereziki sarbide libreko komunikabideek eskaintzendituztenhoriek;besteakbeste,Internet.

10.1.Ea ulertzen dituen ikus-entzunezko baliabideek eskaintzendituztenerabileraketaaukerak.

353

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma IkusentzunezkoenKultura

10.2.Ea ebaluatzen dituen horien alderdi positiboak, bai eta ikus-entzunezkobaliabideekeskaintzendituztenzilegiezdirenedolegezkontrakoakdirenedukiakere.

10.3.Ea balioesten dituen teknologia berriei esker sormenerakoditugunelkarrekintza-aukerak.

11.Norberaren lanaegitekoprozesuanprozeduraegokiakerabiltzeaetabertakofaseenbaliagarritasunazetaegokitasunazarrazoitzea.

11.1.Eajabetzendenproiektuenkonplexutasunaz,etamalgutasunezjokatzenduenarazoakberrizdefinitzean,etaeagaidenhoriekkonpontzeko,aurreahartuzetaegoeretaraegokituz.

11.2.Eabereparte-hartzearenerantzuledentaldekolanetan.

11.3.Ea kritikak onartzen dituen eta laneko faseetan hausnarketaegiten duen, eta, behar izanez gero, lana berriro bideratzenduen.

354

III. Eranskina.Batxilergoko ikasgaien kurriculuma

Arteenmodalitatea.

Musika AzterketaIetaII

SARRERA

Musika Azterketa irakasgaiaren ardatza musika-errepertorioa arretazentzuteaetaerrepertorioaribehatzeada,etaaztertzeazertestuingurutanekoiztenedointerpretatzenduten,zer-nolakoerreakzioakeragitendituenentzuleenganetazerbitartekoerabilidirenmusikadenboranbabestekoetatransmititzeko.Horrenguztiarenxedeahauda:musikazerelementukosatzen duten jakitea, elementuok bereiztea, haien artean zer erlaziodaudenjakiteaetaerlaziookbereiztea.

Musika-analisiaegiteko,beharrezkoadaDerrigorrezkoBigarrenHezkuntzanikasitako kategoria teorikoen esparruko entzumen-abileziak garatzea.Analisiaren bitartez, musikaren adibideen konplexutasunean sakontzenda,entzumenespezializatuagaratzendaetahainbatestilotako,garaitakoetakulturatakolanenegileenikuspuntuazeinzenjakindaiteke.

Batxilergoko Musika Azterketa irakasgaiak musikara hurbiltzen dituikasleak,musikaentzutearenetabizitzearenbidezfuntsean.Bada lanenentzumeneansakontzekobestemodubatere:partituraklantzea;horrela,ikasleekabstrakzio-gaitasunintelektualatrebatzendute,ohikohizkuntzatikkanpokoidazketa-kodeakerabilibeharbaitituzte.Azkenbatean,irakasgaihau ikasteko estrategiek askotarikoak izan behar dute: eskura ditugunbaliabide guztiak erabili behar ditugu eta, tartean, komunikazio- etainformazio-teknologiak baliatu behar ditugu; izan ere, musika entzutekoprozedurakezezik,musikaekoizteko,sortzekoetahedatzekoprozedurakereeraldatudituteknologiak.

Azterketarako hurbilketa osatzeko, ahotsaz eta instrumentuez praktikatukodugu.Taldearenkohesioa,parte-hartzeaetaharremanpertsonalakhobetzenditupraktikak,etakontzeptuakargitzen,atalaketaegiturakbereiztenetazenbaitgaitasun(halanolakontzentrazioaetaoroimena)sendotzenlaguntzendu.

355

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MusikaAzterketaIetaII

Irakasgaiaantolatutadago.Lehenikasmailaorokorrada,etaxedetzatmusikaentzutekoprestatzeadu,prestatzeairizpidesendoaketamusikaulertzekobeharrezkobaliabideakerabiltzeko.Bigarrenikasmailan,estilobakoitzarenformetanetaezaugarrietan(Mendebaldekomusikarierreparatuz,bereziki)sakondukoda;etamusikaherrikoiaetakalekomusikaereaipatukodira,baitabestekulturabatzuetakomusika-adierazpenakere.Gainera,arretaberezia jarriko da Euskal Herriko musika tradizionalaren, nahiz musikaherrikoi eta landuaren analisian. Arte- eta musika-munduaren esparruguztietara hurbiltzeko ahalegina egingo da; horrela, inguruko artearengarapenariburuzkointeresapiztukoda.

oInARRIZko gAItASunAk ESkuRAtZEko, IRAkASgAI HonEk EgItEn DuEn EkARPEnA

MusikaAzterketairakasgaiakoinarrizkogaitasunakgaratzenlaguntzendu,baina,modalitate-irakasgaiadenaldetik,Arteenmodalitatearekinzuzenekoloturadutenoinarrizkogaitasunetanduberezikieragina.

l giza eta arte-kulturarako gaitasuna.

MusikaAzterketairakasgaiakoinarrizkogaitasunhaugaratzenlaguntzendu,musika-ekoizpenakritikokibalioestenlaguntzenbaitu.Pentsamendu-etapertzepzio-abileziaksustatzenditu;sentiberatasunaetasenestetikoahanditzen ditu; nork bere eta besteren ideiak eta sentimenduak arte-kodeenbidezbirlantzekobideematendu;etamusika-mundukohainbategoeraetaekoizpenhautematenetaulertzenlaguntzendu,etahaietatikaberasten. Irakasgaihonekarte-kodeenbidezadierazterabehartzendu,etaoinarrizkoezagutzakematenditumusika-hizkuntzariburuz,orohar,eta lan eta adierazpen nagusien hizkuntzari buruz. Halaber, laguntzendu bereizten zer harreman dagoen musika-adierazpenen eta sortzendituenkulturarenedopertsonarenartean,etakontzientziaharraraztendupentsamenduaren, joeraestetikoeneta faktoreestetikoekpertsonenetagizarteenbizitzandutengarrantziarenbilakaerariburuz.

Irakasgaihoneksormenaestimatzeadakar,etaadierazpen-askatasunaetakultura-aniztasunabalioesterabehartzendu.Halaber,musikaestimatzeko

356

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MusikaAzterketaIetaII

eta gozatzeko gaitasuna garatzen du; nork bere sorkariak ekoizteko,musika-adierazpenarenaskotarikobaliabideakematenditu;etamusika-adierazpenen inguruan jarrera ireki, begirunezko eta kritikoa izatea etakomunitatearenmusika-ondareakontserbatzekointeresasustatzendu.

l Zientzia-, teknologia- eta osasun-kulturarako gaitasuna.

Musika Azaterketa irakasgaiak kultura zientifikoko, teknologikoko etaosasun-kulturakogaitasunagaratzenlaguntzekoezagutzak,abileziaketajarrerak garatzen ditu, analisi sistematikoaren eta ikerketa zientifikoarenberezkoprozesuaketajarrerakabianjartzekobeharrezkoabileziakgararaztenbaititu: problema nagusiak identifikatzen eta planteatzen; zuzenean etazeharkabehatzen,zeresparruteorikotanedozerinterpretazio-esparrutanarigarenjakinik;galderakegiten;informaziokualitatiboaetakuantitatiboaaurkitzen,biltzen,analizatzenetaadierazten;konponbideaketahipotesiakplanteatzenetaegiaztatzen;beharrezkoinformazioatratatzen;ondorioakateratzen; emaitzak jakinarazten… Hau da, irakasgai honek gertakariakjakintza-arloguztietatikanalizatzekooinarrizkokontzeptuaketaprintzipioakerabilaraztenditu.

l Ikasten ikasteko gaitasuna.

Musika Azterketa ikasteak ikasleek jakin-mina izateko jarrerak garatzenlaguntzendu;ikasleekgalderakegiteko,egoeraedoarazobatiaurreegitekoerantzun edo aukera guztiak aztertzeko eta, eskura duten informazioaerabiliz, erabaki beharrari arrazionaltasunez eta kritikotasunez heltzekoestrategiaketametodologiakerabiltzekojarrerakgaratzenlaguntzendu.Hartara,oinarrizkogaitasunhaugaratzenlaguntzendu.

l matematikarako gaitasuna.

Musika Azterketa hainbat ikuspegitatik landu daiteke, eta horietako batmusika-formaaztertzeada,musikagileekhistorianerabilidituztenegituraedoformaestandarretansakontzea.Egituronanalisiakosoharremanestuaduhaiengainekoikuskeramatematikoarekin;bitarteenartekoerlazioekin;soinuakmoduenetaeskalenbidezantolatzearekin;musika-eraikuntzekineta eskala-mailen funtzioekin; soinuak sistema modaletan, tonaletan

357

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MusikaAzterketaIetaII

eta atonaletan antolatzearekin eta konbinatzearekin; soinuen planoekineta proportzioekin; tinbreekin eta sonoritateen antolamenduarekin;erritmoarekin; erritmoen proportzioekin; eta soinuen iraupenen artekoerlazioekin. Hartara, pentsamenduaren zenbait prozesu (besteak beste,konparazioa, sailkapena, analisia, indukzioa eta dedukzioa) gauzatzekobeharrezkotrebeziaketaabileziakgaratzenlaguntzenduMusikaAzterketak,etagaitasunhaumusika-formarenegiturekinharremanetangaratzen.

l Hizkuntza-komunikaziorako gaitasuna.

MusikaAzterketairakasgaiakgaitasunhaugaratzenlaguntzendu,sortzendituenkomunikazio-trukeenaberastasunarenbidez,zerprozesugertatzendiren azalduz eta jakintza-arloaren berezko lexikoaren bidez. Bestalde,musika-hizkuntzakberezkoarauakditu,bainaantzhandiaduhizkuntzamintzatu eta idatziarekin. Musika-lan guztiak hizkuntza-komunikazioanerabiltzen diren elementu morfologikoen, prozedura sintaktikoen etafuntzio formalen antzekoak erabiliz egiten dira eta, hortaz, litekeena dahizkuntzalaritzaren berezko irizpideak aplikatzea; hartara, soinura besteikuspegi batetik hurbiltzeko eta jakintza-arlo horretako abileziak etagaitasunakgaratzekoaukeraizangoda.

l Informazioa tratatzeko eta teknologia digitala erabiltzeko gaitasuna.

Musika Azterketa irakasgaiaren edukia musika entzuteak eta, ondoren,entzundakoaaztertzeakosatzenduteneurrihandibatean.Ildohorretan,gaitasun digitala garatzeko ekarpenak entzunezko eta ikus-entzunezkoinformazioabiltzeko,tratatzeko,hedatzekoetaerreproduzitzekoteknikaketasistemaksakonkiezagutubeharrarekinzerikusiadu.

l gizarterako eta herritartasunerako gaitasuna.

Musika Azterketa irakasgaiak musika eta arte-adierazpen guztiekikobegiruneagaratzendu,musikaketaarte-adierazpenakantzinakoakedomodernoak, Mendebaldekoak edo beste kultura batzuetakoak izan, etaikasitakoa testuinguru soziokulturaletan aplikatzeko bide ematen du.Hartara,oinarrizkogaitasunhaugaratzenlaguntzendu.

358

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MusikaAzterketaIetaII

l norberaren autonomiarako eta ekimenerako gaitasuna.

MusikaAzterketairakasgaiakikasleekberenirizpideenaraberaaukeratzendituztenproiektuakegiteadakareta,hartara,norberarenautonomiarakoeta ekimenerako gaitasuna sendotzen laguntzen du. Gainera, musika-azterketak taldekako eta bakarkako lanak egiten laguntzen du, enpatiaetaasertibitateagaratzeneta,adostasunalortzeko,elkarrizketarenaldekojarrerasustatzen.

HElBuRuAk

Etapahonetan,gaitasunhaueklortzeadaMusikaAzterketaIetaIIikastearenhelburua:

1.Proiektuetan eta lan-taldeetan parte hartuz eta ohiko bitartekoak etateknologiaerabiliz,musikasortzekoprozesueninguruanjarreraaktiboaeta jakin-mina garatzea, musika-adierazpenen aniztasuna ulertzeko,estimatzekoetaerrespetatzeko.

2.Kritikotasuna erabiltzea hainbat garaitako, estilotako eta generotakolanenkalitateaneurtzeko,musikaosatzekoelementuenetaprozedurenpertzepzioanoinarrituz,zentzuzepaituzetanorkbereiritziaterminologiazehatzazarrazoituzetaazalduz.

3.Entzutearenbidez,ohikobitartekoaketateknologiaerabiliz,musika-lanazerelementuketaprozedurakosatzendutenhautematea,baliabideenetafuntsezkoezaugarrienaniztasuneansakontzeko.

4.Musikari buruz eskuratzen diren ezagutzak erabiliz, musika-egiturazerelementuketaprozedurakosatzendutenbehatzeaetaezagutzea,musika-diskurtsoaren antolamendua ulertzeko: soinuak, harmoniak,erritmoaketamelodiak.

5.Partituraanalizatzekohainbatprozedurarenbidez,entzunezedosorkaribat erabiliz, historiako musika-forma nagusi edo forma estandarrakezagutzea,haienbilakaeraulertzekoetaestilo,generoedojoeraestetikojakinbatekinlotzeko.

359

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MusikaAzterketaIetaII

6.Ikuspegi historikotik, musika-sorkuntzaren eta hura ematen duenkulturarenedotestuingurusozialarenartekoharremanakidentifikatzea,faktoreestetikoekpertsonenetagizarteenbizitzandutengarrantziarenkontzientziahartzeko.

7.Entzumenespezializatuarenbitartez,musika-lanaikuspegipsikologikoetasubjektibotikanalizatzea,musikakguganetabesteenganzer-nolakoemozioakeragitendituenbehatzeko,analizatzekoetaazaltzeko.

8.Entzunezetapartituraaztertuz,historiakohainbatgaraitakolanbokalakedo bokal eta instrumentalak analizatzea, tradizioz musikaren etatestuarenarteanzer-nolakoerlazioaizandenulertzeko.

9.Hainbat generotako eta joera estetikotako musika-lanak aztertzekoanalisi-prozesuakahozetaidatzizadieraztekoetadeskribatzekolexikoetaterminologiaegokiezjabetzea.

10.Beste kultura batzuetako musiken ezaugarriak, sortzen dituztensentipenak eta testuinguru historiko eta sozialean betetzen duteneginkizuna aztertuz, haiek ezagutzea, balioesten ikasteko etaMendebaldekomusikanzer-nolakoeraginaizandutenulertzeko.

360

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MusikaAzterketaIetaII

muSIkA AZtERkEtA I

EDukIAk

1. multzoa. Analisi-elementuak: sarrera

lMusika-lanenegituraosatzendutenelementuen(melodiaren,harmoniaren,erritmoaren, tinbrearen, dinamikaren, tempoaren, instrumentazioarenetaegituraren)ezagutza,ulermenaetaentzunezkopertzepzioahainbatahots-etainstrumentu-elkarterenbarnean.

lMusika-literaturako hainbat garaitako, estilotako, generotako etakulturatakolanenentzunezkoezaugarrienulermena.

lEntzundako laneiburuzkokritikeneta,bereziki, laneksortzendituztensentipenenidazketaetairakurketa,hainbatinformazio-iturrirenbidez.

lMusikagrabatuaetazuzenekomusikabizitzearenartekodesberdintasuna:sentipenenbestelakotasuna,interpretatzaileenetaikus-entzuleenartekoeraginaetaabar.kontzertuetanetamusika-jardueretan.

lMusika interpretatzen duten bitartean, entzuteko ohituraren etabesteenganakoerrespetuarensendotzea.

2. multzoa. musika-egitura

lMusika-formaetapertzepzioa.Musikarenegiturazkoantolamenduarenulermenaetamusikagrafikokiadieraztekomoduenerabilera,eskematikokiadieraztekozerzatitan,ataletanetaazpiataletanbanatzendirenmusika-lanak.

lMusika-formaren eskalen (makroformaren, mesoformaren etamikroformaren)azterketaetahainbatmailatakoaplikazioa.

lForma sortzeko prozedurak (errepikapena, kontrastea, materialenprestakuntza,koherentzia…)etabestezenbaitalderdi formal (tentsioaetadistentsioa,gorenpuntuak,oreka,atalenartekoerlazioa…).

361

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MusikaAzterketaIetaII

lTestudun musika. Hitzaren eta musikaren arteko erlazioa:tratamenduak.

3. multzoa. Forma historikoak

lMusika osatzeko printzipioak (morfologia eta sintaxia), lan bakoitzariberezitasuna emateko eta soinu-parametroen arteko hierarkiaezartzeko.

lErdiArotikgaurartekoformaestandarnagusienazterketa.

EBAluAZIo IRIZPIDEAk

1.Musika-lanbatentzunetaharenformanolakoadenetaformaestandarrenbatekinbatdatorrenalaezezagutzeaeta,partituraerabilizzeinerabiligabe,formaterminologiazehatzaerabilizazaltzenjakitea.

1.1.Eadakienzeindirenmusika-lanbatenformabaldintzatzendutenparametroak.

1.2.Ea erlazionatzen dituen formarekin egitura eta erabiltzen direnelementuaketaprozedurak.

1.3.Eaulertzenduenzerdenformaestandaredoformahistorikoa.

1.4.Eaerabiltzenduenhizkuntza zehatz eta egokiamusika-formariburuzhitzegiteko.

2.Musika-lanbatentzunetaahotsaketa instrumentuakargietazehatz-mehatzbereiztea.

2.1.Eadakiennolakoadenmusika-instrumentubakoitzaren tinbreaetasailkatzenditueninstrumentuakfamiliatan.

2.2.Ea sumatzen dituen hainbat instrumentu-konbinaziotakoinstrumentuentinbreenartekodesberdintasunak.

362

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MusikaAzterketaIetaII

2.3.Eabereiztenetasailkatzendituengizaahotsarentesiturak.

2.4.Easumatzendituenahotsentinbreenartekodesberdintasunak.

3.Entzundakolanedopasartebatenegituranolakoadenezagutzeaeta,partituraerabilizzeinerabiligabe,harenezaugarriakargietalaburkiazaltzea.

3.1.Ea proposatutako lana entzuten duen ematen diren argibideeijarraiki.

3.2.Eadakiensailkatzenetadefinitzenegiturarikohikoenak.

3.3.Eabelarrizidentifikatzenduenlanarenedopasartearenegitura.

3.4.Eaargietalaburkiazaltzendituenegiturarenezaugarriak.

4.Aurrezentzundakolanbatekotentsio-etadistentsio-prozesuaketagorenpuntuaidentifikatzeaetalanakzerprozeduradarabiltzanzehaztea.

4.1.Ea dakien tentsio- eta distentsio-prozesuak zer prozedurakosatzendituzten.

4.2.Eaentzunezezagutzendituententsio-etadistentsio-prozesuak.

4.3.Eaentzunezezagutzenduenlanbatekogorenpuntua.

4.4 Ea kokatzen dituen partituran musika-diskurtsoko momentuak(tentsio-etadistentsio-prozesuak).

5.Hainbat ezaugarritako eta estilotako lanak entzutea eta haien artekoerlazioakedoaldeakezagutzeaeta,ondoren,nahiizanezgero,gauzaberapartituraerabilizegitea.

5.1.Eabereiztendituenentzundakolanarenberezkoezaugarriak.

5.2.Ea bereizten dituen entzundako lanaren egitura, harmonia,erritmoaetatinbrea.

5.3.Eaentzundako lanakokatzenduendagokiongaraianetaestilojakinbatenbarnean.

363

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MusikaAzterketaIetaII

5.4.Ea zehazten dituen antzeko emaitzak ematen dituzten landesberdinenartekoparalelismo-erlazioak.

6.Kontzertuedoentzunaldibatenkritikaedoiruzkinaegiteaetaentzundakoaetaeskolan ikasitakoanorberarenekarpenekinetanorkbilatzenduendokumentazioarekinosatzea.

6.1.Eabiltzen,antolatzen,erlazionatzeneta laburtzenduenhainbatiturritakoetakomunikabidetakoinformazioa.

6.2.Ea ulertzen eta azaltzen dituen musika zuzenean edohainbat erreprodukzio-bideren bitartez entzutearen artekodesberdintasunak.

6.3.Eaberepertzepzioaetasentipenakazaltzendituendenadelakoentzunaldiarenondoren.

6.4.Ea egiten duen kritika edo iruzkin arrazoitua eta dagokiontestuinguruankokatutakoa.

7.Hainbatgaraitakoetaestilotakolanetakomusikarenetatestuarenartekoerlazioaahozedoidatzizazaltzea.

7.1.Eamusikarenetatestuarenarteanizandaitezkeenerlazioguztiakkontuanhartzendituen.

7.2.Ea musika-lanaren testuinguru orokorrean identifikatzen dituenmusika-generoa,musika-formaetatestuarenfuntzioa.

7.3.Eatestuarentratamenduamusikaraegokitzekomoduarenaraberaaztertzenduen.

7.4.Ea testuaren tratamendua eta historiako garai jakin batzukerlazionatzendituen.

8.Ikuspegi psikologikotik, musika entzuteak pertsonengan zer-nolakoeraginaduenaztertzea.

8.1.Eadakienzeindirenmusikaentzutekomoduak.

364

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MusikaAzterketaIetaII

8.2.Ea musika entzutean egon daitezkeen era bateko eta bestekoerreakzioakulertzendituenetaeazuzeneanazaltzendituenberebizipenaketaemozioak.

8.3.Eaulertzendituenbanakoarenetataldearenmusika-zaletasunakeratzekoprozesuak.

8.4.Eagaratzenduenmusikaentzutekoplazerestetikoa.

365

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MusikaAzterketaIetaII

MUSIKAAZTERKETAII

EDUKIAK

1. eduki-multzoa. musika-formak eta generoak mendebaldeko musikaren historian.

lMendebaldekomusikareneta,tartean,antzerkirakomusikarenentzunezkoezaugarrien,formenetageneroenanalisihistorikoa.

lMusika-estetikabatzuketabesteakbereiztendituztenezaugarriformalnagusienezagutza.

lMusika instrumentaleko generoetako musika-formen aldaketen etatransformazioen eta musika-formek gizartean izan dituzten ondorioenanalisihistorikoa.

lMusika-formen eta generoen aldaketen eta beste arte-adierazpenbatzuetako(halanolapinturako,eskulturakoetaarkitekturako)aldaketenartekoerlazioarenanalisihistorikoa.

lMusika-lanen analisi estilistikoa egiteko eta musika-lanak testuinguruestilistikoankokatzekobakarkakoedotaldekakolanak.

lMusika-azterketaren berezko terminologiari buruzko lexiko zuzen etazabalaren ikaskuntza eta erabilera, eta musika-lan bakarraren hainbatbertsioriburuzkomusika-kritikak.Musika interpretatzendenbitartean,entzutekoohituraetabesteenganakoerrespetuasendotzea.

Erdi Aroko musika: entzunezko ezaugarrien eta estilo-ezaugarrienazterketa analitikoa, kantu gregorianoaren eta beste liturgia-kantabatzuenformaketageneroak,musikaprofanoa,polifonia,ArsAntiquaetaArsNova.

Errenazimentua:entzunezkoezaugarrienetaestilo-ezaugarrienazterketaanalitikoa (ahots- eta instrumentu-taldeak, sonoritate bertikalak,kadentziak,ornamentuak…),formak,eskolaketageneroak.

Barrokoa: entzunezko ezaugarrien eta estilo-ezaugarrien azterketaanalitikoa(akordeak,prozeduraharmonikoak,kadentziak,ornamentazioa,

366

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MusikaAzterketaIetaII

sonoritateak…), ahots-musikaren eta musika instrumentalaren formaketageneroak.

Estilo galantea eta klasizismoa: entzunezko ezaugarrien eta estilo-ezaugarrien azterketa analitikoa (akordeak, prozedura harmonikoak,kadentziak, ornamentazioa, sonoritateak…), aldi horietako formak etageneroak.Estilogalanteaetarokokoa:trantsizioaKlasizismora.VienakoKlasizismoa.

Erromantizismoa: entzunezko ezaugarrien eta estilo-ezaugarrienazterketa analitikoa (akordeak, prozedura harmonikoak, kadentziak,ornamentazioa, sonoritateak…), musika erromantikoaren formak etageneroak.Nazionalismoensorrera.

Erromantizismo-ondokoa eta nazionalismoak: entzunezko ezaugarrienazterketa analitikoa (akordeak, prozedura harmonikoak, kadentziak,modalismoak berragertzea, sonoritateak...), erromantizismo-ondokomusikarenformaketageneroak.Eskolanazionalengarapena.Tinbrearenerabileraeraorkestrarentrataera.

Inpresionismoa: entzunezko ezaugarrien eta estilo-ezaugarrienazterketa analitikoa (akordeak, prozedura harmonikoak, kadentziak,modalismoarenerabileraberria,sonoritateak...),musikainpresionistarenformaketageneroak.Autorenagusiaketaberenkonposizio-teknikak.Bestekulturetakomusikareneragina.

2. eduki-multzoa. musika garaikideak

lMendebaldeko XX. mendeko musika landuaren entzunezko ezaugarrien(prozeduraharmonikoak,kadentziak,sonoritateak…),formenetageneroenazterketaanalitikoa.Joeraetakonposatzailenagusiak.MendebaldekoXX.mendekomusikalanduarenhizkuntzarenetagrafiarenetamendehorretakoabangoardiakobestearte-hizkuntzabatzuenartekoanalogienanalisia.

lTeknologienekarpenamusikasortzeko.Musikaelektroakustikoa:jatorriaetabilakaera.

lJazzaren, flamenkoaren, poparen eta rock-and-rollaren ezaugarri formalnagusienanalisia,etabesteformaetagenerobatzuetarakobilakaerarena.

367

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MusikaAzterketaIetaII

lEuskal musikagileen musika-lan garaikideen entzunezko ezaugarrien,formenetageneroenentzuketaetaanalisia.

lAhozko tradiziokomusikak.Estetika-etakomunikazio-printzipioenetagizarteandituztenfuntzioenetaerabilerenazterketa.

lMendebaldekoakezdirenmusikak:bestekulturetakomusikatradizionalerahurbiltzea.

EBAluAZIo IRIZPIDEAk

1.Musika-lanbatentzunetaharenforma(eskalahandikoa,eskalaertainekoaetaeskalatxikikoa)nolakoadenezagutzeaetaterminozehatzakerabilizazaltzenjakitea.

1.1.Eaulertzenduenmusika-lanjakinbatnoladagoenosatuta.

1.2.Ea erlazionatzen dituen egitura eta musika-forma azaltzekoerabilitakoelementuaketaprozedurak.

1.3.Eaezagutzenduenentzundakomusika-lanarenforma.

1.4.Ea hizkuntza zehatz eta egokia erabiltzen duen musika-formakdefinitzeko.

2.Entzunez,lanbatenestiloaetaezaugarriak(tinbrea,melodia,harmonia…)ezagutzea.

2.1.Eadakienzerparametroerabilibehardirenlanbatanalizatzeko.

2.2.Eabelarrizbereiztendituenparametroak.

2.3.Ea analisia egiteko parametroak garai edo estilo jakin batekinlotzendituen.

2.4.Eaezagutzenduenentzundakomusika-lanarenestiloa.

368

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MusikaAzterketaIetaII

3.Lanbatenegileakformasortzekoerabiltzendituenprozeduranagusiakbelarrizidentifikatzea.

3.1.Eaezagutzenditueneskolanlantzendirenmusika-formak.

3.2.Ea ezagutzen dituen musika-formak sortzeko prozeduranagusiak.

3.3.Eaulertzenduenmusika-lanaknolaegituratzendiren.

3.4.Eaidentifikatzenduenlanjakinbateanzerprozeduraerabiltzendiren.

4.Hainbat ezaugarritako eta estilotako lanak entzutea eta haien artekoerlazioakedoaldeakargietazehazkiezagutzea.

4.1.Eabereiztendituenmusika-estiloenberezkoezaugarriak.

4.2.Eabelarrizezagutzendituenentzundakolanenartekoelementukomunak.

4.3.Ea belarriz ezagutzen dituen entzundako lanen artekodesberdintasunak.

4.4.Ea zehazten dituen antzeko emaitzak ematen dituzten lanezberdinenartekoparalelismoak.

5.Kontzertu edoentzunaldibatenkritikaedo iruzkinaegiten jakiteaetaentzundakoa eta eskolan ikasitakoa norberaren ekarpenekin eta norkbilatzenduendokumentazioarekinosatzea.

5.1.Eabilatzenetaaurkitzendueninformazioegokia.

5.2.Eaprestatzenduenazalpenarrazoitua.

5.3.Ea entzundako musikari buruzko iruzkin kritikoak egiten ditueneta,tartean,bereekarpenaegitenduen.

5.4.Ealexikoegokiaerabilizmintzoden.

369

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MusikaAzterketaIetaII

6.Hainbatgaraitakoetaestilotakolanetakomusikarenetatestuarenartekoerlazioaahozedoidatzizazaltzea.

6.1.Eakontuanhartzendituenmusikareneta testuarenartean izandaitezkeenerlazioguztiak:deskripzioa,testuaaitzakiahutsaden,sorburukopoemakedotestuakformabaldintzatzenduen,gorenpuntuakhitzbereziekinbategitenduen…

6.2.Eaidentifikatzendituendenadelakomusika-generoa,forma,etatestuak musika-lanaren testuinguru orokorrean betetzen duenfuntzioa.

6.3.Eakonparatzendituenhistoriakogaraibatzuetanetabesteetantestuarenetamusikarenarteanizandirenerlazioak.

6.4.Ea ulertzen eta azaltzen duen musikagileak testua nola tratatuduen.

7.Entzunaldi bat, interpretazio bat edo sorkari bat erabiliz, analisi-proiektubatproposatzeaetaazaltzea,gizarteandituenondorioenetatestuinguruarenikuspegitik.

7.1.Eaproposatzenduenbereinteresekomusikajakinbatiburuzkobakarkakoedotaldekakoanalisi-proiektua.

7.2.Eaezagutzendituenmusikakgizartehistorikoetanetagaraikideanbetedituenetabetetzendituenfuntzioak:aisialdikoproduktua,kontsumo-produktua,kultura-etaheziketa-faktorea,erabileraterapeutikoa.

7.3.Eatestuinguruegokiankokatzenduenanalisi-proiektuakaztertzenduenlana.

7.4.Easormenartistikoaerrespetatuzetaterminologiaegokiaerabilizegitenditueniruzkinaketaazalpenak.

8.Mendebaldeko autoreen lanetan beste kultura batzuetako musikareneraginaantzematea,entzunezkoezaugarrienanalisiarenbidez.

8.1.Ea entzute hutsez sumatzen dituen beste kultura batzuetakomusikarenentzunezkoezaugarriak.

370

III. Eranskina. Batxilergoko ikasgaien kurriculuma MusikaAzterketaIetaII

8.2.Eaaztertzendituenmusika jakinbatkultura jakinbatekoadelaadierazten duten elementuak (melodia, erritmoa, harmonia edotinbrea).

8.3.Ea antzematen duen beste kultura batzuetako musikakMendebaldekohainbatautorerenlanetandueneragina.

8.4.Ea errespetatzen dituen beste kultura batzuetako musika-adierazpenak.

371

III. Eranskina.Batxilergoko ikasgaien kurriculuma

Arteenmodalitatea.

AnatomiaAplikatua

SARRERA

Gizagorputzagurebizidunforma(aurrekoetapanikusidugunez,Lurreanexistitzendirenezinkontaahalabizidunformetanbat)zertzenduenegituraedoeuskarriada.Ezeinbizidunformarenhirufuntzionagusiensubjektuetaeragiledaeta,lanabesberezikiesanguratsuaerebada,artemotajakinbat(halanolamusika,kantua,dantzaedoantzerkia)lantzendutenpertsonenikuspegitik. Horregatik, gure makinaren eta haren funtzionamenduarenberrijakinbeharradugu,ahaliketaetekinhandienaateratzekoartegintzanerabiltzendugunean.

AnatomiaAplikatuairakasgaiarenardatzakgorputzaikuspegiorokorretiketaikuspegipartikularretikaztertzeaizanbehardu;hainzuzen, ikusp